ACA

^architecture

M a g a z i n e      issue01

Prepared  by Anthony C.Antoniades, Architect-Planner  ,  aantonia@tee.gr

MAGAZINΕ

Contents /  Περιεχόμενα 

 Α : Οn the museum of the Acropolis ( in  English and Greek translation)

Β: Essay : On "The New Spirit"...the very Old - ( Only in Greek, English Translation, forthcoming ).

PROJECTS

SERVICES

PUBLICATIONS
Books
Periodicals

ART

OTHER

HOME

Α / Issues/Θέματα :

On The new Museum of the Acropolis : concerns  2000

by Anthony C. Antoniades

Proposal for the New Museum of the Acropolis on the Makriyanni site by Architect Anthony C. Antoniades   in collaboration with students David Browning, Aaron Farmer and Daron Tapscott . Purchase Award-1978

The  Makriyanni   Site  is   inappropriate

The three  competitions for the museum of the Acropolis proved  without doubt that the site of the Makriyanni camp is inappropriate. A fourth competition now under way has made this museum  an international saga of  architectural incredibility.  The first and second competitions were Pan Hellenic . Both produced no first or second prizes, which constituted the legal requirement not to award a commission for construction. Much maneuvering took place in both competitions, with protagonists certain academic members of the juries, who were more than pleased to corroborate and give legal cover-up in the process  as the solutions of their  protegés were not coming up to the expected standards  for the project ; and as  ,  of course , they were not able to see the inherent excellence of several among the other solutions many of which were rejected , while they recognized some with "merit" awards. This story is well known in the country of the descendents of the Parthenon. The third competition was international . It produced an incredibly unacceptable first prize, an absolutely irrational solution by the Italian  architects Nicoletti and Vassarelli . The solution called for a building that appeared as if it had sunk on its site, with an  interior space that evoked through the drawings the atmosphere of an American shopping mall ,  with an "eye" to the real Parthenon, a huge glass opening with literal eye form , which the late Greek architect Aris Constantinides had appropriately called "the eye of the Cyclop" . The most influential member of the  Jury of the International competition was apparently the late Bruno Zevi, who unfortunately , despite his life long support for the unique and authentic, performed in this instance  a colossal mistake. He easily persuaded the other members of the jury , most of which acted "more Roman than the Romans". The Italian entry , was in my judgment the age long revenge of Rome to Greece : a stubbing act of architectural irrationality right next to the symbol of rationality, the Parthenon. This solution had no chance to survive , either. The answer came this time not from the critics but from the guts of the earth herself  in the form of Archaeological finds on the site, none of which had been anticipated by the programs of all the competitions, and by the advent of the Athens Metro, which appropriately occupied a good part of the intended site. The Italian architects were repeatedly asked by the involved authorities to reshuffle their plans, their design being  repeatedly changed, while a great opposition developed  on the side by people who did not want to see the museum on this site, for objective as well as for obviously personal reasons. Some of the people behind the opposition, were recipients of earlier awards, who had been promoting other locations , not much favored by the ministry and the organization that was formulated in the process for the construction of the Museum. The fourth competition evolved after much politicking and hidden process . After  some  fuss and legal threatening  through the press the Italian architects apparently got their money and left the field , leaving the  Greek  authorities unchallenged and the institution of International competitions hurt, while at the same time leaving the arena free for further political maneuvering through a  closed competition this time. The whole process was not clear ;  ten compendiums of teams were invited by the Ministry of Civilization and the Organization for the construction of the Museum of the Acropolis, each comprising a  Greek name  along with a star international architect ( Tschumi, Libeskind, etc). The great majority of the  participating teams include  well known Local and International promoters of Globalization  , teams consisting of "Star" personalities , political  and academic chronies (or their sons and daughters thereof ), as well as supporters in the official mass media . Nobody seems to believe that there was no need for another competition, since the third one had given them an architect ( the firm of Nicoletti and Passarelli), to whom they could award their whatever next move, and yet more important , nobody among those architects who were invited to participate in the fourth "closed" competitions, has registered thus far any reaction regarding the appropriateness or not of the Makriyanni site.  It is very obvious, that even if the building program of the 1978 earliest competition , in which this author had received a merit award was to be accommodated on the remaining piece of the property , or even if the building were to "fly" over the archaeological findings and the Metro space, there would  have to be a project of humongous volume- if one did not want to make a ten storey subterranean complex. 

Since this project is a world first in the delays, programming and reprogramming, design and redesign, postponements upon postponements, and since the "closed" competition (which has included most and excluded others who had distinguished themselves with awards in the earlier efforts) has been already underway, it is appropriate I believe to ask all the competitors to join forces ,  undertake a site feasibility study, and propose a site alternate , one other than the Makriyanni, and then invest their design talents. If this is not done and insistence on the Makriyanni site persists , I am afraid the results will be detrimental for everybody involved and most probably the project will be never realized. 

(above also published in Greek translation below in daily "Kathemerini", 4/21/ 2001, p.12)

Μουσείο Ακρόπολης :Ακατάλληλο του Μακρυγιάννη και λοιπά δεινά.

Τρεις αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί, δυό πανελλήνιοι κι’ ενας διεθνής έχουν αποδείξει περίτρανα, αν μη τι άλλο, την ακαταλληλότητα του οικοπέδου Μακρυγιάννη για το Μουσείο της Ακρόπολης. Και τώρα πηγαίνομε για τέταρτο ,  κλειστό διαγωνισμό αυτή τη φορά , τύπου «μελετο-κατασκευής» (βλέπε Σπάτα) ,  στο ίδιο οικόπεδο, με δέκα συνασπισμούς αρχιτεκτονικών ομάδων, μίγματα Ελλήνων αρχιτεκτόνων με ξένους . Το «έργο» αυτό , που έχει επανειλημμένως απασχολήσει μεγάλο αριθμό αρχιτεκτόνων, τον Σύλλογο Αρχιτεκτόνων, τον Ελληνικό τύπο και τα πολιτιστικά τεκταινόμενα της χώρας από το 1978 μέχρι σήμερα , έχει καταντήσει  παγκόσμια  πρωτιά  του αρχιτεκτονήματος που συνεχώς προγραμματίζεται, σχεδιάζεται, σπαταλά χρόνο κι’ ενέργεια των πάντων για να μοιράσει χρήματα αμοιβές και «δόξα» στους όποιους ημετέρους, διαχειριστές, μεσάζοντες ,  ή γνώστες πλουτισμού μέσω των αδυναμιών ή δυνατοτήτων του συστήματος ,  και   που  χρησιμοποιείται διαχρονικά σαν πολιτικό δόλωμα ψήφων ,  ένα δυό χρόνια πριν από τις εκλογές , χωρίς ποτέ ο λαός να απολαμβάνει τίποτε . Ο προϋπολογισμός για την ανέγερση του μουσείου το 1978, τότε που και ο υποφαινόμενος είχε τύχει μίας εξαγοράς για την αρχιτεκτονική λύση που είχε υποβάλλει , ήταν 220εκατομύρια. Σήμερα, τα τρία πρώτα βραβεία και οι αποζημιώσεις   που θα καλύψουν τα έξοδα  των δέκα γραφείων που προσκλήθηκαν να λάβουν μέρος στον κλειστό διαγωνισμό για το Μουσείο της Ακρόπολης είναι σχεδόν το ίδιο ποσό με το τότε στοχευόμενο κόστος κατασκευής του έργου ( 45, 40, 35 εκατομμύρια .τα βραβεία, από 12 εκατομμύρια η αποζημίωση ενός εκάστου των υπολοίπων). Ποιοι από τους τότε μανδαρίνους, συμπράξαντες πολιτικούς και γενικώς εμπλεχθέντες, θα λογοδοτήσουν σήμερα για τα υπέρ-πολλαπλάσια ποσά που θα πρέπει σήμερα να πληρώσουμε για να χτιστεί το μουσείο ; Ποιοι θα λογοδοτήσουν για  όλες εκείνες τις μεθοδεύσεις και τα όσα επακολούθησαν ; αρκετοί  έχουν ήδη πεθάνει (μέλη επιτροπών κρίσεως, αρχιτέκτονες), άλλοι που θα μπορούσαν να αρθρώσουν φωνή κύρους αντιδρώντας στην διαφθορά εξοστρακίστηκαν . Αφερέγγυοι, αγόμενοι και φερόμενοι με χειραγωγούμενη ή παντελώς απούσα την  αρχιτεκτονική ,  εξακολουθούμε να διαπράττουμε τα ίδια λάθη. Γιατί ένα μουσείο της Ακρόπολης , στο ίδιο οικόπεδο , που ούτε το κτιριολογικό πρόγραμμα του διαγωνισμού του 1978 θα μπορούσε να χωρέσει , γιατί μεγάλο κομμάτι του οικοπέδου Μακρυγιάννη τόχει πάρει σήμερα η είσοδος του μετρό, και το άλλο τα αρχαία που βρέθηκαν με την ανασκαφή , θα ήταν επανάληψη και διαιώνιση του φιάσκου. Το μόνο που προσωπικά θα μπορούσα να εκφράσω αλλά και να προτείνω, μια και δεν θα  ήθελα να φανώ αντιδεοντολογικά ανταγωνιστικός απέναντι στους συναδέλφους αρχιτέκτονες που προσκλήθηκαν να λάβουν μέρος στον κλειστό διαγωνισμό θάταν να θέσουν ομαδικά το θέμα της καταλληλότητας του οικοπέδου Μακρυγιάννη υπ’οψη των αναθετών τους , να μελετήσουν  εναλλακτικές χωροθέτησης , να προτείνουν από κοινού την πλέον ενδεδειγμένη ,  να  προσπαθήσουν να πείσουν τον πελάτη ( Υπουργείο Πολιτισμού και Οργανισμό Ανέγερσης Νέου Μουσείου Ακρόπολης) και την κοινή γνώμη ,  για την συγκεκριμένη εναλλακτική θέση οικοπέδου που προτείνουν  (να πάρουν θα πρότεινα σ’ αυτή τη διαδικασία κριτική και συμβουλή από  άμεσα ενδιαφερόμενους και αρμόδιους φορείς -σύλλογο αρχιτεκτόνων, σύλλογο αρχαιολόγων, ενδιαφερομένων ιδιωτών κτλ.) και μετά να βάλουν σ’ενέργεια τα συνθετικά τους ταλέντα και γνώσεις  για την εκπόνηση των αρχιτεκτονικών τους προτάσεων  . Αν δεν γίνει κάτι τέτοιο , και παρά το ότι δεν θάθελα να προεξοφλήσω πιθανότητα λύσης που θάβγαζε μουσείο με δέκα υπόγεια πατώματα για να χωρέσει το πρόγραμμα αν δεν θα θέλαμε το κτήριο να συναγωνιστεί με τον όγκο του τον ιερό βράχο και τον περίγυρο,  φοβούμαι ότι  οτιδήποτε άλλο στο συγκεκριμένο οικόπεδο Μακρυγιάννη,  όπως έχουν σήμερα διαμορφωθεί  τα πράγματα , θάναι από χέρι χαμένο  και  πιθανότατα δεν θα πραγματοποιηθεί ποτέ.

(Το ανωτέρω δημοσιεύτηκε στην "Καθημερινή", 21/4/2001, σ.12)

Β  : Δοκίμιο / Essay (English translation forthcoming)

«Το Νέο Πνεύμα»…το πολύ παλιό                                          

                                                               (σκίτσο κριτικο-φιλοσοφικού άρθρου)

Με το έμπα ή στις αρχές κάθε αιώνα , παράλληλα με τα πανηγύρια και τα συμβολικά, μπαίνουμε σε μια διαδικασία αυτοεξέτασης , αυτό-απολογισμού , τι έγινε και τι προεικάζουμε ότι θα γίνει. Σ’ αυτή τη διαδικασία διαπιστώνουμε την περιοδική επανεμφάνιση  , βιβλίων, περιοδικών  ή κινημάτων που επικαλούνται   Το Νέο Πνεύμα  . Η πορεία του φαινομένου είναι συστηματική από την Αναγέννηση κι’ ύστερα. Κάθε εποχή   φιλοδοξεί να διατυπώσει την ιδιαιτερότητα και  δική της συμμετοχή στην πολιτισμική εξέλιξη,   δεν   αργούν δε   να φανούν εκείνοι που με τον τίτλο «Το Νέο πνεύμα»   προσπαθούν να την διατυπώσουν, άλλοτε μέσα από ανασκόπηση του τι έγινε στο πρόσφατο γι’ αυτούς χθες που οδήγησε στο «νέο πνεύμα» των ημερών τους , άλλοτε μέσα από προσωπικές προτροπές για αλλαγές , δημιουργία , τρόπο ζωής και μορφή, προτείνοντας και εισάγοντας κάποιο νέο κίνημα η βάζοντας τις βάσεις για μια νέα τάση, κι’ άλλοτε προωθώντας κριτικά κάτι τέτοιο, μέσα από  ρητορικές και τσιτάτα, όπως «μοντερνισμός», «εκσυγχρονισμός» , «αλλαγή».

Το «Νέο πνεύμα» πάντα υπάρχει είτε το θέλουμε είτε όχι, γιατί παντού και πάντα υπάρχουν δημιουργικά άτομα που κάτι καινούργιο προσφέρουν στην κοινωνία τους. Όμως για να διατυπωθεί και γίνει αντιληπτό απ ‘όλους χρειάζεται ελευθερία και κριτικό κλίμα. Όπου υπάρχουν  πολλά  φωτισμένα μυαλά και ανεπτυγμένο πλαίσιο ελευθερίας και έκφρασης, τότε το «Νέο πνεύμα» οδηγεί σε κοσμογονία, Αναγέννηση. Όπου υπάρχει σκοτάδι η καταπίεση, πρέπει να περάσουν αιώνες για να γίνει αντιληπτό. Απόδειξη  όμως ότι το Νέο Πνεύμα πάντα υπάρχει, άσχετα αν το βλέπουμε η όχι στην εποχή του,  είναι οι υπέροχοι καθεδρικοί ναοί και τα κάστρα του Μεσαίωνα, που έπρεπε να περάσουν αιώνες για να διακρίνουμε τι αντιπροσώπευαν και να τα θαυμάσουμε σαν έργα μεγάλα αν και άγνωστων δημιουργών. Για τον Viollet le Duc,   η μεσαιωνική αρχιτεκτονική της Γαλλίας του δωδέκατου και δέκατου τρίτου αιώνα, ήταν εξ ‘ίσου σημαντική με την αρχιτεκτονική της κλασικής Ελλάδας του Περικλή.   

 Το «Νέο Πνεύμα» βρίσκεται  στο έργο των δημιουργών, αυτών που επιδιώκουν να δώσουν κάτι πρωτοείδωτο, πρωτάκουστο, μια νέα ερμηνεία, κατανοητή ή όχι από τον περίγυρό τους. Βγαίνει όμως στην επιφάνεια και  διατυπώνεται  σε κάτι θεωρητικά ψηλαφητό μόνο αν υπάρχουν   φωτισμένα συνθετικά μυαλά , που θέτουν στόχο τους την σχετική διατύπωση, την αρχηγία τους στο κίνημα ή απλά την συνεισφορά τους στην πνευματική ανάταση των συμπολιτών τους, με την ικανοποίηση ότι κάνουν το κατά δύναμη για να περάσει η σκυτάλη της προόδου, από τη μια γενεά στην άλλη.  Πάντα ο άνθρωπος βρίσκεται σε μια χρονική στιγμή ανάμεσα στο παρελθόν και το μέλλον. Και το «Νέο Πνεύμα» δεν είναι τίποτ’ άλλο παρά εκείνο το σημείο του σήμερα, που είναι αποτέλεσμα των όσων έγιναν χθες και εφαλτήριο του τι θα γίνει στο μέλλον.

Όλοι οι πολιτισμικοί τομείς συνεισφέρουν στην εκάστοτε διατύπωση του «νέου», όμως η επική ποίηση, τα λογοτεχνικά κείμενα και οπωσδήποτε η Αρχιτεκτονική είναι τα τρανότερα δείγματα της διαχρονικής έκφρασης του ανθρώπου, μέσα από τα οποία το «Νέο Πνεύμα» διατυπώνεται.

Η επική ποίηση, γιατί την κάθε στιγμή που την τραγουδούσε ο ραψωδός συμπεριλάμβανε το παλιό φέροντας το με το τώρα, και γιατί όταν καταγράφονταν   μετά από αιώνες προφορικής παράδοσης, είχε ήδη «στραγγίσει» όλο το παρελθόν και ξεκαθαρίσει απόψεις για θεσμούς , τρόπους δράσης και καταστάσεις. Το έπος του Γκιλγκαμές διατύπωσε ένα νέο πνεύμα σκέπτεσθαι, οικοδομείν , επικοινωνίας και  τρόπου ζωής. Απ ‘την κουλτούρα της πλίνθου στην κουλτούρα του ξύλου, απ ‘την κουλτούρα της ερήμου στην κουλτούρα της θάλασσας και της Μεσογείου. Η Μαχαμπαράτα διατυπώνει ένα νέο πνεύμα σχετικά με τη Ραμαγιάνα, ενώ η  Οδύσσεια, είναι το «Νέο Πνεύμα» σχετικά με την «Ιλιάδα», ενώ αν δεν είχαμε την Ιλιάδα δεν θα μπαίναμε στην Οδύσσεια. Και μετά τι καλλίτερο παράδειγμα του «Νέου Πνεύματος»  , όπου και η πρώτη φορά στην ιστορία που έχουμε την χρήση της λέξης «Νέο», η «Καινή Διαθήκη». Το βιβλίο, που θα ξεκινήσει από το παλιό, τη «Παλαιά» και θα καταλήξει στην Αποκάλυψη, το μέλλον. 

Και για να πάρουμε τους τελευταίους αιώνες, «Το νέο Πνεύμα» διατυπώθηκε επανειλημμένα. Σε  βιβλίο που έχει ακριβώς τον ομώνυμο τίτλο , από τον κατ’επάγγελμα γιατρό και πολυγραφότατο κριτικό-φιλόσοφο συγγραφέα Havelock Ellis που μέσα από την λογοτεχνική θεώρηση των πεπραγμένων του δέκατου ένατου αιώνα  προσπαθεί να περάσει τον πυρσό του πολιτισμού και τον αέρα του νέου πνεύματος στους ανθρώπους του εικοστού αιώνα, προφητεύοντας πολλά που   έγιναν τελικά πραγματικότητα στον εικοστό αιώνα (π.χ θέματα ρόλου γυναικών στον πολιτισμό, γεωπολιτικά θέματα/προβλέψεις ρόλου Αγγλίας, ΗΠΑκτλ.κτλ.βλ. Havelock Ellis, The New Spirit , σ.23-βλ."προτεινόμενα διαβάσματα",  πάρα κάτω  ).

Το βιβλίο του Havelok Ellis, βρέθηκε στη βιβλιοθήκη του Le Corbusier, τον οποίο ο William Turner  δεν δίστασε να  κατηγορήσει ότι έκλεψε τον τίτλο. Ο Le Corbusier  μαζύ με τον Amadeus Ozenfant, που πιθανότατα ο δεύτερος   έδωσε στον πρώτο να διαβάσει το βιβλίο του Ellis, έβγαλαν το περιοδικό «το Νέο Πνεύμα» ( L’Esprit nouveau ) ,έχτισαν το ομώνυμο περίπτερο και  προώθησαν  το ομώνυμο κίνημα με τις σχετικές γνωστές πια αρχιτεκτονικές προτάσεις του Le Corbusier, για την κατοικία ως «μηχανή του κατοικείν» ( Machine for living ), την πόλη και την οργάνωσή της , τη μορφή. 

Η ενασχόληση των Ozenfant/ Le Corbusier με «Το Νέο Πνεύμα» ( L’Esprit nouveau), αν και υπέροχα διατυπωμένες για την εποχή τους, με όλα τα επικοινωνιακά μέσα που μπορούσε να φανταστεί κανείς (περιοδικό, υπέροχα σχέδια, βιβλία , και κτήριο) δεν ήταν παρά μια συνθετική αντίδραση νεανικού ενθουσιασμού , που στη φούρια της για το «νέο» ξέκοψε τον λώρο με το παρελθόν, και κάπου ξέχασε τον άνθρωπο , που βέβαια δεν παρέλειπε να συμπεριλαμβάνει στη ρητορική της , και μάλιστα με ποιητικό τρόπο . 

Όπως μπορούμε να δούμε κριτικά σήμερα, μετά από την αξιολόγηση της πιλοτής, των αχανών αυτοκινητοδρόμων, της εχθρότητας του μπετόν , της μονοτονίας και εγκληματικότητας του προτύπου των πόλεων που πρότεινε και που έχουν γίνει σε πολλά μέρη του κόσμου, έχασε από την όλη  εξίσωση του "νέου πνεύματος"  τον άνθρωπο και τη φύση. Και αν δεχτούμε ο τι ο Ηράκλειτος , που πρώτος διατύπωσε το «Νέο Πνεύμα» της οικουμένης είχε πει  ότι «σοφία είναι να λες την αλήθεια και κατά συνέπεια να δρας σύμφωνα με τους νόμους της φύσης» , βλέπουμε ότι το πρόβλημα του Λε Κορμπυζιέ ήταν ότι κάπου δεν κατάλαβε τη φύση.

Ανάλογα φοβάμαι συμβαίνει  και με πιο πρόσφατους επικλητές  του «νέου πνεύματος»  , του αιώνα δηλαδή που μόλις μπήκαμε  , που όχι μόνο τη φύση δεν συμπεριλαμβάνουν στην εξίσωσή τους, αλλά απ’ εναντίας διατυπώνουν θρασύτατο μισανθρωπισμό, αγάπη για τον πόλεμο, και λατρεία για τον «αφύσικο» το αντιβαρυκό και  το απραγματοποίητο ( βλ. Gehry, Eisenman, Hadid, Lebeus Wood.- «ντεκονστρουκτιβισμος», κτλ. κτλ).

Βρισκόμαστε στην πρώτη περίοδο της ιστορίας του κόσμου που η αρχή του αιώνα μας βρίσκει μ’ένα «Νέο πνεύμα» αποκομμένο από τον ανθρωπισμό του παρελθόντος ,που διαγράφει  το συναίσθημα και την ψυχή , που βλέπει τον ανθρωπο μέσα απ'τα νούμερα και τις στατιστικές , που αγαπά  την βία και τον πόλεμο, και που σαν  «σύνθεση» βλέπει το χάος και την αποσύνθεση. Ένας νέος μεσαίωνας των μίντια , του περιτυλίγματος και των νόμων της αγοράς. Είναι καιρός να πάψουμε να το θαυμάζουμε επειδή είναι «νέο», αλλά να το δούμε κριτικά, να   ανασύρουμε απ’ τα κείμενα τις επιδιώξεις των δημιουργών , τις ατζέντες και το υπόβαθρό τους. Μόνο έτσι θα  μπορέσουμε να περάσουμε τον πυρσό του πολιτισμού και την ουσία των έργων που δημιουργούμε στους επόμενους, ώστε να δημιουργήσουνε κι’ αυτοί το δικό τους  Νέο .

Αντώνης Κ. Αντωνιάδης

( γράφτηκε Γενάρη 2000, αμέσως μετά τις φανφάρες στην Ακρόπολη)

Προτεινόμενα διαβάσματα :

Havelock Ellis,  The New Spirit   , Boni and Liveright, New York, χωρίς ημερομηνία έκδοσης, πρώτη εκδοση από τον συγγραφέα, Λονδίνο , 1890

Le Cobursier , Collection de “L’Esprit Nouveau” :  Vers une Architecture ,éditions Vincent , Fréal & C,Paris 1958 , η  Toward a new Architecture  Praeger , New York, 1960

Anthony C. Antoniades,  Epic Space : Toward the Roots of  Western Architecture , Van Nostrand Reinhold, New York, 1992  ,  Viollet le Duc : Διαλέξεις και Ελληνική Αρχιτεκτονική , Εκδόσεις  Στάχυ , Αθήνα 2000, Ποιητική της Αρχιτεκτονικής , Εκδόσεις Καραγκούνη, Ανθρωπος + Χώρος, Αθήνα 1983