Α. Acropolis(1)

Opposition regarding the inappropriateness of the Makriyanni site for the New Museum of the Acropolis  has been intensified.Our  arguments regarding  the subject , published here in Mag01.htm, subsequently published in the daily "Kathemerini"(21 April2001), were in total agreement with the arguments presented in  a  letter signed by several  architects , artists and intellectuals ,  published in several Greek newspapers on 20 May 2001.An  opposition  resolution   by the Greek section of the ICOMOS was also published in the "Architectones", the magazine of the Greek Society of Architects . Considering all the opposing voices ,  we  would  like to call attention to an excellent article by the architect Nicos Siapkides, published in  the Athenian daily "Avgi"(20May2001, p. 31). It includes the  cross section  drawing  below that dramatically demonstrates the volume 

of the proposed museum to the hill of the acropolis and its out of scale ,  disproportionate  and disrubtive  relationship to  the Parthenon. Siapkides, along with Antonis Vezyroglou and a team of  engineering and transportation consultants were the authors and advocates of  a 1988 proposal for a New Museum of the Acropolis in the abandoned "Fix" Beer factory on Syngrou avenue, by the late architect Takis Zenetos (i.e see Deltio Syllogou Architektonon, Jan-Feb. 1989, no. 19, pp. 55-60) . This proposal and its further advancement through a competition on this site, via the recycling of the Zenetos building had been decisively opposed by the late strong man professor Yannis Liapis ( i.e see minutes of the 5 Dec.1988)whose role and support of the Makiyanni site had been equally decisive to the support he gave to  his close collaborators from his private office who entered and won the first distinction in the 1978 competition (third prize as first and second were not given) in which Liapis had been  key member of the jury .

Β.   Acropolis(2)

Proposal: Two strategies

As the Zenetos factory is now half demolished, transformed to the shame of Greek architecture into a state of a "cadavre", as the key problem of the Acropolis visit is the negative image caused by the hundreds of Tourist busses about the parking of which nothing has been done and as  the makriyanni site is totally inapropriate, we believe there are only two viable possibilities left that could solve both problems in a decisive and holistic way ; The  following : 

1  Demolish completely the remains of the Fix building and build on its site a Tourist buss transportation terminal with all the necessary orientation and service activities. Connect this terminal trough weather protected moving belts or mini-monorail system  that will go through Drakou and the Philopapou periphery street , terminating to the Museum of the Acropolis on the "Museum" southern site of the Philoppapou hill ( "Kili"), and continue to an underground terminal at the  Propylaea.

2. Incorporate the new museum of the Acropolis and the Transportation terminal into an expanded complex, Utilizing the Fix factory site and the air rights above the Kallirois avenue, while uniting the whole complex with the Acropolis Hill terminal via a weather protected moving belt or a mini monorail. 

Both proposals have advantages and disadvantages and both will certainly receive great opposition, particularly by the merchants of the Plaka district . Proposal no. 1 will  have the negative mpact of a large building on a sacred hill (the southern side of the Philopappou is full of ancient ruins and part of much needed open space) , futher removing the gravity of the tourist movement from Plaka , yet it is the only one that affords ample area for a significant architectural solution that could perfectly serve the needs of the new museum.Proposal no.2, is in our judgement the most appropriate, as it makes it possible to work out an excellent museum building that could enhance the image of the "gate" to the center of Athens  , it  could offer a collecting area for the now dispersed tourist buss termini, and it could compete the least with the tourist interests of the area as it would be possible to leave the tourist crowds return downhill on foot, as the walk from the Propylaea to the Fix building is no more than five minute, while the areopagitou street could permit anybody who would want to walk to plaka and then take Makriyanni street Parthenonos, Erechtheiou, or Drakou street , back to the museum and Terminal. 

In our personal judgement and many years involvement with the project, alternative nunmber two seems to be the most appropriate solution, one that would solve the problem "inclusively", and one that  in view of the recent "Metro" experience could be easily implemented and undertaken (as there would be need to make part of the connecting belt or Monorail underground). (For sketches see Greek text below)

Μουσείο Ακρόπολης : Μια συνδυαστικά «ολική» πρόταση

Ψάχνοντας τους φακέλους μου της μέχρι σήμερα εικοσιπενταετούς περιπέτειας του μουσείου της Ακρόπολης, έπεσα και στο απόκομμα του φύλου της εφημερίδας η  "Καθημερινή" ( 4-12-1988, σελ. 25), όπου δημοσιεύεται πρόταση των συναδέλφων αρχιτεκτόνων Αντώνη Βεζύρογλου και Νίκου Σιαπκίδη. Πρότειναν την ανακύκλωση του ακόμη τότε ακέραιου κτηρίου Φιξ του αρχιτέκτονα Τάκη Ζενέτου . Σήμερα, βρίσκω την πρόταση αυτή πολύ ελκυστική και ευκαιρία χαμένη για όσους δεν την πρόσεξαν ή και πιθανώς πολέμησαν. Επειδή πιστεύω όπως αιτιολόγησα στο προηγούμενο τεύχος του περιοδικού  , ότι το οικόπεδο Μακρυγιάννη είναι ακατάλληλο για νέο Μουσείο, επειδή είδα ότι η αντίδραση σ’αυτό το θέμα δεν ήταν μόνο δική μου αλλά γενικότερη σε  όλο τον τύπο ( 20-50-2001), επειδή αμφιβάλλω ότι και ο νέος διαγωνισμός μπορεί να  δώσει κάτι θετικό σε ενα ακατάλληλο οικόπεδο , επειδή δεν νομίζω ότι το μεγάλο θέμα της στάθμευσης των  τουριστικών λεωφορείων (πούλμαν) που μεταφέρουν τους τουρίστες στην ακρόπολη αλλά και στο μελλοντικό μουσείο έχει τεθεί και προταθεί για επίλυση σε σωστή βάση, κι’επειδή   το αρχικό κτήριο Φιξ βρίσκεται σήμερα σε κατάσταση «καρατομημένου πτώματος»( για να μεταλλαχτεί σε μουσείο μοντέρνας τέχνης όπως θέλουν μερικοί- πρόταση Θόδωρου Πάγκαλου αν δεν απατώμαι), αλλά και με έναυσμα την πρόταση Βεζύρογλου-Σιαπκίδη  προτείνω τα ακόλουθα για την κατά την κρίση μου οριστική και "ολική"("εμπεριεκτικότερη") λύση : Να κατεδαφιστεί τελείως το κτήριο Φιξ . Στο οικόπεδό του, που είναι υπέρ αρκετό και με προοπτική σημαντικής γραμμικής επέκτασης  να γίνει το νέο μουσείο της ακρόπολης, ενώ αμέσως ανατολικά του , στην Καλλιρρόης, και σε αρκετά επίπεδα πάνω από αυτή, χρησιμοποιώντας την έννοια των δικαιωμάτων αέρα ("Air rights") να γίνει επίμηκες γραμμικό πάρκινγκ/σταθμός,  σε δύο η τρεις ορόφους (πάνω από το σημερινό επίπεδο κυκλοφορίας), όλο μέσα από ένα πνεύμα "αρχιτεκτονικής τοπίου"( δηλαδή με δέντρα και στεγασμένα τμήματα όπου πληροφορίες, αναψυκτήρια κτλ.), με άμεση πρόσβαση στο Μουσείο  . Αν θέλαμε να πάμε ακόμη πιο πέρα, από εκεί να ξεκινούσε "κινητός τάπητας παντός καιρού" (προστατευμένος) ,  και πάνω από την οδό Δράκου και με στροφή στον περιφερειακό του Φιλοπάππου και υπόγειο κομμάτι κάτω από τους ενοποιημένους  χώρους να ανεδύετο σε χοανοειδές άνοιγμα , ακριβώς μεταξύ Αρείου πάγου και πύλης Beulé  (εκεί που ήταν πριν μερικά χρόνια το αυτοκίνητο αναψυκτήριο ) κάτω από τα προπύλαια. Από εκεί με δυό  βήματα   θα ανέβαιναν οι επισκέπτες στον Παρθενώνα. Η επιστροφή στο μουσείο θα γινόταν σε πέντε λεπτά με τα πόδια ή με τον κινούμενο τάπητα (αν και ο ποδαρόδρομος θάκανε καλό και θα βοηθούσε τα τουριστικά καταστήματα). Αν δεν θέλαμε να πάμε στα έξοδα του κινούμενου τάπητα η μικρού εναέριου μονορέιλ (οι άλλοι εκσυγχρονισμένοι τα κάνουν αυτά και η τεχνολογία το επιτρέπει -αεροδρόμια, Κέντρο Γκετύ, κτλ,κτλ.- εμείς γιατί να φοβόμαστε κάτι τέτοια), τότε θα μπορούσαν τα πούλμαν να αποβίβαζαν  τους τουρίστες   στη θέση του εστιατορίου Διόνυσος , όπως κάνουν και τώρα, να έκαναν στροφή και να γύριζαν να περιμένουν στο σωστά διαμορφωμένο χώρο στάθμευσης τους, τον ενσωματωμένο με το Νέο Μουσείο. Εκεί , αφού γινόταν η επίσκεψη στο Μουσείο, θα παρελάμβαναν τους Τουρίστες και θάφευγαν. Η παρούσα πρόταση θα δυνάμωνε επίσης την «είσοδο» στην πόλη των Αθηνών από τη Συγγρού, αλλά και  δεν θα άφηνε περιθώρια για επιβάρυνση με κτήρια άλλων οικοπέδων που σήμερα βρίσκονται σε ελεύθερους χώρους πρασίνου, που τούς έχει μεγάλη ανάγκη η Αθήνα . Επειδή  ήδη έχουν γίνει τόσοι αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί γι’ αυτό το θέμα, πιστεύω , ότι από εδώ και πέρα μία απ’ ευθείας ανάθεση σ’ οσους από τους μέχρι σήμερα διακριθέντες με πρώτα η δεύτερα βραβεία θα ήθελαν και σε όσους έχουν πάρει θέσεις που οδηγούν στην παρούσα  συγκεκριμένη πρόταση, θα ήταν σωστό να ανατεθεί η οριστική μελέτη για την οριστική και σωστή λύση του παρόντος θέματος , όσον δεν αφορά συμπερίληψη του παρόντος γράφοντος και εισηγητή/ υποστηρικτή της παρούσης πρότασης θα μπορούσα να κάνω και χωρίς ,  καθώς καμιά αμοιβή δεν θα μπορούσε να αντικαταστήσει την ικανοποίηση από  την  υλοποίηση και οπωσδήποτε την δέουσα "ακαδημαϊκή" αναγνώριση μιας σωστής ιδέας εξυπηρετικής του συνόλου. 

C.  Spata

The official voice of Architects on the "Architecture" of the New International Airport of Athens, "Elftherios Venizelos" was clear and candid. A series of articles published in "Architectones"(March/April 2001), the magazine of the Greek Society of Architects , condemn the project as devoid of architecture: neutral and indifferent, with no character and authenticity. Of particular significance , rational and yet full of feeling , design and poetic disposition  is the critical article of Tassos Biris, Professor of Architectural Design in Athens Polytechnic. 

Θα έχετε σίγουρα δεί τα κριτικά άρθρα των αρχιτεκτόνων για το αεροδρόμιο των Σπάτων στο περιοδικό "Αρχιτέκτονες"(Μάρτιος/Απρίλιος 2001). Αν δεν τα είδατε ακόμη , να τα δείτε. Ολα σχεδόν ξεκάθαρα : η επίσημη φωνή των αρχιτεκτόνων καταδικαστική . Αρχιτεκτονική απούσα, αδιάφορη, καμιά αυθεντικότητα. Ιδιαίτερης σημασίας , με λογική αλλα και γεμάτο συναίσθημα , γλώσσα αρχιτεκτονικής σύνθεσης και ποιητικό οιστρο,  το κριτικό κείμενο του καθηγητή αρχιτεκτονικής του ΕΜΠ Τάσου Μπίρη. 

Τη δική μας θέση για το ευρύτερο θέμα ,και προσπαθώντας πιστεύω να αγγίξουμε  τις βαθύτερες  ρίζες του κακού ,  συνεισφορά μας στον σχετικό διάλογο, θα βρείτε πάρα κάτω στο Σπάτα 2. 

D.   On criticism

Also speaking of quality criticism, we would like to call attention to the  two column short piece "Ο παλιός πολιτισμός"("The old civilization")  by  Panos Tzonos in the daily "H Kathemerini"(3 june 2001, p.45). The writer, a  professor of architectural Design at the Aristotelean University of Thessaloniki and a practicing  architect with vast professional experience,  comments on the Norman Fosters intervention  and the creation of the new cylindrical entry to the British Museum. Praising the result, through clearly architectural and design argument , he contrasts it to the I.M. Pei strategy at the Louvre, its Pyramid and the undreground entry space,whose ambience he equates to that of a shopping mall. Clear and candid critical remarks,   on the architectural part, turning  biased in closing by the author's Eurocentric disposition , flimsy supported by the sole two examples above. No critical discourse or commentary on museums should end without taking into account the Kimbell Art Museum, at Fort Worth, the masterpiece in the museum typology of the last thirty years by the late Louis Kahn.

Και μιά και μιλάμε για ποιοτική αρχιτεκτονική κριτική θάθελα να βλέπατε το μικρό άρθρο  "Ο παλιός πολιτισμός" του καθηγητή Πάνου Τζώνου στην "Καθημερινή" ( 3 Ιουνίου 2001, σ.45). Ο έμπειρος αυτός αρχιτέκτονας απ'τη Θεσσαλονίκη , σχολιάζει την επέμβαση του αρχιτέκτονα Sir Norman Foster στο Βρετανικό Μουσείο. Με καθαρά αρχιτεκτονικά επιχειρήματα καταλήγει σε έπαινο της επέμβασης, αντιπαραθέτοντάς τη με την στρατηγική του I.M. Pei στο Λούβρο, στου οποίου τον υπόγειο χώρο εισόδου, κάτω απο την πυραμίδα, αποδίδει, και πολύ εύστοχα, ατμόσφαιρα εμπορικού κέντρου.  Πρόκειται για καθαρά λόγια και  στοχαστικές  αρχιτεκτονικές αποτιμήσεις   οχι "δημοσιογραφικά  κλισσέ" σαν αυτά με τα οποία μας έχουν συνηθίσει οι "μη αρχιτέκτονες κριτικοί της αρχιτεκτονικής" των  περισσότερων  εφημερίδων.  Δυστυχώς όμως, μόνο μέσα από αυτά τα δύο παραδείγματα,   δύσκολα μπορεί να αιτιολογηθεί η ανοιχτά Ευρωκεντρική  διάθεση που διατυπώνει συμπερασματικά για την "μουσειακή αρχιτεκτονική" ο Τζώνος  . Πιστεύω οτι καμιά κριτική πραγματεία ή σχόλιο για μουσεία μπορεί να θεωρείται ολοκληρωμένη αν δεν λαβαίνει υπ' οψη του ο κριτικός , αν μη τι άλλο, και το Μουσείο Kimbell στο Fort Worth , το αριστούργημα της μουσειακής αρχιτεκτονικής των τελευταίων τριάντα χρόνων , του αείμνηστου Αμερικανού αρχιτέκτονα Louis Kahn. 

criticism (-)

In as much as we have admired the late sixties "Mies" and "Neutra" derivative creations on this land by Nicos Valsamakis, and in as much as we   feel proud of the success and worlwide exposure of recent Greek "Neo-neo modernist" exercizes, it should be unfair  not to say that the hysteria and promotional fury of  this new wave of trend, by non-architect reporters on architecture is suspiciously inflated .  I have hard time to accept  the on going , and in some instances  inflated  promotion of projects I don't consider "inclusively" meritorious . And the   user staightjacketing through  formal modernism has been abandoned  long ago by "inclusively" disposed architects.  I should suggest to students of architecture to take a serious look and try to understand the plans and the life inside the Kiourka house for instance (it tends to become like the Fansworth house of Greece recently- architect Pantelis Nikolakopoulos), rather than looking to one picture and listening to "non-architect/Journalist newspaper critics ", the trend promoting critics of the Biennale or  the Japanese critics that followed them and singled it out for their award and exhibitions. In times of such trend setting fury and media inflation , take from the shelves your Aalto and Legorreta books, the Barragán and Utzon issues, and all those architects that critically and empirically challenged modernism and offered us the juices of life and ambiance through their "inclusivist" disposition and "user sensitive" creations. 

Παρά το ότι θαυμάσαμε στη δεκαετία του '60 τις Μισβαντεροικές αλλά και τις  δημιουργίες αλά Neutra του Νίκου Βαλσαμάκη, και παρά το ότι αισθανόμαστε υπερήφανοι με την διεθνή επιτυχία και προβολή Ελληνικών εργων,  θάταν ατόπημα να μη πούμε οτι η υστερία προβολής του εγχωρίου νέου κύματος "νεο-μοντερνιστικών" ασκήσεων (π.χ σπίτι στα Κιούρκα, Αρχιτέκτων Π. Νικολακόπουλος ) ,  απο μη αρχιτέκτονες δημοσιογραφούντες περί την αρχιτεκτονική  , είναι ύποπτα παραφουσκωμένη. Δυσκολεύομαι να δεχτώ και να σιωπήσω στην προβολή έργων που δεν θεωρώ οτι ειναι "εμπεριεκτικά" αξιέπαινα ("ολικά" αξιέπαινα - αξιέπαινα σε πολλαπλά επίπεδα αναφοράς- οχι μόνο φωτογενή  ή διακρινόμενα για τη  σύνθεση των όγκων μόνο) .  Ο καταναγκασμός του χρήστη απο την "μοντερνιστική" ή την οποιαδήποτε άλλη συνθετική της κάτοψης , τών οψεων και των όγκων, έχει από πολλού καταδικαστεί , ιδίως από τους περιβαλλοντοψυχολόγους τού χώρου και τους εμπεριεκτικά διακείμενους αρχιτέκτονες. . Θα πρότεινα λοιπόν στους σπουδαστές της αρχιτεκτονικής να δουν προσεχτικά και να προσπαθήσουν να καταλάβουν τις κατόψεις και τη ζωή μέσα στο προαναφερθέν "σπίτι στα Κιούρκα" , που τείνει να γίνει το  ανάλογο του Fansworth στήν Ελλάδα, παρά να κοιτάν μόνο μιά φωτογραφία (π.χ αυτή που δημοσιεύεται κατά κόρο, βλ. Η Καθημερινή, 1/6/2001, σ.19 )ή να ακούν τις  αποτιμήσεις των μη αρχιτεκτόνων δημοσιογράφων, των καθιερωτών μόδας της Μπιενάλε ( Ελλήνων  η ξένων), ή ορισμένους Γιαπωνέζους που τους ακολουθούν.  Σε καιρούς σαν κι'αυτούς καλά θα κάναμε όλοι να ξανακατεβάζαμε από τα ράφια τα βιβλία για  τον Aalto και τον Legorreta , τα τεύχη των περιοδικών με τα κτήρια του Utzon και του Barragán , και όλα τα σχετικά με όλους εκείνους τους αρχιτέκτονες που επερώτησαν τον Μοντερνισμό , τόσο κριτικά όσο και εμπειρικά και μας έδωσαν με το έργο τους αρχιτεκτονική με τους χυμούς της ζωής, μέσα από μια διάθεση "εμπεριεκτικότητας" και δημιουργίας ατμόσφαιρας φιλικής στο χρήστη και όλες τις αισθήσεις . Καλός ο μοντερνισμός σαν αρχή συνθετικής πειθαρχίας και εγκυκλίων συνθετικών σπουδών, όμως  πρέπει γρήγορα να ξεπερνά εαυτό και να πηγαίνει  πάρα πέρα , εμπλουτιζόμενος με όλα τα άλλα που θα του δώσουν παλμό και θα κάνουν "αρχιτεκτονική με ζωή και περιεχόμενο".... Αλλά για περισσότερα για κάτι τέτοιο συνεχίστε στο πάρα κάτω  κομμάτι ή πατήστε το ποντίκι σε τούτο το χεράκι.  

And since I don't want to close with a bitter note , and in order to cast more light on "inclusivism", let me point out for your visit a recent building I believe to be  meritorious yet not critically mentioned thus far ; The Jewish museum in Nikis street-Athens, by the architect Michali Tilianakis ( Μιχάλης Τυλιανάκης ). They tell me this is a project by an architect/contractor; they tell me it is a building by an architect who recently had great troubles with another colleague regarding a museum in the island of Thera, in which himself and the other architect were professionally and design/wise involved ; and they would probably tell me a  lot more if  I didn't stop them  .  I don't want to get into all this . I don't know the colleague as I do not know most colleagues, Greek or foreign,  whose buildings I occasionally talk or write about .I  know though and  have experienced the building. So , go and see it. And I say go  see it, because it won't call you on its own  . It is a modest renovation, in light pink, of an old neoclassical two storey building , one of  the few remaining in this tortured city. The sign  by the gate may not attract you. The main entrance is after all by the side, through a side open court   . And Neoclassic is only the facade, the only part kept of the old building. Everything else has been gutted . Upon entering you encounter a spiralling Universal space, each floor height divided to several  exhibition landings, everything evolving around a central octagonal pivotal space with a skylight from the top and structural columns in its periphery.   Light quality, materials , color and texture scheme  are in supreme harmony with the seriousness of the exhibits of the tried Jewish community in Athens. At the top of the spiralling space is the library lounge with office for the archivist and curator. Elevators and service spaces are discretely packed on one side of the plan . Whoever is looking for the  "formalist",  the  "jazzy"  or the "photographically sexy" will be disappointed. This  is a great building  and has no need of any of the above indeed.

If you happen to pass from Athens this summer just go see it. It is the one and only building I'd recommend you to see , if you are indeed looking for meritorious architecture; and in a location easy to find. 

Precedents: I am not aware of the architects' background nor am I aware if he was consciously acting on the basis of  precedents other perhaps than the New York Guggenheim, by F.L.Wright . This is indeed the general precedent for it , although it is much closer to the first "Sony" Building Yoshinobu Ashihara had designed in Tokyo, in the late sixties. For the student of architecture I'd place it in the line of a typology that could read like this : N.Y Guggenheim, "Sony", Jewish Community center in Athens. It is so significant , I believe, and even perhaps superior, as it appears to have been done with a rather modest budget.  

Κριτική (+)

Κριτικό πλαίσιο "αξιαίπενης" αρχιτεκτονικής και το  Εβραϊκό Μουσείο της Αθήνας  

Ένα κτήριο μπορεί να έχει υπέροχες αναλογίες , ακόμη νάχει και χρώμα ή ευχάριστη γλυπτική μορφή, στοιχεία που πιθανότατα  ικανοποιούν  το μάτι του παρατηρητή εξωτερικά, όμως μέσα νάχει στενούς και σκοτεινούς  διαδρόμους , να δυσχεραίνονται οι χρήστες όταν πηγαίνουν από τον ένα χώρο στον άλλο, να υποφέρει η λειτουργία. Κάποιο άλλο κτήριο είναι δυνατό να έχει λύσει όλα τα θέματα εσωτερικής λειτουργίας, να γίνεται εύκολα η ροή των ατόμων και οι βοηθητικές εξυπηρετήσεις του  , όμως να είναι τελείως άσημο εξωτερικά, να μη μας λέει αν μέσα δίνονται  συναυλίες ή αν πρόκειται για κάποιο  υπουργείο , να μας αφήνει γενικά αδιάφορους και να το προσπερνούμε. Τέλος ένα άλλο είναι δυνατό να αρέσει στους περισσότερους με τη μορφή, τις αναλογίες, το χρώμα, την υφή των υλικών ,και την οπτική σαγήνη της εξωτερικής του παρουσίας, , να λειτουργεί τέλεια εσωτερικά, αλλά να έχει  κοστίσει  υπέρογκα ποσά , έχοντας μάλιστα γίνει αιτία να πέσει η κυβέρνηση που τόφτιαξε ερήμην του λαού που  πλήρωσε γι’αυτό, ή γιατί σπατάλησε σε χλιδή εντυπωσιασμού ή άφησε τους μηχανικούς να προχωρήσουν σε πολυδάπανα και πέρα από τη δύναμη του κράτους ή του προϋπολογισμού  κατασκευαστικούς  ακροβατισμούς ακόμη και νεοτερικότητες. Εδώ   λοιπόν μιλάμε για κάποιο κτήριο που δεν τα πήγε καθόλου καλά με το θέμα της «οικονομίας», τόσο στενά όσο και πρακτικά θεωρούμενης. Κανένα λοιπόν από τα κτήρια των πάρα πάνω περιπτώσεων δεν ικανοποιούσε και τις τρεις βασικές επιδιώξεις της θεωρούμενης «καλής» αρχιτεκτονικής  , δηλαδή του τρίπτυχου «μορφή» «οικονομία» «λειτουργία», που από την εποχή του πρώτου θεωρητικού αρχιτεκτονικής, του Ρωμαίου μηχανικού  Βιτρούβιου , έχουν θεωρηθεί δογματικά ως  στοιχεία του «καλού» στην αρχιτεκτονική, στοιχεία που πρέπει να λαβαίνει υπ’όψη και να ικανοποιεί ο αρχιτέκτονας κατά την διαδικασία της   σύνθεσης αλλά και της υλοποίησης , από τη στιγμή της «σύλληψης» του έργου , μέχρι την παράδοσή του στους χρήστες και μετά.

Όμως αν πάμε λίγο πάρα κάτω, κι'  αν περπατήσουμε στην αρχή της οδού Νίκης στη Αθήνα, κοντά στη συμβολή της με την Κυδαθηναίων, θα δούμε την Ελληνική σημαία να κυματίζει στο μπαλκόνι του δευτέρου ορόφου ενός απαλού ροζ   διώροφου , απ’ότι φαίνεται «αναπαλαιωθέντος»  νεοκλασικού((βλ:  φωτο απο Α.Κ.Αντωνιάδη, σε Αγγλικό κείμενο, άνωθεν). Αν πάμε μέσα , από την πλάγια είσοδο και χτυπήσουμε το κουδουνάκι, θανοίξει η πόρτα και με το πρώτο βήμα θα βρεθούμε σ’ένα εσωτερικό χώρο που δεν έχουμε ξαναδεί στον τόπο μας · κάτι λες κι’είμαστε στο εσωτερικό ενός σπειροειδώς εξελισσόμενου κοχυλιού , που περιελίσσεται γύρω από μια δέσμη φωτός που κατεβαίνει από  τον ουρανό  .  Δεν θα δούμε πουθενά κολώνες πέρα από εκείνες που ορίζουν τον οκταγωνικό κατακόρυφο φωταγωγό  και που κρατούν τα πατώματα της σπείρας, που δεν είναι τίποτε άλλο από τα πλατύσκαλα των εκθεσιακών χώρων, γιατί όλος ο εσωτερικός χώρος τελικά είναι σαν μια σκάλα που κάθε ύψος συμβατικού ορόφου έχει κοπεί στα τέσσερα, έχουμε δηλαδή κάθε τέσσερα ύψη κι από ένα «πλατύσκαλο» εκθεσιακό χώρο. Θα ζητήσούμε πληροφορίες και θα μας πούνε ότι το κτήριο κόστισε ακριβώς όσα τους είχανε προϋπολογίσει, πράγμα που θα το καταλάβουμε και μόνοι μας , γιατί δεν θα δούμε χλιδή και το περιττό πουθενά, απλά υλικά και τίποτε το εξεζητημένο. Κάπου αλλού, σε άλλο κτήριο , στη Φινλανδία αυτή τη φορά, θα κατεβούμε την κεντρική σκάλα της βιβλιοθήκης του Οτανιέμι και  η ξύλινη κουπαστή στο σημείο που πλησιάζει η σκάλα τον όροφο, είναι επενδυμένη  με μεταλλικό κάλυμμα, ώστε να προειδοποιεί μέσω της αφής   τους αόμματους χρήστες για την άφιξη. Μια επί πλέον έγνοια για τον χρήστη, ένα αγκάλιασμα όλων,  του αόμματου, του ανάπηρου, των με ειδικές ανάγκες συμπεριλαμβανομένων . Μια εξαιρετικά «ανθρωποκεντρική» αρχιτεκτονική χωρίς διακρίσεις, κοινωνικά και σώματικο-αισθησιακά  «εμπεριεκτική» των πάντων.

Το Εβραικό μουσείο στην οδο Νίκης στην Αθήνα, «λέει» και «ικανοποιεί»  πολλά πράγματα πέρα από τα Βιτρουβιανώς εγκύκλια «μορφής» «οικονομίας» «λειτουργίας». Ενώ απ’έξω μας μιλά για το «καλό» της διατήρησης της ιστορικής μνήμης, μέσω της διατήρησης της όψης του υπάρχοντος διώροφου νεοκλασικού, κάτι που επικοινωνεί μια κατάσταση «μεσοαστικής» ηρεμίας και γαλήνης,   μέσα κρύβει έναν άλλον κόσμο, μια οικουμενικότητα  συνεχώς εξελισσόμενης ιστορικής πορείας και ύπαρξης, την ιστορία και έκθεση των Εβραίων της Ελλάδας. Ένα εσωτερικό και μια «απλή» πολυπλοκότητα, μια αναίρεση ή αντίθεση του μέσα με το έξω, ένα «δυναμισμό» σε διάλογο με την εξωτερική διαφορετικότητα, την ηρεμία ή τη γαλήνη. Αυτά δεν έχουν να κάνουν τίποτε με τα χειροπιαστά , τα «απτά» και «μετρήσιμα» θέματα  κόστους ,  οικονομίας και   μορφής., είτε με χρήματα, είτε με διαστάσεις, Αυτά είναι θέματα του πνεύματος, έχουν να κάνουν με την ιστορική μνήμη, με τη μεταφυσική, με την ερμηνεία που δίνει ο καθένας τη στιγμή που έρχεται σε επικοινωνία με το συγκεκριμένο αρχιτεκτονικό αποτέλεσμα. Είναι αποτέλεσμα της συγκεκριμένης αντίδρασης του αρχιτέκτονα γεννήτορα στις «άυλες» παραμέτρους, τις άυλες επιταγές του έργου. Δηλαδή, αποτέλεσμα του πως θα «μιλήσει» με την τελική του φυσική υπόσταση, με την  «αυθεντικότητά» του το   έργο στον συγκεκριμένο λαό ,πως θα τον εκφράσει, πως θα είναι εναρμονισμένο και αποτέλεσμα της ιστορικής μνήμης, της ποίησης ,της μουσικής   της φιλοσοφίας και φιλοκαλίας του λαού αυτού, πως θα επηρεάζεται , θα την εκφράζει και θα την επικοινωνεί ,σαν κάτι το «αυθεντικό» και αύτοχθον δημιούργημα του τόπου , κι’όχι κάτι το ξενόφερτο, ή κάτι ακόμη και του τόπου αυτού αλλά φερμένου από μίαν άλλην εποχή.  

Αν τα πάρα πάνω έγιναν κατανοητά, τότε θα πρέπει να γίνει εύκολα κατανοητό και το πλαίσιο της δικής  μου κατανόησης του  «εμπεριεκτικά αξιέπαινου», με βάση το οποίο λέω ο'τι λέω ή κάνω τις επιλογές και τις κριτικές αναλύσεις που παρουσιάζω . Και περιορίζομαι στον ορο  "αξιέπαινο"  ( που τον δανείζομαι ελλείψει καλύτερου Ελληνικού απο τον αγγλικο ορο meritorious), γιατί πιστεύω ότι εστω κι’αν προσπαθούμε για το «άριστο» ή ακόμη και  το «τέλειο» , δεν θα τα βρούμε πουθενά, ακόμη και στον Παρθενώνα [i]. Αυτό λοιπόν το "αξιέπαινο"  αναφέρεται στην αρχιτεκτονική πού πάει πέρα από το Βιτρουβιανό «μορφή», «οικονομία» «λειτουργία», και αντιμετωπίζει την αρχιτεκτονική σύνθεση και τελική αρχιτεκτονική δημιουργία σαν αποτέλεσμα κάτι πολύ πιο πλατύτερου, πιο δυναμικού, κάτι «εμπεριεκτικότερου». Της «εμπεριεκτικής αρχιτεκτονικής» ( Inclusivist Architecture [ii] )  που είναι αποτέλεσμα της όσο το δυνατό πλατύτερης αντιμετώπισης παραμέτρων που  επηρεάζουν  το  αρχιτεκτόνημα , «ορατών» και «αοράτων»,  «απτών» και «άυλων».   

E. Spata (2)

Παρά τις πολυδιάστατες κριτικές τοποθετήσεις συναδέλφων για το αεροδρόμιο των Σπάτων στο περιοδικό  «Αρχιτέκτονες» του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων (τεύχος 26, Μάρτιος-Απρίλιος 2001), κανείς  δεν μας πληροφορεί ποιος , ή ποιοι ήταν οι Έλληνες αρχιτέκτονες που σφράγισαν τα σχέδια για να βγει η άδεια του αεροδρομίου ή τουλάχιστον του κεντρικού κτηρίου που είναι και το κραυγαλέα ουδέτερο αλλά και κύριο θέμα των περισσοτέρων . Δηλαδή , δεν μας πληροφόρησε κανείς  , ποιος είναι ο κατά τα διεθνώς καθιερωμένα «architect of record», αυτός που φέρει την επαγγελματική ευθύνη της σφραγίδας του, μια και δεν πιστεύω ότι έχουμε φτάσει σε σημείο να δίνουνε τα Ελληνικά σχέδια πόλεως  άδεια σε σχέδια που δεν είναι σφραγισμένα από Έλληνες αρχιτέκτονες κι’ Έλληνες μηχανικούς, άσχετα από  ποιους ξένους «αστέρες» σχεδιάστηκαν  (Τώρα αν με την είσοδό μας  στην ΕΕ κάτι τέτοιο επιτρέπεται, τότε με γειά μας με΄ χαρά μας).  Αντίθετα, βλέπουμε συναδέλφους , ιδιοκτήτες μεγάλων αρχιτεκτονικών γραφείων, που ανέλαβαν την ευθύνη συγκεκριμένων κτηρίων, έχοντας εκπονήσει σχέδια «οριστικής μελέτης» και «μελέτης εφαρμογής», και που προφανώς δεσμεύθηκαν  με τη σφραγίδα τους στα σχέδια τους για να βγει η άδεια, να ρίχνουν τα όποια συνθετικά ή «Α»ρχιτεκτονικά προβλήματα στους άλλους., τις αρχές ενός υπό συγκεχυμένο τίτλο καταλόγου (ΑΙΑ Corporate Design Principles- εδώ καλόν θα έκαναν οι συγγραφείς των άρθρων να εξηγούσαν στο Ελληνικό κοινό μας ότι το ΑΙΑ αυτού του καταλόγου είναι από το Athens International Airport και καμιά σχέση δεν έχει με το ΑΙΑ, δηλ. Το Αμερικανικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτόνων , του οποίου τα αρχικά υποθέτω κακώς χρησιμοποιήθηκαν μια και καλύπτονται από ο’τι είμαι σε θέση να γνωρίζω ως μέλος του από διεθνές copyright , και που χωρίς διευκρινήσεις είναι δυνατό να παραπλανήσουν αφήνοντας να εννοηθεί στους μη γνωρίζοντες ότι πρόκειται για αρχές που έχουν συνταχθεί από το σοβαρό και αρχαιότερο αρχιτεκτονικό Ινστιτούτο του κόσμου - εξυπνάδα των Γερμανών η παραπλάνηση ;) .  Όλα αυτά γεννούν κατά την άποψη μου μεγάλο θέμα αξιοπιστίας, φερεγγυότητας αλλά και υποκρισίας των όσων συνέπραξαν, και που για χάριν του όποιου κέρδους ενεπλάκησαν κι’ έβαλαν τη σφραγίδα τους , ρίχνοντας στο τέλος τα όποια προβλήματα στους άλλους (στον κατάλογο των Γερμανών- βλ. π.χ άρθρο «Αναζητώντας την Αρχιτεκτονική στο νέο αεροδρόμιο των Σπάτων», σ. 61).. Πρόκειται δηλαδή για μια δική μας, «εσώτερη» κρίση, επαγγελματικής ηθικής και δεοντολογίας, που θα με φέρει να συμφωνήσω απόλυτα με την κριτική του Τάσου Μπίρη και να πω επί πλέον ότι το «άξιον» που κάποτε θα μας επιτρέψει να κάνουμε αρχιτεκτονική θα πρέπει να συμπεριλάβει σαν προϋπόθεση και το ηθικά κι’ επαγγελματικά «άξιο». Κι’ επειδή  το φυτώριο για την επαγγελματική δεοντολογία και επαγγελματική ηθική είναι  απανταχού στον ανεπτυγμένο κόσμο στις μέρες μας οι αρχιτεκτονικές σχολές (όπου διδάσκεται στα πανεπιστήμια και εξετάζεται αργότερα στις εξετάσεις απόκτησης αδείας για την εξάσκηση του επαγγέλματος και  η «επαγγελματική δεοντολογία»), επιτρέψτε μου να έχω για τα δικά μας τους  προσωπικούς μου ενδοιασμούς και να αμφιβάλλω. Τέτοιοι είμαστε, τέτοια αεροδρόμια και τέτοια «μεγάλα έργα» και ακόμη χειρότερα μας περιμένουν.

Για όλα  τα πάρα πάνω , κείμενα, θέσεις, προτάσεις και σκίτσα,  και εν' αναμονή των αντιδράσεών σας για διάλογο και φιλοξενία, 

υπογραφή :

Αντώνης Κ. Αντωνιάδης