Α. Καραμπινάτες παρανομίες(1)

Επόμενη η καραμπίνα  όταν πρόκειται για "καραμπινάτες"    παρανομίες. Ενώ όλες οι κάμερες των τηλεοπτικών καναλιών έδειχναν το διώροφο κομμάτι της "βίλας" της Θάσου, μόνο μία εφημερίδα  απ'οτι έπεσε στην αντίληψή μου έδειξε φωτογραφία της    τετραώροφης μετά "κατωπεριμενώματος" υπόστασής της. Από  την κατωφερική και   άκρως "καταφαγωμένη" με εκσκαφή  πλευρά της κατωφέρειας  είχαμε μιά  πεντακάθαρη  τετραώροφη κακογουστιά ("Β"),  "μαργαριτάρι" αρχιτεκτονικό-εργολαβομηχανικίστικου      επιτεύγματος. 

Απορώ γιατί κανένας απ'τους επί τόπου σχολιαστές της τηλεόρασης   ή των εφημερίδων δεν αναφέρθηκε στο καραμπινάτο της    παρανομίας του   συγκεκριμένου διώροφοτετραόροφου . Ίσως   κι'αυτό το ίδιο να ήταν η αιτία και για το  τριπλό  έγκλημα  .            Εδώ παλιά σκοτώνονταν για ένα μέτρο γης....

Διώροφο-τετρα-πεντα-όροφα (2)

Στην  Ύδρα και την  Άνω Βούλα βρίθουν : Έργα παντοίων       "εργολαβομηχανικών" ,  αρχιτεκτόνων   συμπεριλαμβανομένων. Όποιοι ζητούν περισσότερες αποδείξεις απ'οτι το μάτι βλέπει, είναι αφελείς ή δεν θέλουν να δουν. Τι το  αρχιτεκτονικά τιμιότερο, και τελικά    ωραιότερο από την λύση των Μανιατών αλλά και  πριν τριάντα   χρόνια περίπου, του Μάριο  Μπότα στο σπίτι ("B") στην πλαγιά του  βουνού της λίμνης Λουγκάνο, που απέφυγε τους    εκβραχισμούς, τράβηξε το κτήριο   πιο μπροστά κι'εκανε ένα τίμιο "πύργο" που τον ένωσε με "γέφυρα". Έτσι ήταν κι'ή Καλιάγρα στο Αγιον Όρος, έτσι   θα έπρεπε να γίνονται και τα σημερινά στα πολύ επικλινή οικόπεδα

   .   

Η τομή Β είναι και πιο σωστή οικολογικά από την τομή Α. 

Και για να μη λετε ότι δεν τρωμε συστηματικά τις σάρκες μας :υπέροχες καλντεριμόπετρες Δοκού (απ'το νησί Δοκό απέναντι απ'την Ύδρα), που ξηλώθηκαν από τη θέση τους μπροστά απ'το Ιστορικό αρχείο Ύδρας, που έκαναν τέλεια τη δουλειά τους εδώ και διακόσια-τρακόσα τόσα χρόνια . Σωριασμένες , τακτικά να το πούμε, από τους εργολάβους σε αναμονή κάποιου επόμενου "ντου". Τώρα ποιος αποφάσισε και ποιος ενέκρινε να φύγουν αυτές και να μπουν νέες, και  ότι οι καινούργιες που θα τοποθετηθούν μπροστά απ'το ιστορικό Αρχείο θάναι καλλίτερες απ'αυτές που είχανε την πατίνα του χρόνου ; Μόνο  ευκολότατες υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε. Πάντως ο εργολάβος που χτίζει  πρόσφατα σπίτι υπέρ-επιχειρηματία κοντά στο Αρχείο και  με τις πέτρες που έβγαλε από τον εκβραχισμό του κατωπεριμενώματος του  σπιτιού του επιχειρηματία έκανε τις  αυθαίρετες διαμορφώσεις τοπίου μπροστά απ'τα κανόνια, στο χώρο των βράχων, και που ήταν , όπως μου είπε ο ίδιος όταν τον αντιμετώπισα με κατ'ευθείαν ερωτήσεις στα συγκείμενα θέματα, ταμίας του   Ναυτικού ομίλου και όπως παραδέχτηκε "κακώς την ανέλαβα αυτή τη δουλειά" με διαβεβαίωσε ότι δεν είχε καμιά σχέση με τις πέτρες της φωτογραφίας. Όλα τα πάρα πάνω, Ιούνιος-Ιούλιος 2001, γιατί το τοπίο και το των σαρκών "μασούλημα" αλλά και δημοσίου συμφέροντος χρήμα και  "μάσημα" προχωρεί γρήγορα. Θα το παρακολουθήσουμε γιατί και σπίτια άλλων υπερεκατομμυριούχων χτίζονται τελευταία στην γύρω περιοχή κι'οι πέτρες της φωτογραφίας μπορεί σύντομα να γίνουν χρυσός,   

                             

Tο πάρα πάνω κομμάτι αφιερώνεται στο φίλο και συμμαθητή  μου απ' το Πολυτεχνείο, τον ταλαντούχο και σοφό Σταύρο Καλαμαρά , αρχιτέκτονα,  που κι' αυτός αγωνίζεται  χρόνια για ανάλογα θέματα στην ιδιαίτερη πατρίδα του , τη Μύκονο.

For one to acquire even   introductory background and acclimate oneself with the broader context on the subjects covered in the three preceding articles in Greek it would probably require some experience from acquiring a building permit to build in Greece, or  the reading of the non-yet existent English translation  of the 1981 booklet of the writer "O Φωταγωγός"  ("The Lightwell") . In the absence of all of the above, this summary might be considered as minuscule introduction :The first piece refers to the very  peculiar building and environmental practices in Greece, to build  much more than the coverage and floor area ratio laws and  building regulations permit.  Under the table deals , known as "fakelaki"(money in an envelope),  accommodating public officials   and all kinds of "engineers" who have by law the right to offer architectural services without being architects, are the keys to the  realization  of  four or five story buildings  whereas the building permit documents showed   two with a basement etc. It has to be expected that  such illegal practices  , called in the title below "gunshot-clear illegalities"(karabinates Paranomies-so as not to confuse it with the "gunshot plan" typology of Texas housing), will eventually lead to the use of real gun shots in the settling of accounts. This refers to the triple murder in Thasos, that occurred in June 2001  including  victims two building officials . The building, a supposedly two  story , by law , ended up being  four floors high with one floor high base, term by the author for  the  Greek language as "katoperimenoma"( A space waiting below in hybernation , to be opened for profit  sometime in the future-usually 10-20 years later, given dowery to the daughter, or gift to the son to start a buisiness) .  Everybody,    TV reporters and investigating commentators were   hypothesizing on what triggered the crime, yet no one mentioned anything on the shouting illegality of the building in concern-in the construction of which the two murdered  building  officials may have played a role and might have also had some  personal  interest on the building   . 

In the same  spirit is the critical piece   that follows, which argues that it is eventually much better to update the laws and build honestly as Mario Botta did in his San Vitale project by the lake Lugano , building higher and connecting with a bridge, rather than dig-out tones of earth  and pollute elsewhere with the removed dirt  . The last piece finally, entitled "We eat our flesh",  condemns the removal of unique Dokos-island stones from the public street in front of the Historic Archive building in Hydra, stored for unknown purpose ,but probably for future private use by contactors who are also public officials .

Note to non-Greek readers:   Greece is part of the Globe we all occupy and should be always protected as one of mankind's treasured spots that greatly contributed to mankind's founding  heritage.  Its current  environmental  and building practices, in the context of corruption , nepotism and absence of concern over issues of  "conflict of interest",  go contrary to the interests of sustainability ,  ecological development , public and cultural welfare. Occasional written appeals by  foreign organizations (i.e ICOMOS, AIA, RIBA , Universities, renown foreign architects etc.) , addressed to the ministries of Culture , Environment and Public works   , to the office of the Prime minister and the President of the Republic, as well as letters to the Greek  press would probably , in the long run , serve substantial purpose. On the contrary , recent  efforts on the part of a handful of local   commentators  on architecture,  who , mimicking some foreign avant garde commentators on the American city ,   attempt to present the environmental destruction taking place in Greece as   an avant garde contribution to civilization  are , I am afraid , suspicious and   counterproductive. 

Κριτική (+)                                                        

Ίσως εδώ να μην ισχύει το παροτρυντικό τετράστιχο του Απολλιναίρ γιατί πιθανότατα οι νεώτεροι του γράφοντος έχουνε ήδη επισκεφτεί και  θαυμάσει τη  μπυραρία Craft στη λεωφόρο Αλεξάνδρας... οπότε  τα οίκαδε παροτρυντικά  περιττολογία. Μα τότε ας πάνε οι μεγαλύτεροι· να πάνε όλοι. !  Ίσως και για τη μπύρα που δεν την δοκίμασα  για λόγους απόλυτα προσωπικούς , μα να πάνε οπωσδήποτε για την αρχιτεκτονική. Γιατί μα την αλήθεια, δεν έχω δει στην χώρα μας  ανάλογη  αρχιτεκτονική  μουσική και γιατί ,  οι θιασώτες της διεθνούς πρωτοπορίας θα δούνε δείγμα υπέροχο χωρίς να χρειαστεί να πάνε ένα βήμα πέρα από το κέντρο της Αθήνας.  Λες κι'ολα ήταν ενορχηστρωμένα, λες κι'οι δημιουργοί της μπυραρίας  (  "Μέτα-αρχιτέκτονική" : Δέσποινα Γουναροπούλου, Νατάσσα Δεληγιάννη, Βίκυ Εμμανουηλίδου, Πέτρος Μπαζός, Γιώργος Σπυρίδωνος)  εμπνεύστηκαν απ' τον Στήβεν Αντωνάκο, ή λες κι' αυτοί τον ενέπνευσαν. Και γιατί οχι ;  Πάντως  και τίποτ' απ'αυτά να μην ισχύει ,  ο σταθμός των Αμπελοκήπων, με τις οροφογραμμές του νέον στο μετρό γίνεται πρελούδιο που κορυφώνεται με την Craft, που δικαιώνει το όνομα της· ολα εργόχειρο  , στο ίδιο πνεύμα, την ίδια τεχνολογία.  

Και πριν ακόμη επιχειρήσουμε την οποιαδήποτε αιτιολόγηση της υπερθετικής κριτικής διάθεσης που μας κατέλαβε αμέσως μετά την επίσκεψη, να πούμε ότι το Μπαρ- εστιατόριο / μπυραρία Craft, στα τρία επίπεδα του υπέροχου μπλε κτηρίου της λεωφόρου Αλεξάνδρας 205 , είναι παρασάγκες ανώτερη  οπτικο-αισθητικο-αισθησιακή πηγή απόλαυσης, από τα αντίστοιχα πρόσφατων δημιουργιών κολοσσών αρχιτεκτόνων, όπως της καφετέριας-μπαρ του πολυπροβεβλημένου   μουσείου Γκουγκενχαϊμ του Γκέρυ στο Μπιλμπάο, επίσης ακόμη δυνατότερο   από το μπαρ αναψυκτήριο στο ισόγειο του κτηρίου Φρέντ και Τζίντζερ , πάλι  τού  Γκέρυ στην Πράγα , όσο και από το εστιατόριο του ιδίου κτηρίου στον τελευταίο όροφο. Και είναι κατά πολύ δυνατότερο, και πολύ πιο  πρόσχαρο από πλείστα όσα ανάλογά του σε ξενοδοχεία ανά τον κόσμο που είχε ο γράφων την τύχη να επισκεφθεί, στο Μαιάμι Μπήτς, το Λος Αντζελες, το Λας Βέγκας και την Νέα Υόρκη, για να αναφέρουμε μερικά, από τα  πιο γνωστά και  διεθνώς προβαλλόμενα.  

Εδώ ίσως θα αρκούσε σε μερικούς να σταματήσω, μα πιστεύω ότι πρόκειται για επίτευγμα/έναυσμα, που πρέπει να  προσεχτεί για πολλούς λόγους  που αφορούν στην Ελληνική αρχιτεκτονική και θα πρέπει να ενδιαφέρει όσους νοιάζονται πραγματικά για το καλό και το μέλλον της  . Το έργο αυτό είναι απόδειξη ότι  είναι δυνατό να αντιμετωπιστούν επιτυχώς εδώ και τώρα πολλές από τις κακοδαιμονίες  που   κατατρέχουν την εγχώρια αρχιτεκτονική των ημερών μας. Πρώτα πρώτα πρόκειται για έργο με έκδηλη την επιμονή των αρχιτεκτόνων στην πραγμάτωση αυτού που σχεδίασαν . Δεν φαίνεται να υπάρχει πουθενά υποχώρηση ή συμβιβασμός στην ακεραιότητα τόσο της γενικής σύνθεσης όσο και της  λεπτομέρειας. Και είναι αξιοθαύμαστη απόδειξη ότι μία υψηλή τεχνολογία της "άκρης του ξυραφιού" είναι δυνατό να επιτευχθεί και από Ελληνικά συνεργεία. Μετά πρόκειται για   εικονογραφία και   ατμόσφαιρα εσωτερικού χώρου που ενώ δεν έχει καμιά σχέση με οτιδήποτε θα μπορούσε να αποκαλέσει κανείς "Ελληνικό" , με την κατά τα γενικώς παραδεδεγμένα έννοια του όρου και με ότι αυτό συνεπάγεται ( "παραδοσιακό" / υλικά / μοντερνισμός ) , έχει κλίμακα,  απλούστατη και καθαρότατη οργάνωση   χώρου, και τον εμφανέστατο ορθολογισμό των πάντων που το κάνει αυθεντικά και πρωτότυπα "Ελληνικό". Αν προσέξεις , το  πιάσεις στο πετσετάκι σκίτσο και στοχαστείς, θα ανακαλύψεις σιγά σιγά ότι  το έργο αυτό έχει κάτι από την αύρα και την ποίηση του Αιγαίου. Θαλασσινή σπηλιά ,  Ronchamp ζωής σε  τόνο  Ελύτη, διαφάνεια Παριανού μάρμαρου και  θηλυκής ρόγας, λιλιά και περιδέραια,  σ' αλμυριασμένα  νεανικά  στήθια.     Έχουμε δηλαδή σύνθεση με  αρετές  ολικής ενορχήστρωσης ζωής , πίσω  από μίαν ιδέα, μια μεγάλη ιδέα κρυφή μεν για μας  , που μόνο να τη εικάσουμε  ,ή  να πούμε τα δικά μας ερμηνευτικά μπορούμε , με εμφανέστατη όμως πειθαρχία και  λιτότητα (σύνθεσης κι' επίτευξης συνόλου "φαινομενικά πολύπλοκου", αλλά ουσιαστικά "απλούστατου"- δες τις λεπτομέρειες κι' ανάλυσέ τες στο πετσετάκι σου),στοιχεία που τα θεωρούμε απόλυτα "Ελληνικά" · το έργο δεν  έχει καμιά σχέση με τους  αυθαίρετους παραλογισμούς των πρωτοδιδαξάντων την σχετική εικονογραφία , ούτε απ'οτι παρατήρησα το  αναποφάσιστο, τις ατέλειες ή τη  βία  των λεπτομερειών τους ( π.χ Hadid, Tschumi,Gehry, Rotondi, Eric Owen Moss,  που πέρισυ το καλοκαίρι είδα τις τελευταίες οικοδομικές ατέλειες του τελευταίου, κατά τ'αλλα μοναδικού δημιουργού,  στο Λος Αντζελες κτλ. ).  Εδώ θάθελα να   υπογραμμίσω  την  πειθαρχία  οργάνωσης του δευτερεύοντος φέροντος οργανισμού πού φέρει τα καζάνια της μπύρας-ένα απόλυτα "Δωρικό" στοιχείο, σε άμεση αντιπαράθεση με την λεπτομερειακή επίλυση του επί μέρους, δηλαδή της  κολώνας που αποτελείται από τέσσερα κολωνάκια(σιδηρές διατομές), ένα σύνολο δηλαδή λες και πλέχτηκε με το βελονάκι, συνδυασμός  "Δωρικού με Ιωνικό-Κορινθιακού " σε ένα, σε αντίθεση με τον φέροντα οργανισμό του επίσης υπέροχου "Δωρικό-νέο πλαστικής (Μοντριάν)" διάθεσης μπλέ κτηρίου του Αλέκου Τομπάζη που φιλοξενεί στον εσωτερικό του χώρο το κομμάτι  της ομάδας  "Μέτα-αρχιτεκτονική" .  Και σ'οτι αφορά το ονομά του αρχιτέκτονα, μου ελυσε    τις   απορίες το Ιντερνέτ μία και "ο Μέτα" που με πληροφόρησε το γκαρσόνι ότι ήταν ο αρχιτέκτων του κτηρίου (το ενα γκαρσόνι δεν είξερε κι'ο αλλος που "είξερε" περισσότερα, και καλό θα ήταν να μάθει το σωστό όνομα), ήταν όπως ρώτησα κι' έμαθα αργότερα , η ομάδα "Μέτα-αρχιτεκτονική" . 

Δεν γνωρίζω τις επί μέρους εξειδικεύσεις των νεαρών συναδέλφων της ομάδας ,  αλλά είναι έκδηλη η πολύεπίπεδη συνθετικό-υλοποιητική τους  έγνοια   και οπωσδήποτε η βαθιά γνώση ή τουλάχιστον έρευνα σε πολλαπλά επίπεδα αρχιτεκτονικής ,  χωροψυχολογικής , συνθετικό-οργανωτικής και τεχνολογικής επίλυσης.  Η κάτοψη παρέχει δυνατότητες εξυπηρέτησης ποικίλων ομάδων χρηστών ,  η επιλογή των χρωμάτων  δείχνει υψηλό  αισθητήριο στο τόσο δύσκολο αυτό θέμα   (τριχρωμία στην ομαδοποίηση των καθηστικών - καλύματα των καρεκλών κτλ.), ενώ  η  πολλαπλότητα και ποικιλία των υλικών δεν   είναι παρά οι διαφορετικές φωνές μιάς χορωδίας που τραγουδάει αρμονικά το ίδιο τραγούδι   (σίδερο , λαμαρίνα , ξύλο , πλαστικά, γυαλί, κτλ ). Αυτοί  δεν κάνουν "αποδομισμό" αλλά "επανασύνθεση" (  πειθαρχία   εγκύκλιας σύνθεσης-basic Design-,  και αποδομισμός ακολουθούμενος από εμπεριεκτικότατη -inclusivist- "επανασυνθετικά" ποιητική διάθεση) ..   

Αν είχα τον τρόπο μου , θάπαιρνα όλα τα παιδιά της Μέτα-αρχιτεκτονικής  και θα τους εβαζα , όλους μαζί,  σε μίαν αρχιτεκτονική σχολή , ας' πούμε στο ΕΜΠ απ'το οποίο και ολοι αποφοίτησαν ('92,'93), να διδάξουν ομαδικά , όπως ακριβώς δημιουργούν και την αρχιτεκτονική τους ,  ενώ θα τους έδινα αναθέσεις, μία κάθε χρόνο, έτσι για να  δείχνουν στους μαθητές τους τι   μπορεί να γίνει με όσα κι'εκείνοι ήδη έμαθαν τόσο στα "εγκύκλια" χρόνια τους οσο κι'αργότερα στα υπέροχα πανεπιστήμια που διάβασα στην ιστοσελίδα τους ότι σπούδασαν και δυό απ'αυτούς δίδαξαν (  Columbia , University of Pennsylvania,UCLA, USC  ....).  Μόνο έτσι πιστεύω θα ήταν δυνατό να επιτευχθεί "εκσυγχρονισμός" κι'οχι με   συνδικαλιστικό- κομματικο- πανεπιστημιο-γονιδιακούς  εγκαθέτους ... Που όμως χώρος, σε  χώρα σαν κι'αυτή που ζούμε , για ουσιαστικές και    γενναίες κινήσεις ! Άσ' έχουν όμως δύναμη οι ίδιοι  αλλά και  τύχη ανάλογη με τον αναθέτη της Craft- γιατί κι'εκει χρειάζεται ν' αποδοθούν εύσημα -γιατί δεν γίνεται αρχιτεκτονική χωρίς πελάτη με όραμα - ,να  κρατηθούν στο ποιητικό επίπεδο που ήδη απέδειξαν ότι μπορούν να κινούνται και να δημιουργούν. Επιμονή λοιπόν ! 

Κι' όσο για μας τους άλλους, η τύχη μεγάλη, γιατί κι' αυτό το έργο είναι εύκολα επισκέψιμο: Αμπελοκήπους με το μετρό , Αντωνάκος στό ταβάνι των Λαλιωτικών τούνελ  ,  Αλεξάνδρας  απέναντι.στο αρμονικό μπλε Frame του Αλέξανδρου Τομπάζη , τα σκαλάκια στο υπερυψωμένο ισόγειο και μέσα μετά γία Craft και "Μέτα".....

που  μικρή με το ζιπάκι σου,

θα γενούν μεγάλοι ! 

Εξάσκηση του επαγγέλματος και παγκοσμιοποίηση.

Από τα πρώτα επαγγέλματα στις ΗΠΑ που διείδαν και προγραμμάτισαν  για το περιβάλλον της παγκοσμιοποίησης ήταν η αρχιτεκτονική. Το Αμερικανικό  Ινστιτούτο Αρχιτεκτόνων,  προετοίμαζε συστηματικά το κλίμα και ενθάρρυνε  τα αρχιτεκτονικά γραφεία για   προσφορές υπηρεσιών σε πολυεθνικούς πελάτες, ενώ τα πανεπιστήμια έπαιζαν επίσης σημαντικό ρόλο στην όλη διαδικασία. Φάνηκε απ'την αρχή ότι ο ανταγωνισμός θα παιζόταν όχι τόσο  στο επίπεδο του ταλέντου αλλά μάλλον στην δυνατότητα παροχής άμεσων υπηρεσιών, σε υπέροχο  "περιτύλιγμα" , σε  συντομότατο χρονικό διάστημα, με το λιγότερο κόστος. Ο κομπιούτερ και τα νέα προγράμματα σχεδιασμού και επικοινωνίας μεταξύ κέντρου και των ανά τον κόσμο και ανάλογα με την περίσταση στηνόμενων "παρακλαδιών " του , φάνηκε απ'την αρχή ότι θα έκανε το μεγάλο γραφείο μεγαλύτερο, από "πραγματικό και μόνιμο" θα τόκανε "εικονικό  και ευμετακίνητο"(νομαδικής υπόστασης), ενώ θα έκαναν  το μικρό γραφείο μικρότερο  μέχρι την   εξαφάνισή του. Στην πορεία , θα χάνονταν  όχι μόνο η ανθρώπινη κλίμακα από την αρχιτεκτονική αλλά και η ανθρώπινη κλίμακα από την εξάσκηση του επαγγέλματος του αρχιτέκτονα . Επίσης στην αρχιτεκτονική πρωτοακούστηκαν κι'οι πρώτες φωνές αντίδρασης στην παγκοσμιοποίηση, από δάσκαλους επαγγελματίες αυτή τη φορά , που διέβλεπαν ότι η ανθρώπινη κλίμακα των έργων αλλά και η κλίμακα του αρχιτεκτονικού γραφείου θα ξέφευγε από  τον έλεγχο του ατόμου, απαιτώντας μία νέα ψυχολογία από τους εργαζομένους σ'αυτά. Από τους πρώτους από καθ'εδρας εναντίους στη λαίλαπα της παγκοσμιοποίησης στην Αμερική, τα τελευταία είκοσι  χρόνια  , ήταν ο υποφαινόμενος, με διεθνείς μάλιστα στο θέμα δημοσιεύσεις . Στο μάθημα της θεωρίας αρχιτεκτονικής, αλλά και στο μάθημα των αρχιτεκτονικών συνθέσεων, επιχειρηματολογούσε σε πολλαπλά επίπεδα ενάντια στην επερχόμενη λαίλαπα · τόνιζε  σε συνέδρια ,σε δημόσιες διαλέξεις και  άρθρα του   την   ανάγκη  πολυπολιτισμικής αρχιτεκτονικής παιδείας , για λόγους παιδαγωγικούς και αλληλοκατανόησης των λαών (και των πολυπολιτισμικών σπουδαστών),  αλλά έκρουε τον κώδωνα του κινδύνου από μία "κουβερτοειδή" εξάσκηση του επαγγέλματος έξω από την , όπως έλεγε , " περιφέρεια παροχής υπηρεσιών του αρχιτέκτονα" ("architectural costituency"). Δηλαδή , της χώρας και του συγκεκριμένου πολιτισμικού πλαισίου μέσα στο  οποίο είχε πρόθεση  να εξασκήσει επάγγελμα  . Αυτές οι θέσεις εκφράστηκαν σε πολλά επίπεδα στα βιβλία του "Ποιητική της Αρχιτεκτονικής" αλλά και  "Επικός χώρος" . Η πολεμική γινόταν ξεκάθαρη στην από καθ'εδρας διδασκαλία, σε σημείο μάλιστα που να υπόσχεται συγκεκριμένο βαθμό σε όσους Αμερικανούς φοιτητές αποφάσιζαν να κάνουν θέμα η να διερευνήσουν υποθέσεις πού είχαν σχέση με την δική τους κουλτούρα και ιστορία (π.χ οικισμούς και αρχιτεκτονική γηγενών Αμερικανών) παρά να τρέχουν για θέματα στη Ρώμη και την Ελλάδα   Προφανώς μία τέτοια θέση δεν ήταν αρεστή στο ακαδημαϊκό και το επαγγελματικό κατεστημένο, αν και σαγήνευε του φοιτητές , ιδίως τους  μεταπτυχιακούς που δεν γνώριζαν , από την μια την πατρίδα τους , και που από  την άλλη  είχαν ήδη ιδίαν πείρα του τι σήμαινε να είσαι συνέχεια πάνω από μία οθόνη κομπιούτερ   , που  πολλοί όπως αποδείχτηκε σύντομα εγκατέλειψαν για άλλους επαγγελματικούς ορίζοντες. Δυστυχώς όμως η ζυγαριά ήταν με το μέρος της παγκοσμιοποίησης . Οι   περισσότερες αποφάσεις που λαμβάνονταν στις    ακαδημαϊκές συνεδριάσεις έγερναν  με το μέρος των  κομπιούτερ   και της  παγκοσμιοποίησης , μιά  και με κείνο το μέρος τάσσονταν οι επιχορηγήσεις  και τα αναπτυξιακά προγράμματα των Αμερικανικών πανεπιστημίων της απο  τον Ρέιγκαν κι'επειτα εποχής. Στη δημιουργία της Παγκοσμιοποιητικής υποδομής   πρωτοστάτησαν πολλοί πρόεδροι αρχιτεκτονικών σχολών της Αμερικής, ιδίως απόφοιτοι  του Χάρβαρντ και άλλων πανεπιστημίων της "Ανατολικής Ακτής". Μάς άλλαζαν τους κομπιούτερ σαν τα πουκάμισα ενω΄υποχρέωναν πολλούς απο μας να χρησιμοποιούμε για εκτύπωση κεντρικό κομπιούτερ, που χωρίς να το ξέρουμε στην αρχη κρατούσε αυτόματα αντίγραφα του όποιου κειμένου γράφαμε, αρθρου, σημειώσεων η προσωπικής αλληλογραφίας. Οι αναντίρρητα πιο μπροστά από τους υπολοίπους "πρόεδροι" εκ'του Χάρβαρντ είχαν απόλυτο κοντρόλ έναντι των αλλων, κι'επαιζαν το επεκτατικό παιχνίδι τους  (Ολα αυτά τα είχα συζητήσει με το αείμνηστο Bruno Zevi, που μάλιστα φιλοξένησε το πολεμικό αρθρο μου"Unamerican Americanization"  στο περιοδικό του και πέρασα μερικά περί Χάρβαρντ , που δεν αρεσαν σε πολλούς καθόλου , σε υποσημείωση) .  Αρκετοί από τους εν λόγω προέδρους , πέρα απο τον αυταρχισμό μέσω των ηλεκτρονικών και την απόλυτη εξουσία τους επι των καθηγητικών σωμάτων που ηγούντο,  χρησιμοποίησαν "ευφάνταστα" θα λέγαμε σήμερα σχήματα  "επαγγελματισμού", όχι μόνο για τους φοιτητές τους , αλλά περισσότερο για ίδιον όφελος. Χρησιμοποίησαν   το εκλεκτό δυναμικό των από απανταχού της γης προερχομένων μεταπτυχιακών φοιτητών τους, και ίδρυσαν πυρήνες μελλοντικών επαγγελματικών "συνεργασιών" . Αποκαλούσαν εαυτούς "διεθνείς" αρχιτέκτονες(international architect) , άνοιγαν "διεθνή" γραφεία, με παρακλάδια, τόσο στην Ευρώπη όσο και την Αμερική, ενώ φούσκωναν ορισμένοι τα βιογραφικά τους με έργα ευρωπαίων αρχιτεκτόνων που τους καλούσαν να διδάξουν στα πανεπιστήμια που διοικούσαν . Το σύστημα δούλευε (και δουλεύει), τόσο από την Ευρώπη προς την Αμερική όσο και από την Αμερική προς την Ευρώπη. Πολλοί τοπικοί αρχιτέκτονες, ήδη μέλη των κατά κράτος διαπλεκομένων (π.χ από Ολλανδία, Ισπανία, Πορτογαλία, Γερμανία, Ελλάδα, Φινλανδία, κτλ) εκαλούντο ως "επισκέπτες καθηγητές" , πάντα με συγκεκριμένο θέμα στη βαλίτσα τους, δηλ. να σχεδιάσουν μία είσοδο σε κάποιο Ολυμπιακό χωριό , ή να κάνουν ένα Ολυμπιακό κολυμβητήριο  , κάποιο μουσείο κτλ. Στη συνέχεια αρκετοί kοσμήτορες ίδρυαν "εικονικά γραφεία" όπως "εικονική" ήταν κι'η αρχιτεκτονική που προωθούσαν , στα «άνευ χαρτιού» αρχιτεκτονικά εργαστήρια των σχολών τους  , ασ'πούμε ένα γραφείο στο Ρότερνταμ κι’ενα στο Σικάγο , ή στο Παρίσι και τη Νέα Υόρκη, το Ντάλας και τη Βαρκελώνη . Η παρακολούθηση μίας διπλωματικής ενός μεταπτυχιακού σπουδαστή, εύκολα γινόταν θέμα για κάποιο γραφείο, ή εύκολα στην κατάλληλη στιγμή εμφανιζόταν ο συγκεκριμένος καθηγητής ή πρόεδρος σχολής με οργανισμό διεθνών προδιαγραφών και δυνατοτήτων ( αφού είχε όλη την υποδομή του πανεπιστημίου του στη διάθεσή του, και τη συνεργασία των καλλιτέρων διεθνώς πολιτικών μηχανικών και τεχνικών συμβούλων). Το πανεπιστήμιο ως εφαλτήριο υψηλής ποιότητας επαγγελματισμού είχε ξεκινήσει από την εποχή του Τσάρλς Μουρ, με θέματα τοπικής ομως εμβέλειας. Αυτός ίδρυε γραφεία όπου πήγαινε (Κονέκτικατ  ,Καλιφόρνια, Τέξας,κτλ), και άλλαζε συχνά πανεπιστήμια για να  επαυξάνει  τους επαγγελματικούς του ορίζοντες αλλά , οπως λέγανε οι κακές γλώσσες και να φεύγει μακρυά απ'τα  οικονομικά προβλήματα των γραφείων που δημιουργούσε ("ήταν υπέροχος συνθέτης αλλα απαίσιος επιχειρηματίας" μου ελεγε ο συνάδελφος μου Ron Eichorn, που κράτησε για μερικά χρόνια   το γραφείο του Charles Moore  στο Κονέκτικατ). Σε ανάλογη  τακτική  οφείλοταν  και η μετεωρική  επιτυχία του Michael Graves στή  δεκαετία του'70, που όμως αφιερώθηκε στο γραφείο του στο Πρινστον . Το γέμισε με  μαθητές του και οπωσδήποτε καλά έκανε . Αυτός ομως   που κατά τη γνώμη μου έπαιξε το σχετικό παιχνίδι σε πραγματικά "ραφιναρισμένο" επίπεδο, υψηλών δημοσίων σχέσεων και κυβερνήσεων ,με υψηλό στόχο τον  καμβά   της παγκοσμιοποιημένης επιχειρηματικής  διαδικτύωσης  ήταν (και είναι) ο Bernard Tschumi (Μπερνάρ Τσούμι),γεννημένος στην Ελβετία, με Ελβετική και Γαλλική υπηκοότητα  και  κάρτα μονίμου κατοίκου ΗΠΑ ,    απο  το  1988 πρόεδρος της αρχιτεκτονικής σχολής του Πανεπιστημίου Columbia   . Πρόκειται κυριολεκτικά για  "μαέστρο" των μίντια , της  αποδομικής μορφολογίας  αλλά και  του επαγγελματισμού της απάνθρωπης νέας τάξης πραγμάτων . Πέρα από την θέση του στο σημαντικό αυτό πανεπιστήμιο, διαφημίζει στην ιστοσελίδα του γραφεία του  στο Παρίσι και την Νέα Υόρκη, και με λαγωνικά εκλεκτούς μαθητές του των οποίων τις διπλωματικές παρακολούθησε και   σε αρκετούς από τους οποίους έδωσε προσωρινές διδακτικές θέσεις , για να δυναμώσει τη θέση τους και στη συνέχεια τη δική του,  βολιδοσκοπεί αναθέσεις σε διάφορα μέρη του κόσμου ,  μέσω δημοσίων σχέσεων και  προβολή   απο τούς κατά τόπους ισχυρούς των  μίντια και τους εκάστοτε έτοιμους να υποχρεώσουν  κονδυλοφόρους . Η περίπτωση του Τσούμι θέτει επί τάπητος ένα ευρύτερο θέμα επαγγελματικής ηθικής που ίσως κάνει να ξυπνήσουν τους μέχρι τώρα ανεχόμένους την χρησιμοποίηση της ακαδημαϊκής θέσης για επαγγελματικό όφελος (π.χ όλοι εκείνοι οι οίκαδε καθηγητές που έχουν το πανεπιστήμιο μάλλον πάρεργο και το γραφείο κύριο μέλημα -πως είναι δυνατό να δέχονται να διδάσκουν ωρομίσθιοι σημαντικοί κατά τα αλλα αρχιτέκτονες στα περιφερειακά πανεπιστήμια αν δεν αποσκοπούσαν σε κάποια μελλοντική ανάθεση; ). Απ'οτι ακούω , ο Τσούμι, θα πρέπει σύντομα να χτυπήσει και τον ενταύθα λήθαργο, μιά και απ'οτι λέγεται είναι αναμιγμένος σε μιά από τις ομάδες που έχουν προσκληθεί για τον τέταρτο και κλειστό διαγωνισμό του Νέου Μουσείου της Ακρόπολης. Οι τόσο περί τα επαγγελματικά κοπτόμενοι συνάδελφοι, τόσο των κομματικών συνδυασμών που φιγουράρουν εβδομαδιαία στο ενημερωτικό δελτίο του  ΤΕΕ, όσο και οι  του συλλόγου Αρχιτεκτόνων, θα αφήσουν την Ελληνική αρχιτεκτονική   να υποστεί την εισβολή των απανταχού της Αμερικής και της Ευρώπης   ευφαντάστων και ευέλικτων προέδρων αρχιτεκτονικών σχολών  με τις "επαγγελματικές" διασυνδέσεις τους   να αλωνίζουν ; Τότε  τι θα κάνουν οι Ελληνες μαθητές τους, οι Ελληνες μεταπτυχιακοί σπουδαστές που δεν έτυχε νάχουν τον συγκεκριμένο δάσκαλο και τις με αυτόν ανάλογες διεθνής και τοπικές διασυνδέσεις ;  Η μήπως κάποιοι μας πληροφόρησαν οτι  η λατρεία του συγκεκριμένου αρχιτέκτονα για "απρογραμμάτιστους χώρους" του εικονικού σχεδιασμού και του τυχαίου αλλά και των πολύπλοκων λεπτομερειών      Ισως η πολυπλοκότερη λεπτομέρεια ανάρτησης φωτιστικού στην ιστορία της αρχιτεκτονικής : Bernard Tschumi,  Πάρκο  Βιγιέτ -τερματισμός  σιδηράς  κατασκευής   στέγαστρου  (φωτό: Α.Κ. Ατωνιάδης)  (βλ.π.χ Βιγιέτ ,  Φρεσνόυ ,  Ρουέν ) θα λύσουν το θέμα του Μουσείου της Ακρόπολης ; Δεν γνωρίζω, ισως και να μην υποβάλλουν λύση . Ομως ασ' είμαστε τουλάχιστον ειλικρινείς κι'ας καταλάβουμε τι συμβαίνει. Ο πολυεθνικός αρχιτεκτονικός επαγγελματικός   επεκτατισμός  εξουθενώνει και καταπιέζει την φυσιολογική επαγγελματική ανάπτυξη μιας χώρας με τον άνισο και εκ'των ανω επιβαλλόμενο ανταγωνισμό του   ( πως σας φαίνεται π.χ το τελευταίο με τη διαγραφή των εξι υποψηφίων για τον Πατριαρχικό θώκο της Ιερουσαλήμ; Εζησα μετανάστης τριάντα δύο χρόνια στην Αμερική , και ολο και κάτι ξέρω  απ'οσα εχω ζήσει).   Όλα όσα συμβαίνουν αυτή τη στιγμή διεθνώς, που τείνουν να εξαλείψουν την οργανική εξέλιξη της αρχιτεκτονικής των λαών, δεν θάπρεπε να πιάσουν τα επίσημα όργανα των αρχιτεκτόνων στον ύπνο ·  με κανένα τρόπο δεν θάπρεπε Έλληνες αρχιτέκτονες και περί την αρχιτεκτονική γράφοντες , περί τα κοινά  ενδιαφερόμενοι ,   να "συμπράττουν" με τον ένα ή άλλο τρόπο παραδίδοντας   την αρχιτεκτονική Ελλάδα, καμβά στον όποιο "Ραφαέλλο" ή "Μιχαήλ Αγγελο", όταν  μάλιστα  η Ελλάδα αφήνει αχρησιμοποίητους και παροπλισμένους ,εξόριστους στην ιδια τους την πατρίδα,  σύγχρονους  Έλληνες αρχιτέκτονες που έχουν σταθεί ,  αγωνιστεί , πάρει άδειες εξασκήσεως επαγγέλματος στο εξωτερικό κι'εχουν δουλέψει και συνεισφέρει σε  διεθνές επίπεδο με τους εκ'των εσω και κατά περίπτωση αυτόχθονες κανόνες του παιχνιδιού , και που για  λόγους επαγγελματικής δεοντολογίας  , ηθικής και   ανθρώπινης κλίμακας και αξιοπρέπειας τάχθηκαν με το στρατόπεδο της αντι-παγκοσμιοποιητικής θέσης  που μόλις στις μέρες μας άρχισε να  φουντώνει  διεθνώς.

υπογραφή :

Αντώνης Κ. Αντωνιάδης

Για ολα  τα κείμενα της Ιστοσελίδας :