|
ΚΑΝΤΡΙΛΙΕΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΡΧΑΙΟΥΣ
Του
: Αντώνη Κ. Αντωνιάδη
Εδώ σταχυολογώ μερικά που είπαν για την
αρχιτεκτονική την πολεοδομία και το περιβάλλον διάφοροι συγγραφείς από την
αρχαία Ελληνική γραμματεία. Ανατρέχω δηλαδή σε πηγές λίγο πιο
πέρα από τον Παυσανία, αλλά ιδίως απο τον Βιτρούβιο, τον Φιλαρέτε ,
τον Αλμπέρτι και τον Παλλάντιο, τους κατ’ εξοχήν αρχιτέκτονες / ιστορικούς,
που λίγο ως πολύ ολοι , τουλάχιστον οι περί την αρχιτεκτονική γνωρίζουμε ,
(τους γνωρίζουμε ;).
 Πρόστιμο
στο Λε Κορμπυζιέ θα έβαζαν οι αρχαίοι Αθηναίοι για
τις ελέυθερες υδρορρόες του. Μια από τις αρμοδιότητες των αστυνόμων στην
αρχαία Αθήνα ήταν «να εμποδίζουν τους κατοίκους να τοποθετούν υψηλά
εις τα σπίτια υδρορρόας που να εκρέουν εις τον δρομον ». (βλ.Αριστοτέλη
«Αθηναίων Πολιτεία»). Βέβαια, οι περιορισμοί αυτοί
δεν έλεγαν τίποτε για τους ναούς, γιατί τότε δεν θάχαμε τις υπέροχες
εκείνες λεοντοκεφαλες στις απολήξεις των αετωμάτων. Πάντως η αστυνόμευση
των οικοδομικών περιορισμών ήταν καλά κατοχυρωμένη, μια και απαγορεύετο
στους κατοίκους «να αποκλείουν τον δημόσιον δρόμον με οικοδομάς, να
εγείρουν ξύλινους εξώστας προεξέχοντας εις την οδόν, και να έχουν παράθυρα
ανοιγμένα προς τον δρόμον» . Ο Αριστοτέλης δεν μπαίνει στην λογική των
απαγορεύσεων αυτών, αλλά
φαίνεται ξεκάθαρα η νοοτροπία που ειχαν οι Αρχαίοι Αθηναίοι σχετικά
με την έγνοια για τον σεβασμο του δημόσιου από τον ιδιωτικό χώρο,
και τον απόλυτο «Ιδιωτισμό» (privacy) της εστίας . Το πλέξιμο του
ιδιωτικού
με το δημόσιο γινότανε στην αγορά και στους ιερούς τόπους.
Οπου
δεν μπορούσαν να βάζουν απ’ευθείας πρόστιμο,
επειδή ισως οι γάιδαροι και τα μουλάρια δεν καταλάβαιναν
τις Ελληνικές διαλέκτους, και για να μην αφήνουν γαϊδάρους, μουλάρια
και στάσιμο νερό στους δρόμους, το πήγαιναν πλαγιοτρόπως, μέσω της
δεισιδαιμονίας και της μεταφυσικής. Απ’ τον Ιώσηπο στον
“Κατ’Απίωνος” μαθαίνουμε ότι ο Πυθαγόρας π.χ θεωρούσε γρουσουζιά να
περνάς από μέρος που ειχε πλαγιάσει γάιδαρος και το συνιστούσε μάλιστα και
στους νεκρούς φίλους του να αποφεύγουν να περνούν . Δεν νομίζω λοιπόν ότι
στα μονοπάτια της αρχαίας Αττικής θα βλέπαμε σκηνες ανάλογες με αυτές που
βλέπουμε σε ορισμένα μονοπάτια και
οδούς ορισμένων γειτονιών της Ύδρας του 2004, που δεν κόβει του
αφεντικού τους να δέσει τα προσφιλή ζώα τους μερικά μέτρα
πιο πάνω ή πιο κάτω ώστε να μη φτάνει το σκοινί στο δρόμο
και να κάνουν επικίνδυνη ως και αδύνατη την διέλευση των πεζών.
Περί
κλίμακος: Ο Πλούταρχος , που διακατέχεται από μια ηθική
προσέγκιση της Τέχνης, κάνει επανειλημμένες αναφορες σε θέματα που αφορούν
την κλίμακα στην αρχιτεκτονική, για να ξεκαθαρίσει στους αναγνώστες του
αλληλοσυσχετισμούς ορισμένων ηθικών όρων και εννοιών, όπως μεγαλωσύνης και
ταπεινότητας , μεγαλοφροσύνης και φιλανθρωπίας , εκτίμησης των
αγαθών, υστεροφημίας , κτλ. Κορυφαίο
παράδειγμα είναι η αναφορά του στον αρχιτέκτονα
Στασικράτη,
 «...του οποίου
τα έργα δεν επιδίωκον χάριν και ευχαρίστησιν και πιθανότητα δια της μορφής
των, αλλά τα σχέδια του ησαν τοσον μεγαλειώδη , ώστε αι πρόσοδοι ενός
μεγάλου κράτους μόλις θα επήρκουν δια την εκτέλεσίν των.»(Πλούταρχος «Ηθικά»(τόμος
Α) «Περί της Αλεξάνδρου Τύχης» ) .Ο Στασικράτης λοιπόν ,
αφού κατηγόρησε τους αλλους ως δειλούς για τα ταπεινα τους έργα , πρότεινε
στον Αλέξανδρο να του σκαλίσει τον αδριάντα του στον Αθωνα, που ειχε
μορφή ανάλογο με αυτόν,ώστε να εχει «...θεμέλια.. αιώνια και βάρος
ακίνητον και απαρασάλευτον, να του βάλει να κρατά μια πόλη δέκα χιλιάδων
κατοίκων στο ένα χέρι και μια φυάλη που να χύνη σπονδες προς τιμήν των
θεών, ολόκληρον προταμόν αενάως ρέοντα και εις την θάλασσαν εκβάλοντα».
Του είπε ο Αλέξανδρος : «Αφησε τον Αθωνα να μενη στη θέση του γιατί
είναι ήδη μνημείο της ύβρεως βασιλέως», κι’ εννοούσε του Ξέρξη
που προσπάθησε να περάσει τον ισθμό του Αθωνα, «...εμένα ο Καύκασος θα με
καταστήσει γνωστό και τα Ημωδά (Ιμαλάϊα), οι πράξεις μου θα είναι οι
εικόνες μου». Και ασφαλώς είχε δίκιο ο Αλέξανδρος, αν
αναλογιστούμε ότι όχι πολύ αργότερα ο Μάρκος Αυρήλιος θα αποκαλέσει τον
Αθωνα «μικρό βωλο του σύμπαντος» (Βλ. Μαύρκου Αυρήλιου, «Τα εις εαυτόν»)
. Δυστυχώς η χαλκογραφία του Johann Fisher von Erlach αρχιτέκτονα
του Αυστριακού Μπαρόκ, προφανώς εμπνευσμένη από την πρόταση του
Στασικράτη, με τη νατουραλιστική της οπτική συγκεκριμενοποίηση
αποδυναμώνει το εδάφιο του Αριστοτέλη .Σε άλλο παράδειγμα ο Πλούταρχος
μιλά ξεκάθαρα για την αρχιτεκτονική κλίμακα μέσα από το παράδειγμα
ανδριάντα σε σχέση με το μέγεθος της βάσης του : «Διότι
όπως ανεπιτήδειοι τεχνίται τοποθετούντες εις μεγάλας βάσεις αγάλματα μικρά
καθιστώσι φανερωτέραν την σμικρότητα αυτών ».
Το ότι
ή έννοια της κλίμακας ήταν πραγματικά βαθειά ριζομένη στους αρχαίους,
αποδεικνύεται και από το γεγονός ότι και μη αρχιτέκτονες κριτικοί και
αισθητικοί αναφέρονταν σε αρχιτεκτονικά παραδείγματα για να αποδείξουν
θέματα ύφους και ποιότητας στον δικό τους χώρο. Ετσι ο
Δημήτριος στο «Περί Ύφους» , στην προσπάθειά του να εξηγήσει τα περί
«μεγαλείου» στην γραπτή έκφραση, λέγει : “Τους μακρινούς δρόμους οι στέγες
καταυλισμού η μια κατόπι απ’ την άλλη τους κάνουν κοντούς , ενώ οι ερημιές
και στους μικρούς δρόμους δίνουν μια εντύπωση μάκρους ...” (
Δημήτριος, «Περι Υφους») . Και μια και μιλάμε για τον Δημήτριο,
πιστευω δεν θάβλαφτε κανένα αρχιτέκτονα να διάβαζε το
συγγραμμά του, μια και οσα πραγματεύεται εχουν «αμμεση» σχέση θα
έλεγα με την αρχιτεκτονική σύνθεση, οπωσδήποτε με τις αρχες της
αρχιτεκτονικής σύνθεσης του Ελληνικού αρχιτεκτονικού DNA . Το σύγγραμμά
του είναι ισως το πρώτο της παγκόσμιας γραμματείας, οπου οι αρχές της
αισθητικής και της σύνθεσης του γραπτού λόγου, των προτάσεων και του
«υφους» (πείτε το αν θέλετε «στυλ» του γραπτού λόγου -της
λογοτεχνίας), θα μπορούσαν άμεσα να συσχετιστούν με τις ανάλογες αρχες
στην αρχιτεκτονική. Ο Δημήτριος προβληματίζεται επίσης με τα θέματα της
επίδειξης , του στολισμού και της εντύπωσης , και το ρόλο του επιφωνήματος
σε όλα αυτά.... Και πάλι ανατρέχει στη βοήθεια της αρχιτεκτονικής
·
Λέγει
: « και γενικά το επιφώνημα μοιάζει με τις επιδείξεις που κάνουν στα
σπίτια τους οι πλούσιοι, εννοώ τα γείσα και τα τρίγλυφα και τις πλατειές
πορφύρες»(Δημήτριος , «Περί Υφους») και καταλήγει ότι ένα ανάλογο σημάδι
του πλούτου στα λόγια είναι το επιφώνημα.
Σύνθεση : «Ψυχρή σύνθεση είναι εκείνη που
δεν τήνε δένει ενας ρυθμός μα τραβάει όπως-όπως κι’εχει μακρες συλλαβές
από την αρχή ως το τέλος» (Δημήτριος, «Περί Ύφους») . "Κάμπια" θύμισε στην
τουρίστρια στα Νέα της ΝΕΤ η γαλαρία του
Κα-λα-κα-λα-κα-λα-κα-λα-τράβα...
"Γοτθική σαρανταποδαρούσα" την ειχα περιγράψει εγώ πριν μερικές μέρες στο
μπλοκάκι μου ,
"αρχίζει
από πουθενα και πάει πουθενά, απ’το κέρατο ενός σαλιγκαριού στο άλλο",
κάτω από τα σκονισμένα τζάμια της οροφής του σταθμού της Ειρήνης, με τους
σεκιουριτάδες απ’ εξω να μου
 κόβουν
τη θέα , νά μου απαγορέυουν το “Κλίκ” . « Και το να δίνει κανεις έξαρση
στο λόγο προκειμένου
για πράγματα τιποτένια, άλλο τίποτε δεν είναι παρά αυτό που λέει η
παροιμία « να
στολίζει γουδοχέρι»( Δημήτριος, «Περί Ύφους») .Κι ‘
ενώ το γουδί και το γουδοχέρι
μπορεί από μόνα τους να εχουν φτάσει το τέλειο , να εχουν αποκτήσει με την
εξέληξή τους την πιο τέλεια μορφή του εργαλείου του απλού κι’
ανεπιτήδευτου να χτυπά τους καρπους και το πιπέρι, μια μορφή «ωφελημιστική»,
«ωραία», όπως το ΟΑΚΑ πρίν απ’το στέγαστρο, ήρθε το στέγαστρο να το «στολίσει»...Ομως,
πόσο αιώνια αθάνατο το ανέξοδο “στόλισμα” απ’ τον Πίνδαρο
σ’αντίθεση με τα τα πυροτεχνήματα και τις ”έργο-ηρωό-φανφάρες” !
Εργοταξιακά ατυχήματα :
Το πρώτο για το οποίο γίνεται μνεία είναι του αρχιεργάτη των Προπυλαίων
της Ακρόπολης. Επεσε από τη σκαλωσιά και δεν θα τη γλύτωνε αν δεν έβλεπε
ονειρο ο Περικλής την Αθηνά που του έδωσε συνταγή για τον ατυχή
μάστορα. Σώθηκε , και ο Περικλής της έστησε προτομή, της "υγείας Αθηνάς".
Αυτά μας τα λέει ο Πλούταρχος στο Βίο του Περικλέους, αλλα δεν μας λέει
τίποτε για αποζημίωση. Μήπως μας είπαν τίποτε για τα σχετικά και για
τα εργοταξιακά ατυχήματα των Ολυμπιακών εγκαταστάσεων ; Σαράντα σκοτώσαμε
εμεις και στο Σίδνεϋ ένας ! Δεν εχουμε πάει ούτε ένα βήμα μπροστά
σ'αυτα τα θέματα, λες και δεν ξέρουμε γράμματα να αντιγράψουμε τους
κανόνες και πρακτικές των ξένων πάνω σ'αυτά ...για ολα αυτά ομως βλ. πιο
πολλά σε άρθρο μου σε περιοδικό “Α+Τ”(Αρχιτεκτονική +Τεχνολογια)νο.2,
Αθήνα ,2004 (προσέξτε, το παρόν φέρει "Κομμα" αμέσως μετά απ'τη λέξη "Αθήνα"
, γιατι το χωρίς κόμμα καλύπτεται απ'οτι άκουσα απο Copyright ...Αν είναι
δυνατόν Αθηναίοι !!!).
 Το
βάρος των κτηρίων :Τι είπατε; Ματαιοδοξία; Ενέργεια; Κόστος
κτηρίων; Όλα εχουν σχέση με το βάρος . Αναφερόμενος στο Μαυσωλείο της
Αλλικαρνασσού ο Λουκιανός λέγει ότι ο Μαύσωλος "δεν απολαμβάνει
τίποτε παρά το μεγάλο βάρος του κτηρίου από πάνω του"( βλ. Λουκιανός
"Μένιππος ή Νεκρομαντεία" ). Και αλλού βάζει τον Διογένη
να πει στο Μαύσωλο για το καλλιμάρμαρο βαρύ μνημείο του
: "Δεν βλέπω τι απολαμβάνεις απ'αυτό , εξόν αν θελης να πεις
πως σηκώνεις το πιο μεγάλο βάρος από μας , γιατί πιέζεσαι από τέτοια (μεγάλα)
λιθάρια " (Λουκιανός, "Νεκρικοί Διάλογοι" -Διογενους και Μαυσώλου) . Όλα
αυτά μου θυμίζουν τον Buckminster Fuller που υποστήριζε ότι η
μεγαλύτερη αρετή των κτηρίων είναι η ελαφρότητά τους, ενώ αντίθετα το
μεγάλο βάρος τους θα ήταν αιτία πολλών κακών και συνεχών
πολέμων-λόγω του κόστους και σπατάλης της ενέργειας για την παραγωγή και
μεταφορά των υλικών (The Buckminster Fuller Reader, Edited by
James Meller,Jonathan Cape , London ) . Αλλά κι'αλλο
ένα κομμάτι του Λουκιανού φέρνει αμέσως στον νού τον σημαντικό αυτό
Αμερικάνο, τον πρώτο που σκέφτηκε "ενέργεια", "οικολογία", "οικονομία",
μέσα από τη βοήθεια της τεχνολογίας και της συνεργίας, του ολικού
σχεδιασμού . Ο Λουκιανός λέγει ότι "πρέπει ο κάθένας να μαζευτεί στο
μέρος του και να μείνει ζαρωμένος σ'αυτό" , εννοώντας ότι αμα
παιθάνουμε μας αντιστοιχεί μόνο "δυό πόδια τόπος", και ο Buckminster
Fuller, φέρνει κατι ανάλογο, λέγοντας ότι αμα ζαρωσουμε ,αμα "στιψουμε"
δηλαδή ολο το νερο από το σώμα ολων των ανθρώπων , χρειαζόμαστε μόνο ένα
Empire State Building για να βάλουμε μέσα ολο τον πληθυσμό της
γής(Buckminster Fuller , Nine Chains to the Moon).Οπως στο Λουκιανό εκείνο
που μετράει είναι το "ονομα" που αφήνει πίσω εκείνος που φεύγει κι'όχι το
βάρος του τάφου του , ετσι και στην αρχιτεκτονική , είναι ή "ιδέα" του
κτηρίου που μετράει , όχι το βάρος και η χλιδή του.
Διαφθορά : Το "Αθηναίων πολιτεία"
του Αριστοτέλη , θα πρέπει να είναι το εγχειρίδιο των πολεμίων
του Δαφέρμου που προσπαθεί να πολεμήσει την διαφθορά . Ή , για να το
βάλλουμε κάπως αλλιώς , θα πρέπει να είναι ή αναφορά
ολων εκείνων που εχουν αποδεχτεί το σύστημα και υποστηρίζουν
ότι με τη διαφθορά “πάντα ετσι ήταν".
 Δυστυχώς
, στην πατρίδα μας πάντα έτσι ήταν !!! Απο τους κλασσικους λόγους
του Δημοσθένη,“Περί της Παραπρεσβείας” (Κατηγορία περί εξαγοράς του
Αισχίνη απο τον Φίλιππο) τον “Κατα Τιμοκράτους” (κατηγορία υποξαίρεσης
φόρου περιουσίας) και τον “Κατά Μειδίου” (πολλαπλες κατηγορίες,
περιπτώσεις διαφθοράς του Μειδία-π.χ περίπτωση "τριηραρχίας"του , που ενώ
έκανε την χορηγία χρησιμοποίησε την Τριήρη για να κάνει εμπόριο και να
βγάλει κέρδος-το "τερπνό μετα του οφελήμου", λες και σήμερα δεν γίνεται το
ίδιο;). Οι παρενθετικές αναφορές ,οπως ή προηγούμενη,κ με επίκεντρο
την διαφθορά βρήθουν στα αρχαία Ελληνικά, τα Ρωμαϊκά και Ελληνιστικά
κείμενα και σίγουρα δεν θα πρέπει να αισθανόμαστε υπερήφανοι γι'αυτό….Ο
Μειδίας, “Οικοδόμησε οικία στην Ελευσίνα, τόσο μεγάλη ωστε να σκιάζη
τας πέριξ οικοδομάς”, ειναι μια σταγόνα στον ωκεανό βέβαια στις
διεφθαρμένες πρακτικές του , την αλλαζονεία και ασέβειά του, για τις
οποίες ο Δημοσθένης απαιτούσε την θανατική ποινή του. Μα οι καιροί
τότε ήταν άλλοι ! Κοντά δώδεκα βιβλία γράφονται αύτη τη στιγμή στις ΗΠΑ
του Μπούς( καλοκαίρι του 2004) ,αλλά πιος ακούει ;Τι σπουδαίο βιβλίο
θα μπορούσε να γράψει κανείς γι’αυτό το θέμα και στον τόπο μας ! Οι
μονολεκτικοί τίτλοι ..."πουλάνε"!
Πρώτη πολεοδομική ανανέωση (Urban Renewal) :
Ο Ναβουχοδονόσορας "..ανανέωσε την παλιά την πόλη , προσθέτοντας κι'άλλη
απ'εξω, ετσι που να μη μπορούν πια οσοι θα την πολιορκούσαν να γυρίσουν
τον ποταμό κατά πάνου της, εζωσε με τριπλό φρούριο την εσωτερική την πόλη
και με τριπλό την εξωτερική , από πλίθους ψημένους κι'ασφαλτο το πρώτο και
μονάχα από πλίθους το δεύτερο" . Αυτά μας τά λέει ο Ιώσηπος, που επίσης
μας λέει αρκετά, και για την Αρχιτεκτονική τοπίου , αγκίζει την έννοια του
σχεδιασμού των κτηρίων κατά ζώνες , ασχολείται με την ασφάλεια των κτηρίων
και θείγει αυτό που θα λέγαμε "Μινιμαλισμό". Κατασκεύασε λέει ο
Ναβουχοδονόσορας στο παλάτι του , "μεσα σε 15 μέρες" μέσω πέτρινων ψηλών
πεζουλιών γεμισμένων με χώμα και κάθε λογής δέντρα, τον λεγομένο
κρεμαστό κήπο, για τη γυναίκα του να τις θυμίζει την πατρίδα της που
ειχε μεγαλώσει στην Μηδία και " νοσταλγούσε τα βουνά" . Περιγράφει
τις τέσσερις ομόκεντρες στοές (ζώνες) του Ναού του Σολομώντα , μιλάει για
τους χρήστες που επιτρέπονταν είσοδος στην κάθε μια και λέει πως κάθε ζώνη
ειχε το δικό της φύλακα (ασφάλεια) . Η εννοια του
Μινιμαλισμού μπορεί κάλλιστα να υποστηριχτεί ότι εχει Ιουδαϊκή προέλευση,
αν λάβουμε υπ'οψη οτι "Κανένα δοχείο δεν επιτρεπότανε να
φέρνει κανείς μέσα στον ναό. Μεσα στον ναο δεν υπήρχε παρά ένας βωμός, ένα
θυμιατήρι και ένα κηροπήγιο,αντικείμενα που βρίσκονται καταχωρημένα μέσα
στο νόμο. Αλλο τίποτα δεν υπάρχει."
Καινοτομια-νεωτερισμός : Με τον Πλάτωνα ,
τον Σωκράτη , τον Μάρκο Αυρήλιο και μετέπειτα μελετητές, σαν
τον Στοβαίο, θα διαφωνούσαν ολοι οι διαφημιστές, οι σχεδιαστές μόδας
και οι δημοσιο-διασημοσχεσίτες των ημερών μας (οι “γκλαμουριάρηδες”
νεοελληνοαγγλιστί ) . Ο “νεωτερισμός” και το μη “διαπαιδαγωγικά ελεγχόμενο”
θεωρούταν οτι διαφθείρουν το ήθος των πολιτών . Τα “νέα τραγούδια”
κι’η “νέα μουσική” θεωρούνταν διαφθορείς των νέων και απαρχή της
“ανατροπής της κοινωνίας” .Ο Σωκράτης στο διάλογό του με τον Αδείμαντα
στην “Πολιτεία” και με τα οσα λέει περί “αγαθής μουσικής” στο
“Συμπόσιο”, εκφάζει προφανέστατα τις θέσεις του δάσκαλού του στη Μουσική ,
του Δάμωνα, που ήταν και φίλος του Περικλή, και ανοιχτά “πολέμιος”
της καινοτομίας στη μουσική και θα λέγαμε κάτ’επέκταση στις Τέχνες .Ο
ευγενικός Μάρκος Αυρήλιος μερικούς αιώνες αργότερα, στο "Τα εις εαυτόν"
παίρνει ξεκάθαρα θέση κατά της καινοτομίας,ευρύτερα . Θεωρεί ότι το άτομο
πρέπει να αποφεύγει να γίνεται αρεστό εις τον οχλον, να αποφεύγει με λίγα
λόγια αυτό που σήμερα λέμε "λαϊκισμό", πρότεινε νηφαλιότητα στην
κρίση , σταθερότητα στις απόψεις, καλαισθησία και αποφυγή της μανίας
να καινοτομούμε .
Στον
νεωτερισμό αναφέρεται επίσης ο Λουκιανός στο "Προς τον ειπόντα Προμηθεύς
ει εν Λόγοις" , και για τον αρχιτέκτονα του 21ου αιώνα, οπως θα δείτε,
εχει μεγάλη σημασία . Λέγει ότι οι Αιγύπτιοι δεν θαύμαζαν τον
νεωτερισμό , μας δίνει δε με τον γνωστό σκωπτικό του τρόπο το
παράδειγμα του Πτολεμαίου που ισχυρίζεται ότι τους έφερε απ'την Βακριτιανή
στην Αίγυπτο "μια καμήλα Βακτριανή τέλεια μαύρη και έναν ανθρωπο , που
ακριβώς το μισό μέρος του ήταν μαύρο και το άλλο υπερβολικά άσπρο, χωρισμένον
σε ισα μερη…" . Αυτό σήμερα θυμίζει φοβερά τον Frank Gehry (τον
αρχιτέκτονα του Μουσείου Γκουγκενχάιμ στο Μπιλμπάο) που ειπε
ότι ήθελε να 
μπορούσε να σχεδιάσει κτήρια που να
είναι σαν τα κατασκευάσματα της γεννετικής μηχανικής, σαν μια μυιγα που
είναι από τη μια μεριά άρρωστη και από την άλλη μισή καλά - και το
κατάφερε :μπορεί το κτήριο να πηγαίνει καλά απο "μορφή" και να αρέσει στον
κόσμο σαν "γλυπτό", αλλα ειναι "άρρωστο" και θα κάνει να αρρωστήσουν και
τους χρήστες του που δεν εχει πρόβλεψη να τους προστατεύει απο τη
βροχή)(Περισσότερα για Γκέρι βλ. άρθρο μου σε "The World of
Buildings" no. 21) . Δεν αποκλείεται ο Γκέρι να εχει επηρεαστεί από το
συγκεκριμένο δοκίμιο του Λουκιανού και την αναφορά του στον μισό
λευκό-μισό μαύρο άνθρωπο. Καταλήγοντας πάντως ο Λουκιανός λέγει ότι οι
Αιγύπτιοι "προτιμούν το ρυθμικό και το καλοφτιαγμένο" και κλείνει με την
προσωπική παρατήρηση ότι είναι αλλόκοτη η σύνθεση από δυό ωραία μέρη , σαν
εκείνο το προχειρότατο του ιπποκένταυρου, λέγοντας ότι το ανακάτεμα
χάλασε την ομορφιά του κάθε μέρους ξεχωριστά. Τα κομμάτια αυτά του
Λουκιανού , σίγουρα θα πρέπει να τα διάβασε και ο Viollet le Duc πρίν
κάνει τη δική του αισθητική ανάλυση για τον κένταυρο και την φαντασία των
Ελλήνων (βλ. Αντώνη Κ. Αντωνιάδη, "Viollet le Duc : Διαλέξεις και
Ελληνική Αρχιτεκτονική",εκδόσεις Σταχυ, Αθήνα , 2000). Παρά ταύτα ο
Λουκιανός τολμά να "συνενώσει" αντιθετα πράγματα, όπως την διπλή αρμονία,
αποφεύγοντας πάντως να δώσει την εντύπωση ότι δίνει ανακατεμένα φιλοσοφία
και ηθική με λογοτεχνία , προσπαθώντας να εξαπατήσει τους ανθρώπους, ότι
τους παρουσιάζει δηλαδή όπως ελεγε, "κόκκαλα ανακατεμένα με πάχος"
 Χρώμα
και χρωματιστά ρούχα : Αλλα κι'εδώ θα διαφωνούσανε πολλοι με
τους αρχαίους, τόσο τον Μάρκο Αυρήλιο οσο και το Λουκιανό. Κι'οι δυό
υποστήριξαν να μη εχομε μανία για τον χρωματισμό των υφασμάτων στην
ενδυμασία, τα στολίδια και τα πλουμιστά ρούχα, την επίδειξη και
καλοπέραση . Ο Λουκιανός εδώ είναι θαυμαστής των Αθηναίων που
προσπαθούσαν , αν κάποιος ειχε τέτοιες διαθέσεις, να τον αλλάξουν με
ηρεμία και διαπαιδαγώγηση αλλά ακόμη μερικές φορες να τον κατηγορούν
για παρανομία όταν επρόκειτο για χρωματιστή ενδυμασία σε τελετες και
αγώνες . Ο Λουκιανός στο "Νιγρίνος" αναφέρει σχετικά
πειράγματα που έκαναν στους με χρωματιστά ρούχα επιδειξίες, παρομοιάζοντάς
τους με παγώνια . Σε ότι αφορα μιαν γενική αντίληψη περί χρώματατος
και κάτ'επέκταση θα λέγαμε την αρχιτεκτονική, στον Ενάλιο διάλογο της
Δωρίδος με τη Γαλάτεια, εκφέρει τη γνώμη πως το λευκό "…δεν αρέσει παρά
μόνο όταν είναι ανακετεμένο με το κοκκινωπό". Στο δοκίμιό του "Περί
Οίκου" περιγράφει ποιος είναι ο ωραιότερος τρόπος να κοσμεί με
χρώμα το σπίτι του, στο "Ηρόδοτος και Αετίων" περιγράφει τα
περί εκθεσης πίνακος του ζωγράφου Αετίωνος στην Ολυμπία, και στο δοκίμιο "Ζεύξις
ή Αντίοχος" , περιγράφει τον Θηλυκό Ιπποκένταυρο να θηλάζει τα δίδυμα
ιππκενταυράκια της , πρωτοποριακό θεματολογικά οπως ολα τα έργα του
Ζεύξη. Απο τον Πλούταρχο στον Βίο του Περικλή μαθαίνουμε
οτι ο Ζεύξις αποστόμωσε τον ζωγράφο Αγάθαρχο που καυχιώταν οτι
ζωγράφιζε "γρήγορα κι’ευκολα" λέγοντας του “Εγώ υπερηφανεύομαι γιατ ι χρειάζομαι
πολύν χρόνον” . Απ' τον Λουκιανό εχουμε
επίσης την πληροφορία οτι ο Βασιληάς της Μακεδονίας Αρχέλαος οταν μετέφερε
τα ανάκτορά του απο τις Αιγές στην Πέλλα ανέθεσε στο Ζεύξη τη διακόσμησή
τους.
"Οικογένεια
Κενταύρων" , Buonaventura Genelli, after Zeuxis, ca.1850
Ανταγωνισμός Αρχιτεκτονικής και αρχιτεκτονικής τοπίο:Πάντως
ο ανταγωνισμός της
αρχιτεκτονικής με την αρχιτεκτονική του τοπίου εχει βαθύτατες ρίζες. Το
πιο ξεκάθαρο κομμάτι που το αποδεικνύει είναι του Θεόκριτου , του
υπέρτατου λυρικού ποιητή που ύμνησε τη φύση τις μούσες και τον έρωτα.
Βάζει τον γιδοβοσκό Λυκίδα ,στο "Θαλύσσια"των "Ειδυλλίων" να
πει "Μισώ τον αρχιτέκτονα που προσπαθεί να κάνει σαν το βουνό Ωρομέδοντα
ψηλό παλάτι , και τα μικρά πουλιά των Μουσών που αδικα τσιτσιρίζουν
να παραβγουνε με τον ξακουστό τραγουστή της Χίου".Οι φράσεις αυτές
δείχνουν ότι ακόμη κι'ένας ταπεινός "γιδοβοσκός" ειχε ανεπτυγμένη αίσθηση
της αρχιτεκτονικής και του έργου του αρχιτέκτονα μια και αποζητά την
αρχιτεκτονική μεταφορά για να αποδείξει ποιητικά ότι δεν
πρέπει να παραβγαίνει ενας άσημος με τη φύση , το βουνό ή τις μούσες.
Τον Θεόκριτο, τον Θεόφραστο ( "Δάφνις και Χλόη" -υπέροχη φύση της
Μυτιλήνης- Μόλυβο ,κτλ) ,ακόμη και τα “θραύσματα τ ου Αλκαίου”- “μηδεν αλλο
φυτεύσηις πρότερον δένδριον αμπέλω - αλλο φυτό κανένα μη φυτέψης πριν από
τ’αμπέλι” ),είναι πιστεύω επιτακτικό να τούς διαβάζουν
εκείνοι που ετοιμάζουν την αρχιτεκτονική τους παλέτα, αλλα κι'οι αναθέτες,
ιδίως οι μεγαλόσχημοι πολιτικοί , οι μεγλο-αρχιτέκτονες και
αρχι-κεφαλαιοκράτες, που υποτίθεται ότι σπονσοράρουν αναθέσεις κι'
αρχιτέκτονες . Δεν νομίζετε πως θάταν ωραιότερη ή Ομόνοια αν ειχε
καταφέρει το πρόγραμμα να εμπνεύσει τους διαγωνιζόμενους με μερικές
γραμμές του Θεόφραστου ; Δεν θάταν καλύτερη ή Ελλάδα αν είχαμε κι'εμεις
μια αρχιτεκτονική σχολή για την αρχιτεκτονική του τοπίου;
Πόλη - Ϋπαιθρο : Εχω την υποψία
οτι ο Φρανκ Λόυντ Ράιτ είχε πιθανότατα διάβασει το “Περί Ευβοϊκός ή
Κυνηγός” του Δίωνα, πρίν διατυπώσει τη θεωρία του για την
Broadacre City . Γιατι ο Δίωνας Χρυσόστομος στις περιπλανήσεις του στο
Ρωμαϊκό κράτος, που τον πρώτο μ.χ αιώνα ήταν σχετικά εξαθλιωμένο,
αναρωτήθηκε ξεκάθαρα για τα πλεονεκτήματα της ζωής στην πόλη σε σχέση με
τη ζωή στην ύπαιρθο. Ειχε ενυπωσιαστεί απο την μικρή έκταση γής που
χρειαζόταν κανείς για να επιβιώσει στην ύπαιθρο, ψαράς ή αγρότης, πόσα ζώα,
πόσα κεφάλια κατσίκες, ωστε να ειναι αυτάρκης, σε αντίθεση με την ζωή στην
πόλη που “ ο αστος ειναι υποχρεωμένος να τα προμηθεύεται ολα με χρήματα” ,
καταλήγοντας οτι η γή οσους θέλουν να την εργαστούν τους κάνει
ευτυχισμένους: “τω πάντι βελτίους και σωφρο-νεστέρους των εν άστει
τρεφομένων... αστων αμα και βαναύσων”( οι αστοί ειναι βάναυσοι).
 Πρόκειται
για
την
εμπειρική ματιά και γενική εκτίμηση του θέματος , διατυπωμένα με αρκετό χιούμορ,
ιδίως οταν περιγράφει τις διηγήσεις των αγροτών απο τις εμπειρίες τους
κατα την επίσκεψή τους στην πόλη. Δεν
καταλαβαίνουν τις κατηρογίες που τους προσάπτουν οι αστοί για κατάχρηση
της δημόσιας γης και μη καταβολής φόρων, δεν καταλαβαίνουν το θέατρο ,
αλλά εχουν μάτια να εκτιμήσουν την ηθική κατάπτωση των πόλεων, ακόμη
και την παιδική πορνεία , που έβρηθε στις μέρες του Δίωνα. Οι ιδέες και ο
προβληματισμός γύρω απο το “αυτοσυντήρητο” (self sufficient), και το
“αυτοπεριορισμένο” (self contained) , που απασχόλησαν τους
αρχιτέκτονες-πολεοδόμους απο την εποχή του Ράιτ, μέχρι τις Νέες πόλεις της
Αγγλίας και της “αειφορίας” των ημερών μας, εχουν κατά κάποιο τρόπο τις
καταβολές τους στις γραμμές και τα ερωτηματικά του Δίωνα ( γεννήθηκε
το 40μχ.στην Προύσα της Βιθυνίας, κι’ εφυγε εξόριστος περιοδεύοντας το
Ρωμαϊκό κράτος, γιατι εψεξε τον Δομιτιανό . Επέστρεψε όταν ανέβηκε ο
Τραϊανός . Εγραψε 75 λόγους και 5 επιστολές).
Περιεκτικότης (Inclusivity) : Οι
λέξεις αρχιτεκτονική και αρχιτέκτων δεν αναφέρονται ούτε μια
φορά στο Συμπόσιο και την Πολιτεία .Παρά το ότι εκεί πιάνανε
ευρύτερα τα πράγματα και μιλούσαν ετσι κι’αλλιώς για τα συστατικά της (π.χ
ρυθμός, μέτρο, αρμονία , αλλά και για την Πόλη και την πολεοδομική
διάσταση της αρχιτεκτονικής στην Πολιτεία κτλ.) το πολυδιάστατο θέμα της
αρχιτεκτονικής,ως τέχνης, επιστήμης και πρακτικής, έκαιγε , μια και οι
“εργολαβίες” εδιναν κι’επαιρναν τις μέρες εκείνες και πολλοί κατηγορούσαν
τον Περικλή και τους περί αυτόν για διάφορα : “λόγια αντί έργα”,
αργοπορίες και καταχρήσεις δημοσίου χρήματος,ακόμη και φυλάκιση του Φειδία
που τον έστειλε στο θάνατο (ειπαν μερικοί κατα τον Πλούταρχο οτι τον
δηλητηρίασαν στη φυλακή). Σίγουρα ειχαν λεπτομερή και βαθειά γνώση της
αρχιτεκτονικής οι αρχαίοι και σίγουρα κάθε απλός Αθηναίος πολίτης ειχε
γνώμη και μπορούσε να κριτικάρει το κάθε τι, με ανεπτυγμένο αισθητικό και
καλλιτεχνικό “δαιμόνιο”, οπως εχει γράψει και περιγράψει παραστατικότατα
ο Viollet le Duc. Η ευρύτητα των γνώσεων αλλα και η αντίληψη της
περιεκτικότητας της αρχιτεκτονικής κατα τους αρχαίους,αποδεικνύεται για
πρώτη φορά απο τις επανειλημμένες αναφορες του κατοπινού Στράβωνα .
Αυτός μάλιστα θα μπορούσαμε να πούμε ειχε την πρώτη (μετά τον
Ομηρο) αντίληψη γύρω από την εννοια της περιεκτικότητας και το
“πολυ-επίπεδο γνωστικών στρώσεων” των αρχιτεκτονικών ενδιαφερόντων (για
τον Ομηρο -βλ. σχετικά τα οσα υποστηρίζω για την περιεκτικότητα του Ομήρου
,μέσα από την αναφορά στην Ασπίδα του Αχιλλέα-στο βιβλίο μου "Epic Space:
Toward the roots of Western architecture", Van Nostrand Reinhold , New
York, 1992) . Ο Στράβωνας αναγνωρίζει ότι το αρχιτεκτονικό
έργο επηρεάζεται όχι μόνο απ'την γεωμετρία ,αλλα και από πολλούς αλλους
παράγοντες , όπως τον τόπο, "την γεωγραφικήν των τόπων εν σχέσει με τους
πόλους…..το κλίμα, την ζέστη και το ψύχος και εν γένει την κατάστασιν της
ατμοσφαίρας…." . Επαναλαμβάνει μάλιστα χαρακτηριστικά "Διότι αυτά
προβλέπει και ο τεχνίτης , όταν οικοδομή οικίαν, και ο αρχιτέκτων οταν
κτίζη πόλιν ….", ενώ σε άλλο σημείο , επαναλαμβάνει περίπου τα ιδια
, λέγοντας ότι αν δεν λάβει υπ'οψη του όλα τα πάρα πάνω ο αρχιτέκτων , αν
δεν λάβει υπ'οψη του ακόμη και τις "κλίσεις του Ουρανού" όπως λέγει (εννοώντας
εδώ τον προσανατολισμο και το σημείο του συγκεκριμένου τόπου ) δεν μπορεί
να χτίσει καλά ένα σπίτι, κι'επομένως , κατ'επέκταση των συλλογισμών του
το να σχεδιάζομε ένα σπίτι στην Ισπανία ιδιο με ένα σπίτι στις
Ινδίες δεν είναι σωστο, κάτι που το υπονοεί αλλα δεν το ξεκαθαρίζει, γιατί
το γυρίζει αμέσως στο θέμα της γεωγραφίας και το έργο των γεωγράφων.
Κτηματομεσιτική (Real Estate) :Την μανία
των επενδύσεων και τι να κάνομε με τα χρήματα μας την αντιστέκεται ο
Αυρήλιος. Συμβουλέυει, "να μην εχωμεν την μανία να κτίζωμεν", κάτι που το
συνδέει με την αρνητική επίσης μανία της "καλοφαγίας"…. Που θα πρέπει να
προβληματίζει ολους τους περι "αναπτυξιακών" πολιτικών της εποχής και τους
εις την "καλοφαγίαν" ρέποντες ….Το "δουλειά" , "δουλειά","δουλειά",
θέλει πιστεύω και μεγάλη δόση της πειθαρχίάς του Μαρκαυρήλιου...να χάνουν
βάρος και να μη παχαίνουν οι κυβερνήτες, να ειναι υγιείς και να
μακροημερεύουν! ....Τι να τα κάνει κανείς τα κτήματα και τις υπέρ το
μέτρον περιουσίες, οταν φεύγει νωρίς ή οταν δεν του μένει χρόνος να τα
απολαύσει......Πάντως στα νησιά μας , σχεδόν ολοι , στα καφενεία
και στα πάνω-κάτω με τα κινητά στις αγορές , έχουν γίνει μεσίτες, ενώ οι
περισσότεροι ξένοι -εκείνοι οι πρώτοι αλλοδαποί που πήραν τα φιλέτα, το
έχουν ρίξει με τα μούτρα στην "κτηματομεσιτική" κι'αντε πίαστους ! τι να
λέμε τώρα, το "γαρούφαλλο" στ'αυτί για να διακρίνεις τον
ντόπιο μεσίτη του παρελθόντος δεν φτάνει πιά.·
θέλει καθημερινές βεγγέρες το πράγμα ,γλώσσες , διασυνδέσεις ,αλλά
κι'ο "τσαμπουκάς-τσαμπουκάς , ετσι και πάει να στή βγεί κανείς ,...αγοραπωλησίες
να γίνονται"....Κάτι ανάλογα έκανε κι'εκείνος ο Μειδίας του Δημοσθένη
στην Ελευσίνα.
 Τοποθεσία και
Ρύπανση : Πρόκειται για τα δυό άκρα αντίθετα του περιβάλλοντος
που ομως βρίσκονται σε συνεχή ανταγωνισμό , με άμεσες και μακροχρόνιες
οικονομικές επιπτώσεις αλλα και επιπτώσεις στην ποιότητα της “ανάπτυξης”
και του τρόπου επίτευξής της. Το βασικό αξίωμα της κτηματομεσιτικής για
την απόφαση της καλύτερης επένδυσης για αγορά σπιτιού, κτήματος, κτλ
, ειναι ¨: "τοποθεσία -τοποθεσία-τοποθεσία". Θα μπορούσαμε να πουμε, οτι η
πρώτη φορά που το θέμα αυτό αγκίχτηκε στις ιστορικές "Ελληνικές" πηγες
ειναι στην επιστολή του
 Ιουλιανού
προς τον ρήτορα Ευάγριον. Σε λυρικότατο τόνο , ο Αυτοκράτορας
περιγράφει στον φίλο του τα πλεονεκτήματα της τοποθεσίας ενος μικρου
κτήματος που του χάριζε “20 στάδια μακρυά απο την θάλασσαν,
και δεν ενοχλείται κανείς ούτε απο εμπόρους , ούτε απο αναιδείς , ούτε απο
φλύαρους ναυτικούς " (Ιουλιανός ,"Επιστολαί" ) , με υπέροχη
θέα , ψάρια, φρούτα,αρκετό αμπέλι για κρασί , οχι πολύ που να σε κάνει να
μεθάς, και ολα τα καλούδια, ησυχία και θέα για αυτοσυγκέντρωση,
απαραίτητα για ενα διανοούμενο. Στην Ιδια επιστολή , ο Ιουλιανός
αναφέρεται στο θέμα της Ρύπανσης, των ακτών “απο τα διάφορα που πετούν οι
ψαράδες ή απο τα φύκια και τα οσα βγάζει η θάλασσα κι'οι άνεμοι”. Να
θυμώμαστε λοιπόν, τον Ιουλιανό, πέρα απο τα σχετικά με την θρησκεία και
τον παγανισμό του, τα σχετικά με την κτηματομεσιτική και το περιβάλλον,
δηλαδή , την σημασία της Τοποθεσίας και οτι χρειάζεται προγραμματισμός και
καλές συνήθειες για να αποφεύγεται ή ρύπανση. Βέβαια, θα μου πείτε σήμερα
πολλοι εχουν αναγάγει την ρύπανση σε "επιστήμη", απλά και μόνο γιατι
γνωρίζουν οτι θες δεν θες , αυτούς θα πρέπει να προσλάβεις να την
καθαρίσουν, ή , οτι ρυπαίνοντας “εδώ”, δημιουργείς δουλειές πιό πέρα....
Πολεοδομικά : Τι καλά ομως που θάταν το
ανάποδο : Αν δηλαδή αντι να πετάμε για να πληρώνουμε ή να μας πληρώνουν να
καθαρίζουμε μετά, αποκτούσαμε για συνήθεια εκείνο που έλεγε ο Ευριπίδης :
|
“Κι’αν ο καθένας πάρη κάτι ,
ο’τι
και το δουλέψη πιο καλό και για κοινή
οφέλεια να προσφέρη στην πατρίδα του,
οι χώρες θα μπορούσαν πια να ευτυχουν
γιατί θα νοιώθαν πιό αλαφρές τις
συμφορές.”
(“Φοινισσαι”, στιχ.1015-1018),
|
Κι’ακόμη πάρα κάτω, θα μας πεί αυτό που τόσοι καί τόσοι είπαν κατα κόρρον
στα πολεοδομικά συγγράμματα, “Πόλις θα πει άνθρωποι,.....”,για να
συμπληρώσει ο Σοφοκλής στη Φαιδρα οτι “...ποτέ δεν υπάρχει σιγουριά σε
πόλη που ποδοπατειται το δίκιο κι’η γνώση , κι’ενας τύραννος πολυλογάς στα
χέρια του πανούργ’αρπάζει την αρχη και με τον τρόμο τους πολίτες κυβερνά”....κι’εχουμε
φτάσει σήμερα , με την τεχνολογία, τις δημόσιες σχέσεις και τα “λόγια τα
μεγάλα” να παίζουμε τις “δημοκρατίες” στα δάχτυλα και να γεννούν
τυράννους, “πανούργους, ψεύτες και πολυλογάδες” που εχω γνωρίσει κι’εγώ
μερικούς , σε πόλεις μικρες και θαλασσοζωσμένες (που πολεοδομούνται
ρυπαινόμενες-π.χ“Νιικονήσι”,”Τρελλονήσι”) “...που τα αίσχη βασιλεύουνε”
κι’οπου “τα λάθη σίγουρα θα φέρουν το χαμό” ( Του Σοφοκλή κι’αυτά τα
τελευταία απο την Εριφύλη.Βλ. Στοβαίος , ανθολόγιον ).
Εφ’ολης της Υλης
: Ποιο
πολύ πάντως από το Δημοσθένη και την εκτίμηση που έκανε στα έργα των
αρχαίων με προβληματισε ο διπλανός μου στον ηλεκτρικό. Με ρώτησε τι
διάβαζα και πιάσαμε κουβέντα. Στον «Περί Συντάξεως»
που συμβούλευε
τους Αθηναίους τι να κάνουν με τα θεωρικά χρήματα για να αποκτήσουν ξανα
την παλιά τους δόξα τους
ελεγε
:
“Συλλογιστείτε πόσα πράγματα θα μπορούσε ν’αναφέρει κανείς επι τροχάδην!
Αφού πρώτα ακούσετε τις πράξεις εκείνων και τις πράξεις τις δικές σας , θα
μπορέσετε να γίνετε καλύτεροι. Σαράντα πέντε χρόνια χρημάτισαν εκείνοι
αρχηγοί των Ελλήνων κατά γενική επιδοκιμασία.» , “είκοσι» μου λέει ο
διπλανός μου, «Βρε οχι του λέω εγώ, ο Δημοσθένης μιλά για τους αρχαίους,
αλλα κι’αυτοί
περίπου
τά ιδια έκαναν
:
« Εφεραν στην ακρόπολη περισσότερες από δέκα χιλιάδες τάλαντα . Εστησαν
πολλα και λαμπρά ηρώα μετά από πολέμους της στεριάς και της θάλασσας-
κι’ειμαστε κι’εμεις τώρα περήφανοι γι’αυτά τα μνημεία»
.“Τι
δηλαδή, τα πήρανε κι’αυτοι απ’τους αλλους, όπως ετούτοι»… “Πές το κι’ετσι,
κοινοτικό πλαίσιο στήριξης», μα ακου τι λέει πάρα κάτω : “ Και πίστεψέ το-τάστησαν
όχι για να τα βλέπουμε και να θαυμάζουμε , αλλα και για νάχουμε σαν
πρότυπα τις αρετές εκείνων που τάφτιαξαν»… “Ποιες αρετες
"μου
πετάει "εκεινών
που μας τα φάγαν στο χρηματιστήριο
;
Τώρα
τι λες
, σε
ποιόν τα λες αυτά ; ».
Ακου
τι λέει πάρα κάτω : “ Οσο για τις ιδιωτικές κατοικίες των τότε ισχυρών
ανδρών, ηταν τόσο συντηρητικές και σύμφωνες με τις αρχές της πόλης, ώστε ,
αν κάποιος από σας μπορούσε ποτέ να τις δει θάβλεπε το σπίτι του
Θεμιστοκλή , του Κίμωνα , του Αριστείδη, του Μιλτιάδη και των αλλων
λαμπρών ανθρώπων
της
εποχής τόσο απλό, οσο και το γειτονικό.» , ….”Και γιατι , σε διαμέρισμα
δεν μένει
ο
Σημίτης ;ο Πρόεδρος σε διαμέρισμα
δεν μένει; Στο παλάτι πάει μόνο για μεροκάματο…» ….Εδώ εχεις δίκηο του
είπα. “Δεν μου λές, εγώ κατεβαίνω, δεν μου γράφεις το βιβλίο πως το λένε
να το πω στην κόρη μου.Τώρα με τις Συντάξεις, μπορεί να λέει κάτι και για
μας
».
Τούγραψα το χαρτάκι και του τόδωσα…”Κρίμα
του λέω που κατεβαίνεις,
στον
άλλο θα λέγαμε για το
στέγαστρο
του Καλατράβα».Το είχε δεί
; Είχε ακούσει ;
Σκεφτόταν
λες κι'ηθελε κάτι να πει .
Καθώς
σηκώθηκε να κατεβεί στο Ηράκλειο, μου το πέταξε : ”και δεν μου λες, τον
Παρθενώνα Πέρσης τον Εφτιαξε;»…Εμεινα εμβρόντητος!
Δεν
πρόλαβα να απαντήσω….
Λίγο Τρέλλα (Folly): Κι’ομως
λίγο “χαμός”, μ’εγκράτια και περίσκεψη, μια ανάπαυλα του σοβαροφανούς, των
μεγάλων λόγων και της υποκρισίας χρειάζεται...το λάλημα του πετεινού, να
μας ταρακουνήσει.... Για να μη λέμε λοιπόν οτι οι Ελληνες είμαστε μόνο με
το πρακτικό και τον ορθολογισμό, το χρήσιμο κι’ οφέλιμιστικό, το
λειτουργικό, και σήμερα τις επενδύσεις και το κέρδος, να
κλείσουμε με τον “παραμυθά” Αιλιανό για να μη τρέχουμε στον Ερασμο (“The
Praise of Folly”) και τον Τσούμι που μας “καταλήστευσε”-οχι τόσο με το
μουσείο της Ακρόπολης όσο με την δήθεν “ιδέα του” των Follies.
Μας πληροφορεί λοιπόν ο Αιλιανός στην Ποικίλη Ιστορία
του, οτι “Ο Πιττακός κατεσκεύασεν εις την Μυτιλήνην εντός των ναών
κλίμακας που δεν ήσαν κατάλληλοι δι’ουδεμίαν χρήσιν, αλλ’ ήσαν μόνο
αφιερώματα. Και τούτο το έκαμε για να υπαινιχθεί την άνω και κάτω
μετάπτωσιν των ανθρώπων ένεκα της τύχης , επειδή τρόπον τινα οι μεν
ευτυχούντες ανέρχονται, οι δε δυστυχούντες κατέρχονται”....Αν μάλιστα
θελήσουμε να πιαστούμε και να πάμε λιγάκι πιό πέρα τη λογική του αλλου
φοβερού επιστολογράφου , του Αλκίφρονα , θα πρέπει να
συμπαιράνουμε οτι δεν ήταν τυχαίο το αφιέρωμα του Πιττακού
στον πετεινό, μια κι’αυτός μας ξυπνα απο τα γλυκά όνειρα για “ανοδο”,
δηλαδή πλούτο με υπηρέτες και χλιδή, “πάμπολλα δαχτυλίδια και
πολύτιμους λίθους στα χέρια” . “Να τσακιστεί και να πάει στο διάβολο
ο άθλιος και κάκιστος πετεινός , που τη στιγμή που εβλεπα ενα γλυκό όνειρο,
με ξύπνησε”, γράφει ο Αλκίφρονας στην επιστολή του Ιοφώντα
στον γείτονά του Εράστωνα.................
 Λοιπόν,
χρειάζεται προσοχή, ασ’ χτίσουμε εδώ κι’εκει και καμιά “τρέλλα”, οχι
αλλους Παρθενώνες και στάδια Καλατράβα, αλλά “μικρές τρελλίτσες”, πιπέρι
και αλατάκι εδώ κι’εκει στους οικισμούς και την επικράτεια , σαν την
κοκκορόσκαλα του Πιττακού και τα μουλαρόδεντρα , ενα μουσείο π.χ για
τα γαϊδουρομούλαρα της Ύδρας , που είδα τον αγωγιάτη ενός να το φιλάει στο
κούτελο και να του λέει “μαζύ θα πεθάνουμε”, ...........νάρχονται να
τα βλέπουν και να πληρώνουν οι ξένοι - “......οι
αρχαιολόγοι μας θαυμάζουν , κι’ έρχονται στη
Χιο
και μας ξετάζουν"........
...Γιατι
ετσι και το ρίξουμε ολοι στην “ανάπτυξη” , το πούλημα της γής και το
συνεχές κέρδος, δεν αποκλύεται , με τους απανταχού καιροφυλαχτούντες
κερδοσκόπους, εγχώριους ή αλλοδαπούς , της γραμμής George Soros,
που θέλουν την Ελλάδα για ξεπούλημα και να την κάνουν “Φλόριδα για
τα πλουσιο-γερόντια της Ευρώπης”, να μείνουν τα παιδιά μας χωρίς γή και
“να κατέλθομε” σύσσωμοι...!
...........................................................................
Σημειώσεις - Βιβλιογραφία
Οι
πηγες είναι ενσωματωμένες στο κείμενο. Οι σελίδες στην βιβλιογραφία είναι
απ'οπου τα εντός εισαγωγικών του κειμένου. Το ΒΑΣ, ειναι
ακρώνυμο για : Βιβλιοθήκη Αρχαίων Συγγραφέων, Ι .Ζαχαρόπουλος,
εκδοση 1933. Τα εντός εισαγωγικών είναι ακριβώς όπως στις νεοελληνικές
μεταφράσεις των κειμένων από τους εκάστοτε μεταφραστές.Για ανέκδοτα στα
Ελληνικά έργα κλασσικών , βλ. Loeb Classical Series, Harvard University
Press, και έρευνα στο διαδύκτιο. Τα “Νικονήσι” και “Τρελλονήσι” υπαρκτά
νησιά . Ολες οι φωτογραφίες του Συγγραφέα πλήν οπως
επεξηγείται στις λεζάντες ή πάρα κάτω.
Αιλιανός
, Ποικίλη Ιστορία , Εισαγωγή ,Μετάφραση , Σχόλια, Στ. Αλεξιάδης,
Βιβλιοθήκη Αρχαίων Συγγραφέων (στο εξής ΒΑΣ) , Ι.Ζαχαρόπουλος,νο.75 σ. 85
Αλκαiος , Άπαντα , Εισαγωγή , Μετάφραση , σχόλια, Π.Λεκατσάς,
Βιβλιοθήκη Αρχαίων Συγγραφέων ,ΒΑΣ ,
Ι.Ζαχαρόπουλος,νο.75, σ.95
Αλκίφρων, Αλκίφρονος Επιστολαί , Εισαγωγή,μετάφραση,
σχόλια, Τασου Βουρνά, Μικρή βιβλιοθήκη αρχαίων Ελλήνων Συγγραφέων, νο.1 , Εκδόσεις Αφών Τολίδη Ο.Ε. , Αθήνα 1984, σ.
59,255,263,264
Αντωνιάδη Αντώνη Κ., Viollet le Duc : Διαλέξεις και Ελληνική
Αρχιτεκτονική , εκδόσεις Σταχυ, Αθήνα , 2000 , σ.84,85
Αντωνιάδη Αντώνη Κ.,Το
Εργο του Frank Gehry: Gehrysteria και στοχασμοί πάνω στη διαφορετικότητα
των δημιουργικών καταβολών των λαών, περιοδικό "The World of Buildings"
no. 21, εκδόσεις Πουλίδη, Αθήνα , σ.64-98
Αντωνιάδη Αντώνη Κ., Μεγάλα Εργα -Μεγάλα λάθη ,σε
περιοδικό "Α+Τ" (Αρχιτεκτονική +Τεχνολογία) νο.2, Αθήνα , 2004 , σ.122-124
Antoniades Anthony C., Epic Space: Toward the roots of Western
architecture , Van Nostrand Reinhold , New York, 1992 .
Αριστοτέλη , Αθηναίων Πολιτεία , νο.17 μετάφραση
Γ.Κοτζιουλας, ΒΑΣ, Ι.Ζαχαροπουλος, σ.67, 95,179, 187
Banister Fletcher, Sir, A History of Architecture ,
Eighteenth Edition, Charles Scribner's Sons, New York 1975, Mausoleum :
Halicarnassos, South Elevation :Newton-Pullan (1802),σ.250,
ηλεκτρονικά επεξεργασμένο από παρόντα συγγραφέα.
Buckminster Fuller, The Buckminster Fuller Reader ,
Edited by James Meller , Jonathan Cape , London, 1970, σ .164-165, 369,
370 (και πηγή σχεδίων αναφερομένων σε Μπακμίνστερ Φούλερ)
Buckminster Fuller , Nine Chains to the Moon ,
Southern Illinois University Press, Arcturus books Div. , Carbondale,
Ill., c.1963
Δημήτριος, Περι Υφους , μετ. Παναγή Λεκατσα, ΒΑΣ
, Ι. Ζαχαρόπουλος σ. 77, 115, 119, 121
Δημοσθένης , Περι Παραπρεσβείας , σε “Δημοσθένης Λόγοι” -τομος
Γ , Εισαγωγή, μετάφραση , σχόλια, Κ.Αραπόπουλος, Γ. Παπαλεξανδρής, ΒΑΣ ,
Ι. Ζαχαρόπουλος,νο.110, σ.157, 175,215,219,221
Δημοσθένης ,Κατά Μειδίου ,σε “Δημοσθένης Λόγοι” -τομος Δ ,
Εισαγωγή, μετάφραση , σχόλια,Θ.Παπακωνσταντίνου,Μ.Κασιμακος , ΒΑΣ , Ι.
Ζαχαρόπουλος,νο.111, σ.17,21,23,49,61,67,139
Δημοσθένης ,Περί Συντάξεως ,σε “Δημοσθένης Λόγοι” -τομος
Ε ,
Εισαγωγή, μετάφραση , σχόλια,Κ.Αραπόπουλος,
Ν.Γ.Κασιμακος , ΒΑΣ
, Ι. Ζαχαρόπουλος,νο.112, σ.262-264
Demosthenes, βλ : www.Perseus.tufts, Demonsthenes Speeches 21-30,
Against Timokrates, 24.6
Διων,
Λογοι-επιστολαί ( “Περι βασιλείας”, “Λυβικό μύθος”,”Διογένης ή περί
Τυραννίδος”, “Ευβοϊκός ή Κυνηγός” ), μετάφραση , σχόλεια, Ν .
Αχείμαστος.ΒΑΣ, Ι Ζαχαρόπουλος, νο.73,σ.258-267, 271-341
Dindorf L. , Dionis Chrysostomi orations , vol.2
Leipsia 1857
Erasmus Desiderius, The Praise of Folly , Walter J.Black, New
York,1942, σ.115,117,132
Θεοκρίτου Ειδύλλια , βλ. "Θαλύσια" , ΒΑΣ, Ι
Ζαχαρόπουλος, νο.56, σ.73
Θεόφραστος , Λογγος, “Δαφνις και Χλόη”, ΒΑΣ, Ι Ζαχαρόπουλος
Ιουλιανός, Επιστολαί , Εισαγωγή ,Μετάφραση , σχόλια,
Τ.Βουρνάς, ΒΑΣ , Ι.Ζαχαρόπουλοσ, νο.84 σ.23
Ιώσηπος (Josephus Flavius), Κατ' Απίωνος ,
μετάφραση Κ.Φριλιγγος ,ΒΑΣ , Ι.Ζαχαρόπουλος,Βιβλιοθήκη Αρχαίων Ελλήνων
Συγγραφέων, νο. 67 ,87,89,187
Λεκατσά Παναγή, Πίνδαρος , μετάφραση και ερμηνευτικά, έδοση 2η,
“Διφρος” Αθήνα 1960, σ.38,80, 83,
Λουκιανός, Μένιππος ή Νεκρομαντεία ,ΒΑΣ, Ζαχαρόπουλος,
νο. 47,48, 69, 87, 89).
Λουκιανός, Νεκρικοί Διάλογοι (Διογενους και Μαυσώλου) , ΒΑΣ,
Ζαχαρόπουλος, νο. 48,σ.103
Λουκιανός ,Προς τον ειπόντα Προμηθεύς ει εν Λόγοις , ΒΑΣ,
Ι.Ζαχαρόπουλος, νο. 47,σ.45, 47
Λουκιανός, Νιγρίνος, σ.61
Λουκιανός, Ενάλιοι Διάλογοι - “Δωρίδος και
Γαλάτειας ", σ.7
Λουκιανός, Εργα Α , βλ .Αναφορές : "Περι Οίκου", "Ηρόδοτος
και Αετίων", "Ζεύξις ή Αντίοχος" , σ. 15,
Λουκιανός, Απαντα , Αρχαία Ελληνική Γραμματεία “Οι Ελληνες”
, Κάκτος (για “Περί Οίκου” βλ. νο.257).
Lucian,
"Zeuxis or Antiochus" σε The Works of Lucian, Loeb Classical
Library, Harvard University Press, Exegesis , D.J.Alway και για λοιπά εργα
του Λουκιανού, βλ.Lucian σε Ιντερνετ, www.abacci.com/books,
www.gutenberg.net,www.MavicaNET,www.mathra.gr, και
http://members.aol.com/davidalway/genelli3.gif (πηγή πίνακα
Buonaventura Genelli's"Centaur Family" , after Zeuxis , ca.1850)κτλ.
Μαύρκου Αυρήλιου, Τα εις εαυτόν , μετ.Felix
de Giorgio, ΒΑΣ, Ι.Ζαχαρόπουλος, νο.68,σ.47,49,51, 155
Πλάτων,
Πολιτεία , Εισαγωγή ερμηνεία και σημειώσεις, Κ.Δ. Γεωργούλη,
δευτέρα εκδοσις Ι.Σιδέρης, Αθήνα 1963,βλ. δ βιβλίο,(περί νεωτερισμών στη
μουσική, βλ. σ.112,113, 590)
Πλάτων
,
Συμπόσιον , Ακαδημία Αθηνών, Ελληνική Βιβλιοθήκη, νο.1, Κείμενο
μετάφραση και ερμηνεία Ιωάννου Συκουτρή, έκδοση δευτέρα, Ι.Δ.Κολλάρος, ,
Αθήνα 1950, σ.σ.111,112
Πλούταρχος , Ηθικά (τόμος Α) "Περί της Αλεξάνδρου Τύχης",
Εισαγωγή , μετάφραση ,Σχόλια Π.Ρώτας, Α. Κατσούρος, ΒΑΣ, Ι.Ζαχαρόπουλος,
νο.80 , σ.53, 55, 61, 66
Πλούταρχος Βιοι Παράλληλοι, Περικλής-Φάβιος
Μάξιμος,μετάφραση -Σχόλια Θ.Γ.Παπακωνσταντίνου, ΒΑΣ, Ι.Ν.Ζαχαρόπουλος,
Αθήνα 1954, (τόμος 2,νο.18 , Περικλής σ.29,30, 31,33,35, 69),
Στοβαίος, Ανθολόγιον , εισαγωγή, μετάφραση, σχολια
Ε.Λιακάκος, ΒΑΣ, Ι.Ζαχαρόπουλος, νο. 81, σ.15,17, 201
Στράβων,
Γεωγραφικά, Βιβλ. Α, κεφ.Α , ΒΑΣ, Ι.Ζαχαρόπουλος, νο.101, σ.
39, και Βιβλ.Β, κεφ.Ε, σ.325
Επίσης για
σημαντική στα θέματα αυτά και πρωτογενή γενικά βιβλιογραφία βλ.
www.hup.harvard.edu/loeb/author.htm
Επισης: αναφορά σε "Δαφέρμο" και
επι πλέον επίσημα ενημερωτικά για το περί "Διαφθοράς" βλ.
, συνέντευξη Κώστα Δαφέρμου, Γενικού
επιθεωρητή ελεγκτών Δημόσιας Διοίκησης, σε εκπομπή Κώστα Παπαδάκη, ΑΝΤ1 ΤV,
8π.μ, 3-6-2004
Επίσης : βλέπε αρθρο σε "Καθημερινή" (Ιουλίου
2004- δεν εχω πρόχειρη την ακριβή ημερομηνία - πέταξα εκνευρισμένος
το απόκομμα σχετικά με τα περι George Soros και το όραμα του να
γίνει η Ελλάδα Φλοριδα
).
Επίσης : αναφορά σε "ΝΕΑ της
ΝΕΤ" (βραδυνα) τέλος Ιουλίου 2004, οπου μια τουρίστρια σε ερώτηση
Δημοσιογράφου περιέγραψε την Γαλαρία στο ΟΑΚΑ λέγοντας οτι της θύμιζε "Κάμπια".
Πριν μερικές μέρες οπως ακριβώς αναφέρω στο κείμενο, την ειχα περιγράψει
στο μπλοκάκι μου στον ηλεκτρικό "Γοτθική σαρανταποδαρούσα", αμέσως μετά το
περιστατικό που πέρασα κυριολεκτικά την Νίλα μου , με τους δυό
σεκιουριτάδες στο σταθμό Ειρήνης. Ξεπετάχτηκαν σε ανύποπτο χρόνο και μου
εκλεισαν με τις παλάμες τους , εξω απ'το παράθυρο του βαγονιού , το
φακό της κάμερας καθώς έπαιρνα φωτογραφίες μέσα απ'το τραίνο,
πηγαίνοντας στο Μαρούσι να δω κι'εκει το σταθμό. Κι'εκει αντιμετώπισα
ακριβώς τα ιδια μετα την πρώτη φωτογραφία που πήρα . Αισθάνθηκα οτι
βρισκόμουν σ'αλλο πλανήτη ....Ηταν αρχες Ιουλίου 2004.
ΤΕΛΟΣ
|
