ACA

^architecture

Πόλη-διαλυτικά  Πολυδύναμα                               

του Αντώνη Κ.Αντωνιάδη

MAGAZINΕ

PROJECTS

SERVICES

PUBLICATIONS
Books
Periodicals

ART

OTHER

HOME

   
Κτήρια γραφείων περιβαλλόμενα από αχανείς εκτάσεις πάρκινγκ και κάμερες περιφρούρησης . Ο "τρόμος" και η ομορφιά συνυπάρχουν χάρη στη βοήθεια της "αρχιτεκτονικής τοπίου' που περιβάλλει την άμεση περιφέρεια των κτηρίων(βλ. φωτό δεξιά). Ολες οι φωτογραφίες απο το ευρύτερο  προαστιακό τοπίο  του Ντάλλας στο Τέξας (φωτο Α.Κ.Α 2002)
 

Στη δεκαετία του ’70 ο κόσμος στην Αμερική είχε αρχίσει να καταλαβαίνει  ότι κάτι δεν πήγαινε καλά με τις  πόλεις τους  που τις είχε διαμελίσει το αυτοκίνητο . Οι θεωρητικές ενασχολήσεις των πολεοδόμων και συγκοινωνιολόγων είχαν γίνει βίωμα των κατοίκων που ξόδευαν ένα μεγάλο μέρος του χρόνου τους στο πήγαιν’ έλα απ’ το προάστιο στο κέντρο της πόλης που ήταν η εργασία τους. Όταν αργότερα η περιοχή εργασίας ακολούθησε τα προάστια, ο κόσμος άρχισε να δυσανασχετεί με τις αχανείς εκτάσεις που έπαιρνε το αυτοκίνητο για χώρους στάθμευσης γύρω από τα κτήρια γραφείων και τα τεράστια εμπορικά κέντρα.  Στη δεκαετία του 80 το τυπικό εμπορικό κέντρο διαμελίστηκε ακόμη περισσότερο, και πήρε ακόμη μεγαλύτερη έκταση στις κύριες διασταυρώσεις των αυτοκινητοδρόμων στις εισόδους των πόλεων και των μητροπολιτικών περιοχών. Εκεί λοιπόν τα  καταστήματα που με τις επιχειρησιακές συγχωνεύσεις των διαφόρων συναφών εταιρειών πήραν διαστάσεις μαμούθ, δημιουργήθηκε ένας νέος τύπος εμπορικού κέντρου, όπου ο πελάτης για να πάει από το ένα υπέρ-κατάστημα στο άλλο έπρεπε   να πάει με το αυτοκίνητό, διασχίζοντας  «πελάγη»   χώρων στάθμευσης. Ο πεζός χάθηκε, όπως χάθηκε και το «χάζεμα» που συνέβαινε στα προηγούμενα εμπορικά κέντρα που αποτελούνταν από ποικιλία καταστημάτων, ενώ η ευρύτερη περιοχή έγινε φόβος και τρόμος κυκλοφορίας, αστυνομευόμενος από ειδικές περιπολίες φύλαξης, που όμως δεν κατάφερναν πάντα να αποτρέπουν εγκληματικές ενέργειες. Αρκετοί βιασμοί αλλά και  δολοφονίες , ιδίως εργαζομένων γυναικών που σχόλαγαν απ’ τη δουλειά τους και πήγαιναν να πάρουν το αυτοκίνητό τους έχουν καταγραφεί στις ιστορίες των ερημωμένων νυχτερινών  χώρων στάθμευσης.

IΝΦΟΜΑΡΤ (αριστερά ), μεταμοντέρνο κακέκτυπο του Crystal Palace  , “Ηλεκτρονικό καταναλωτική νησίδα εμπορίου» σε θάλασσα απο πάρκινγκ στο Ντάλλας-τέλος της δεκαετίας του '80 (Αρχιτέκτων Martin Gronwald ).  

Ο περιβάλλον χώρος των εμπορικών αυτών κέντρων φάνταζε ωκεανός άχρηστης γης στις ώρες που τα κέντρα ήταν κλειστά, μια και δεν ήταν αρκετά τα φορτηγά και οι νταλίκες που έκαναν την τροφοδοσία να γεμίσουν τις αχανείς άδειες εκτάσεις του πάρκινγκ. Επρόκειτο κυριολεκτικά για «έρημες χωματερές»,  κρανίου τόποι στον βωμό της κατανάλωσης. Από την άποψη της αστικής συνέχειας, της ασφάλειας του πεζού και του πολίτη, της δυνατότητας κοινωνικής δραστηριότητας , και της κλίμακας εν γένει του αστικού χώρου, το Αμερικανικό εμπορικό κέντρο, της δεκαετίας του ’80 και ’90 ήταν και ακόμη είναι ό,τι χειρότερο έχει εχει να επιδείξει ο ευρύτερος αστικός σχεδιασμός

Πολυκατάστημα οικοδομικών υλικών: "Χτίζεις μόνος σου το σπίτι σου". Τυπικό κατάστημα "Μαμούθ" στα εμπορικά κέντρα "εμπορικές πόλεις" θα λέγαμε  οπου για να πάς απο το ένα κατάστημα μαμούθ στο αλλο το κάνεις μόνο με το αυτοκίνητο. Αρλινγκτον-Τέξας, 1995 (ΦωτόΑ.Κ.Α)

     Γενικό τοπογραφικό Town East Mall και φοιτητική πρόταση. 

  Jamila Muhammed , Town East Mall, Αρλινγκτον-Τέξας

   Προτάσεις , Εμπορικό κέντρο Six Flags Mall

                       Quido Porto : Πρόταση για Οικιστικό συγκρότημα στο εμπορικό κέντρο Six Flags Mall Αρλινγτον-Τέξας.  (Ανω αριστερά: Μεκέτα μελέτης, Ανω δεξιά και κάτω, Οικιστικό συγκρότημα και ιδεά κυκλοφορίας )

Προτάσεις φοιτητών του συγγραφέα για εμπλουτισμό με "κατοικία"  εμπορικών κέντρων τύπου Mall (Τέταρτο έτος αρχιτεκτονικών συνθέσεων, Θέμα οκτώ εβδομάδων, Α.C.Antoniades ,UTA/ Arch.4552, Spring 1992 )

Στις αρχιτεκτονικές σχολές το βλέπαμε αυτό. Εγώ προσωπικά, έχοντας μελετήσει την κατάσταση του Τέξας, που ήταν «πρωτοπόρο» σ’ αυτού του είδους την πολεοδομία είχα επανειλημμένως δώσει ασκήσεις στους φοιτητές μου, μάλιστα αρκετές φορές σε συνεργασία με ορισμένες από τις μεγαλύτερες εταιρίες που εξειδικεύονταν σε εμπορικά κέντρα (π.χ 3D International - τέως Harrell and Hamilton),προσπαθώντας ν’ αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα . Τους , ζήταγα να φέρουν «κατοικία» σ’ αυτά  τα εμπορικά κέντρα, ώστε να μπει ζωή επι εικοσιτετραώρου βάσεως. Ο κόσμος που θάρχονταν, και που στις καλύτερες περιπτώσεις θα χρησιμοποιούσε σαν «χώλ εισόδου» τους εσωτερικούς πεζόδρομους του εμπορικού κέντρου ( mall) , θα χρησιμοποιούσε τα πάρκινγκ που ήταν άδεια το βράδυ, και θα έφερνε ζωή και ασφάλεια στο σύνολο. *

Ισως το ωραιότερο προηγούμενο  πεζόδρομου που είδα, πέρα από τους καλυμένους με τέντες πεζόδρομους της Σεβίλλης και το παζάρι της Πόλης , ήταν ο με πλεξιγκλάς στεγασμένος πεζόδρομος, που κατέληγε στον ναό της Asakusa στο Τόκυο (αριστερά) και   τον  ωραιότερο  κλειστό εμπορικό πεζόδρομο τον είδα στον Ντένβερ του Κολοράδο (δεξιά) .....(Φωτο Α.Κ.Α) 

Τυπικοί εσωτερικοί πεζόδρομοι με ανθρώπινη κλίμακα που κάλλιστα θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως χώροι εισόδου σε "κατοικία" πάνω απο τα "δικαιώματ" αέρα των εμπορικών κέντρων των πόλεων.Αριστερά :Εσωτερικός πεζόδρομος εμπορικού κέντρου Town East Mall στο Αρλινγκτον-Τέξας (Αρχιτέκτνων 3D International)  Μεσαία και δεξιά φωτό: Από το Εμπορικό κέντρό της πόλης Columbus στην Ινδιάνα, οπου και πρόβλεψη για παιδικό σταθμό (δεξιά), με λεπτομέρειες , υλικά και φροντίδα για τα παιδιά (βλ. μοκέτες και απουσία οξειών γωνιών). Αρχιτέκτων Cesar Pelli (Φωτο Α.Κ.Α)

Σε όλη αυτή τη διαδικασία «μεταβολισμού», η ανθρώπινη κλίμακα των Ελληνικών νησιών, των Ελληνικών και Ιταλικών λοφουπόλεων, ήταν παραδείγματα προς μίμηση. Ιδίως τα Ελληνικά νησιά έθελγαν  τους αμερικανούς φοιτητές .Τα μελετούσαν και εμπνέονταν από αυτά. Ο Αμερικανός στην προσπάθειά του να ξαναδώσει συνοχή στις από-διαμελισμένες πόλεις του, επιστράτευε για βοήθημα και έμπνευση τα Ελληνικά και τα Ευρωπαϊκά παραδείγματα, τα σοκάκια ,τους μικρούς δρόμους, τα ταρατσωτά περιβάλλοντα, και την  ανθρώπινη  κλίμακα  . Ηδη ο Lawrence Halprin, είχε απο τις αρχές του 70 κάνει με ανάλογες αρχές το ταρατσωτό εμπόρικό κέντρο Ghirardelli Square, στον άγιο Φραγκίσκο, ισως ακόμη και σήμερα το πιο ανθρώπίνο του είδους , που έγινε ποτέ. Αλλά εκει βοήθησε το οτι βρίσκοταν μέσα στην πόλη σε άμεση με τους δρόμους της και γειτνίαση με ολα τα "καλούδια"  και αλληλοσυσχετισμό με την ποικιλία των χρήσεών της . ...Τώρα , εμείς στήν Ελλάδα που είχαμε αυτές τις πόλεις πρότυπα του  Ghirardelli , πάμε σώνει και καλά να τις διαμελίσουμε.

MikeMartin(αριστερά) ,

Ντοκουμέντα απο τα στάδιο της συλληpτικής επεξεργασίας :  Μακέτα σκίτσο, λεπτομέρεια χωροδικτυώματος και στόχος ελαχιστοποίησης εργασιών θεμελιώσεων υπερκατασκευής κυκλοφορία ( Hussain Nor)

(Απο προτάσεις σπουδαστών του συγγραφέα για εισαγωγή κατοικίας και επί 24 ωρου βάσεως χρήση των εμπορικών κέντρων τύπου Mall. (Κατοικία υψηλής πυκντότητας πάνω ή και δίπλα απο τα εμπορικά κέντρα, με πολλαπλές επιλογές πολυκατοιοκής οίκισης -π.χ στον τελευταίο όροφο μονοκατοικίες με εξωτερική πρόσβαση απο την ταράτσα-διώροφες μεζονέτες, φοιτητικά μονόχωρα κτλ. )

Οι τεράστιες υπέρ-αγορές που ξεφύτρωσαν στα προάστια της Αθήνας στη δεκαετία του ’80  ήταν τα πρώτα συγκροτήματα του πάρα πάνω «Αμερικανικού» τύπου που εισέβαλαν στην ελληνική πόλη. Εξυπηρέτηση πελάτη και αυτοκινήτου, άνεση στον χώρο στάθμευσης και συγκέντρωση καταναλωτικών προϊόντων κάτω από μια στέγη. Εξυπηρετικοί καταναλωτικοί ναοί  από τη μια , αλλά και καταναλωτές αστικής γης και αποδιαλυτές της αστικής συνέχειας από την άλλη.  Το τέλος της δεκαετίας του ’90 έφερε κι’ άλλα πολυκαταστήματα στο προσκήνιο. Η νεολαία, οι διαφημιστές κι’ οι κάθε είδους

Εσωτερικοί κεντρικοί πεζόδρομοι εμπορικών κέντρων στο Τέξας -Απο αριστερά πρός τα δεξιά : Valley View Mall  με κεντρικό διάκοσμο τις Αμερικανικές σημαίες. Θολος και παγοδρομική αρένα εμπορικού κέντρου Galleria .Εμπορικό κέντρο Northpark ,το μεγαλύτερο εμπορικό κέντρο της δεκαετίας του 60-αρχιέκτονες : Omniplan . Δεξιά :  Τυπικό κατάστημα "ημι-μαμούθ διαστάσεων", του αποδιαλυμένου εμπορικού κέντρου , τέλους δεκαετίας '90.(Φωτο Α.Κ.Α)

Μαμούθ κατάστημα στην περιοχή Marina del Rey, προάστειο του Λος Αντζελες. Η είσοδος για αγορές , επιτρέπεται μόνο σε πελάτες  εφοδιασμένους με την ειδική κάρτα του καταστήματος . Στην φωτογραφία , η υπάλληλος αριστερά ελέγχει οτι ολοι οι εισερχόμενοι έχουν κάρτα μέλους, εξ'ου και ο "υποφαινόμενος έλληνας τουρίστας" παραμένει ικανοποιημένος μόνο με τα παρόντα εξωτερικά ντοκουμέντα. (φωτο Α.Κ.Α, 2005) 

ανυπόμονοι να μιμηθούν και να εγκρίνουν το κάθε ξενόφερτο κατασκεύασμα , που χωρίς να έχουν ζήσει την απανθρωπιά των ευρύτερων Αμερικανικών περιβαλλόντων, με μόνο γνώμονα τις αναζητήσεις τους για πρότυπα στο Ιντερνετ  και στις επιβεβαιώσεις των διαφημιστών  ,  δεν έκρυψαν την χαρά τους κι’ έτρεχαν στα  πολυσινεμά , που άρχισαν να κάνουν την εμφάνιση τους στα τέλη της δεκαετίας του ’90. Το ντελίριο κορυφώθηκε με το πολυσινεμά του Ρέντη, ένα ακριβώς αντίγραφο της τυπολογίας των πολυσινεμά που ευρισκε κανείς στην Αμερική και την Αυστραλία, γύρω στα τέλη του ογδόντα –αρχές της δεκαετίας του ’90. 

Προσωπικά βρέθηκα σε απελπισία. Ενώ στην Αμερική  προσπαθούσαμε ν’ αποφύγουμε τον διαμελισμό της πόλης  και να ξαναφέρουμε ανθρώπινη κλίμακα ,  εδώ πήγαιναν σώνει και καλά να κάνουν το αντίθετο, να καταστρέψουν την ανθρώπινη κλίμακα και να επιφέρουν διαμελισμό της πόλης. Συγκέντρωναν γη, έχτιζαν υπέρ-αγορές και πολυσινεμά , και χαίρονταν με το κατόρθωμά τους........

(Το ανωτέρω κείμενο ειναι απο το αδημοσίευτο βιβλίο του Αντώνη Κ.Αντωνιάδη «Κατωπεριμενώματα : Αρχιτεκτονικό-περιβαλλοντικά κείμενα” Υδρα 1999 , σ. 29-30. Επίσης δημοσιεύτηκε στο  περιοδικό  Αρχιτέκτονες   του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων (ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ),Ιούλιος-Αύγουστος 2006, σ.73-74). Ολες οι φωτογραφίες είναι παρμένες απο τον συγγραφέα  

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Σημειώσεις και περαιτέρω "οπτική" ενίσχυση στο θέμα, με προσωπικά  και συναισθηματικά ντοκουμέντα

---------------------------------------------------------------------------------

Εσωτερικός πεζόδρομος του εμπορικού κέντρου Northpark, του  μεγαλύτερου τέτοιου κέντρου της δεκαετίας του 60, στο Ντάλλας. Τώρα ευρύτερη όμορη περιοχή του εχει αναπτυχθεί «εμπορικο πέλαγος καταναλωτικονησίδων»

Απο σουβλάκια και γύρο μέχρι διαμάντια και οτι σινιέ βάλλει ο νους , σε περιβάλλοντα εξοτικά, Ελληνικά νησιά και χαβανεζικα τοπία, και με τη σημαία πελώρια.  (Η φωτο με τις σημαίες πάρθηκε στις 2 Σεπτ. 2001, ημέρα αντίστοιχη με την "εργατική πρωτομαγιά " των  Αμερικανούς εργαζομένων (Labor Day) , ακριβώς εννιά μέρες  πρίν την Ιστορική 11 Σεπτεμβρίου. Παρά  ταύτα ή επίσκεψη απο τον σεκιουρητά ήταν άμεση-ευτυχώς μόλις είχα αγοράσει την κάμερα , και δεν γνώριζα ακόμη την εντολή για να σβήσω τη φωτογραφία όπως μου εζητήθει, αλλά  ούτε κι' ο σεκιουριτάς   γνώριζε, ,κι' έδειξε κατανόηση στον παρόντα .

Εσωτερικός πεζόδρομος εμπορικού κέντρου (Mall)  Galleria ,στο Χιούστον, της δεκαετίας του 1970.Ηταν το πρώτο που ελάνσαρε εσωτερική πίστα παγοδρομίου στο ισόγειο (Το πρώτο ήταν το Κέντρο Ροκφέλλερ στη Νέα Υόρκη, στη δεκαετία του'30,αλλά εκει ολα ήταν υπαίθρια). . Το παγοδρόμιο  ως κέντρο εσωτερικού Mall, είδε τη μεγαλύτερη του "δόξα" στο   εμπορικό κέντρο Galleria στο Ντάλλας  (βλ. φωτο πάρα πάνω  και γενική εξωτερική άποψη πάρα κάτω .   Αρχιτέκτων ΗΟΚ (Helmut , Obata and Kassenbaum).

 Το  εμπορικό κέντρο Galleria στο Ντάλλας  από την πρόσβαση στα πολυώροφα γκαράζ που το περιβάλλουν με τον ογκο του ξενοδοχείου. Αρχιτέκτων ΗΟΚ (Helmut , Obata and Kassenbaum).

Κατάστημα «Αγκυρα” στο τέλος του ενός απο τους ακτινωτούς πεζόδρομους του εμπορικούη κέντρου Valley View Mall στο Ντάλλας  .

Πολυώροφο χωλλ εισόδου, με κίνηση και ψηλούς φοίνικες στο έμπορικό κέντρο της Σάντα Μόνικα (Santa Monica Mall), το πρώτο έργο μεγάλης κλίμακας του Φρανκ Γκέρυ, και παραδόξως το «πολεοδομικά καλύτερο» , γιατι είναι άμεσα συνδεδεμένο με το κέντρο της πόλης  και τον ευρύτερο πεζόδρομο. (τώρα υπο επέκταση) .

To εμπορικό κέντρο Horton Plaza εξελίσσεται στο κέντρο του Σάν Ντιέγκο. Τα Ελληνικά νησιά , οι Ιταλικές λοφουπόλεις και η βόρειος Αφρική, μεταλλάσσονται σε πετυχημένο τοπίο κατανάλωσης που ξεκινά απο την πρώτη "ταράτσα" του πολυώροφου πάρκινγκ.Υπάρχει απ'ευθείας πρόσβαση πεζών απο το κέντρο της πόλης, μέσω τελετουργικών κλιμακοστασίων, κινούμενων κλιμάκων κτλ.  Πρόκειται για  πιό επιτυχημένο εμπορικό κέντρο που έχω δει,  που  δεν το εχει εκτιμήσει δεόντως η κανονική αρχιτεκτονική κριτική του εικοστού αιώνα. Είναι εργο του Jon Jeredy (Τζών Τζέρντι) , που σχεδίασε την τελετή έναρξης των Ολυμπιακών του Λός Αντζελες το '92

.  

Τυπικο «Βιβλιοπωλείο» της κατηγορίας «Μαμούθ», με αχανές μεν πάρκινγκ απ’έξω, «στύλ» και επιβλητικούς εσωτερικούς χώρους με κυλιόμενες κλίμακες  και ολους τους  "γυαλιστερούς" τίτλους - (θα βρείτε ολα τα   γυαλιστερά για τον  Καλατράβα γύρω στα εκατό δολλάρια το ένα) .    Αλυσίδα Barnes and Noble στην όμορη περιοχή του εμπορικού κέντρου “Northpark” της δεκαετίας του ’60 . (Φωτό Α.Κ.Α)

Ενα μίλι πιό πέρα, στον ίδιο «εμπορο-πέλαγος» θα βρείτε την υπέροχη και μοναδική παγκόσμια εμπορική αλυσίδα βιβλίων "ουσίας" , το «Half Price Books”**, σε ανακυκλωμένο «παλαι ποτέ εμπορικά κέντρο γειτονιάς» (ενας μικρός Mall, ή ενα μικρό εμπορικο κέντρο –π.χ 10 καταστήματα, εχουν τώρα ανακυκλωθεί και συνενωθεί σε ένα εννιαίο κατάστημα του ενός προϊόντος).

*Στα σπουδαστικά έργα που δεν αναφέρονται ονόματα συγγραφέων το πρόβλημα είναι με τη μνήμη μου και για κανένα άλλο λόγο. 

* * Η συγκεκριμένη αλυσίδα βρίσκεται μόνο στο Τέξας και αποτελεί πραγματική πολιτισμική αντίθεση "ουσίας" , στήν κατα γενική ομολογία οχι και κολακευτική γνώμη που έχει η παγκόσμια κοινή γνώμη για τη συγκεκριμένη πολιτέια.

© Αντώνη Κ. Αντωνιάδη / Anthony C. Antoniades, ΕΜΠ,AIA, AICP

                                         Οκτώβρης  2006

BACK