Γλυπτά στο Ολυμπιακό στάδιο της Βουδαπέστης

a r c h i t e c t u r e

Γλυπτά στο Ολυμπιακό στάδιο της Βουδαπέστης

Κείμενο και φωτογραφίες απο το αρχείο του Αντώνη Κ. Αντωνιάδη

Πριν μερικά χρόνια είχα επισκεφθεί τη Βουδαπέστη. Η όμορφη αυτή πόλη, φημίζεται και για τα πολλά γλυπτά της. Πιστεύω οσοι την εχουν επισκεφτεί γνωρίζουν ασφαλώς τη φιγούρα του μικρού Αρλεκίνου του μεγάλου γλύπτη Ιμρε Βάργκα (Imre Varga). Κάθεται στα κάγκελα που προστατεύουν απο τη διαχωριστική γραμμή του τραμ και σφυρίζει ανέμελα στους τουρίστες. Οί Ελληνες που γνωρίζουν, υπερηφανεύονται επίσης , οτι ανάμεσα στα τόσα γλυπτά της σπουδαίας αυτής πόλης, ξεχωριστή θέση κατέχουν αρκετά έργα τουΑγαμέμνονα Μακρή (Agamemnon Makrisz ) .Ο Ερμής του , μιά επιβλητική φιγούρα σε στάση κούρου στην είσοδο του κτηρίου ανταπoκριτών ξένου τύπου στο ιστορικό κέντρο της Βουδα, και το μνημείο Μαουτχάουζεν στον Δούναβη, λίγο πιό πέρα απο το μοναδικό συγκρότητμα της Βουλής απ'την πλευρά της Πέστης , προξενούν ρίγη συγκίνησης στον Ελληνα επισκέπτη.

Εμένα ομως, ξεχωριστή εντύπωση μου έκαναν τα γλυπτά που βρίσκονται τοποθετημένα δεξιά κι'αριστερά απο τον άξονα του Ολυμπιακού σταδίου της πόλης. Τα επισκέφτηκα γιατί μου ειχε πει ο ξεναγός οτι ανάμεσά τους βρισκόταν κι'ενα του μεγάλου γλύπτη συμπάτριώτη μας. Τόλμησα μόνος μου τον υπόγειο μέχρι τον κεντρικό σιδηροδρομικό σταθμό, κι'απ'εκει με τα πόδια, στα "αφιλόξενα" εδάφη των Ολυμπιακών εγκαταστάσεων (λες και τόχει η μοίρα τέτοιων εγκαταστάσεων μετά τους αγώνες) . Ηταν καλοκαίρι, κι'ολα κλειστά . Μπήκα απο μια δευτερεύουσα είσοδο ενος ασήμαντου συγκροτήματος αποδυτηρίων σε μιά γωνιά του συρματοπλεγμένου χώρου , και με την υπόδειξη κάποιου φύλακα που εργαζόταν εκεινες τις ημέρες , με απουσία αγγλικών απο μέρους του και ουγγαρέζικων απο δικού μου, περιδιάβασα ανενόχλητος το χώρο της προσπέλασης στο στάδιο με τα γλυπτά . Απ'οτι κατάλαβα πάντως απ'τα νοήματα, ή άδεια που μου έδινε περιοριζόταν για το χώρο των γλυπτών.....

Για μιά ακόμη φορά μάθαινα το παλιό εκείνο , "ΟΥΚ ΕΝ ΤΩ ΠΟΛΛΩ ΤΟ ΕΥ". Μια γραμμή, ενας άξονας, και τα σε ανθρώπινη κλίμακα συμπλέγματα παρατεταγμένα ρυθμικά μέχρι την είσοδο του σταδίου. Το μήνυμα και ο συμβολισμός του κάθε συμπλέγματος δεν σε ξεγελούσε. Ο ρεαλισμός και η σφριγηλότητα των έργων, μαζί με τον εμφανέστατο σεβασμό και την ισότητα των γεννών, έντυπωσίαζαν. Σε καλούσαν να συγκρίνεις το μπόϊ σου με το δικό τους. Ολα σε απόλυτα ανθρώπινη κλίμακα. Το αρχαιοελληνικό, "νους υγιής κτλ.... " ηταν εμφανέστατο. Αθλητισμός, σώμα, χορος, μουσική, ποίηση, φυσική ζωή, ομαδικότητα, πειθαρχία. Η αρχιτεκτονική και η αρχιτεκτονική του τοπίου, επίσης απλή, ξεκάθαρη : Χορτάρι απ'το οποίο ξεπηδούσαν τα συμπλέγματα , και μιά χαρακιά νερο στη μέση του πράσινου τάπητα . Θυμήθηκα τη χαρακιά του νερού στον συμμετρικό υπαίθριο χώρο του Ινστιτούτου Σώλκ του Λούη Κάν στην Λα Χόγια.

Κι'ενώ εψαξα γύρω-γύρω με προσοχή , δεν εβρισκα τα ονόματα των καλλιτεχνών που τα φιλοτέχνησαν. Τα φωτογράφισα και δεν ξέρω ακόμη πιο απ'ολα ειναι του συμπατριώτη μας του Αγαμέμνονα Μακρή (Μένο Μακρή τον έλεγαν οι Έλληνες και οι Ελληνο-Ούγγροι φίλοι του).

΄Εγραψα κι'εστειλλα αντίγραφα των φωτογραφιών στον ξεναγό, μήπως και γνώριζε να που πεί ονόματα, τουλάχιστον ποιό ήταν το έργο του Μακρή , που αυτός εξ 'αλλου μου ειχε υποδείξει οτι υπήρχε. Δυστυχώς , αν κι'έστειλλα εκείνο το γράμμα εδώ και αρκετά χρόνια.....ακόμη περιμένω απάντηση.

Βρήκα τελευταία τα σλάιντς μου καθώς έψαχνα και νομίζω θα σας ευχαριστήσει να δείτε τα ωραία αυτά συμπλέγματα.

Αν κάποιος γνωρίζει ή τα επισκεφθεί και μάθει περισσότερα, ας μου γράψει ονόματα καλλιτεχνών .

Οι τίτλοι που βάζω εδώ δεν ανταποκρίνονται στους πραγματικούς τίτλους των έργων , τους οποίους δεν γνωρίζω.

Δεν τράβηξα δικές μου φωτογραφίες του σταδίου, γιατι δεν ήθελα να απομακρυνθώ. Αισθανόμουνα οτι ο φύλακας που μού είχε δώσει την άδεια να δω τα γλυπτά με παρακολουθούσε και δεν ήθελα να φύγω απο το βλέμμα του.....

Τα στοιχεία απο το στάδιο Nepstadion της Βουδαπέστης που παραθέτω προέρχονται απο ενα υπέροχο βιβλίο Ιστορίας της Ουγγρικής Αρχιτεκτονικής, στα Ουγγρικά , που αγόρασα σ'ενα παλαιοπωλείο στη Βουδαπέστη . Πέρα απο μιά φωτογραφία του σταδίου, της κάτοψης και της τομής στη σελίδα 379, δεν βρήκα τίποτ'αλλο απο τις Ολυμπιακές εγκαταστάσεις (Βλ : Rados Jeno, "Magyar Epiteszet Tortenet" Masodi,Bovitett Kiadas, Muszaki Konyvkiado, Budapest 1971).Αρχιτέκτονες Ολυμπιακού Σταδίου Βουδαπέστης: Dávid Károly es munkatarsai, Harmos Zoltán, Fecskés Tibor, Borsnyai Pal, Városi Péter, Gilyen Jenö , 1949-53.