ACA Magazine issue no.16architecture"Γαιοπολιτιστικά Γαιοπολιτικά Γαιοτόπια: Φάροι και Βραχονησίδες " |
||
|
|
Guillermo Guintero (Arch. 2552,Antoniades, UTA 1985)
Ismail Sumarni Jose Llano Με συγκίνησε το άρθρο του Βασίλη Μυστριώτη για τους φάρους της Ελλάδος στο www.greekarchitects.gr (4/9/06) . Μου έφερε αναμνήσεις είκοσι και πλέον χρόνια πρίν....Μόλις είχα επιστρέψει στην Αμερική απο τις καλοκαιρινές διακοπές μου στην Ελλάδα και ταξείδι μου στα Ελληνικά νησιά. Είχα πάρει θυμάμαι κάτι φωτογραφίες φάρων, καθώς πέρναγα με τοκαράβι. Στην Τζιά που εμεινα λίγες μέρες , ειχα κάνει κάτι γρήγορα σκίτσα του φάρου στην είσοδο του κόλπου της Καστριανής . Δεν ξέρω γιατι , καθως το καράβι πέρναγε δίπλα απ'τους φάρους, ανακατεμένα συναισθήματα με διακατείχαν. Στο μυαλό μου στροβίλιζαν ακόμη μακρύτερες αναμνήσεις απο τις αναμνήσεις μου στο Αγιον Όρος στις αρχές της δεκαετίας του '60, τότε που με τον Κωστή το Δασκαλάκη τον Πρόδρομο τον Σπανό το Γιώργο τον Παπαλέξη τον Παναγιώτη τον Τουλιάτο και τον Κώστα τον Ξανθόπουλο αποτυπώναμε μοναστήρια, και βγάζαμε φωτογραφίες με τους καλογέρους.Ομαδικότητα και Μοναξιά και πολιτισμός και η απουσία του , στοχασμός και δημιουργία , ολα μαζύ ανακατεμμένα με τη φύση. Την ήπια αλλά και άγρια φύση της Ελλάδας, του Αιγαίου των αντιθέσεων, της ηρεμίας και της καταιγίδας . Και μέσα σ'ολα αυτά η πιό πρόσφατη τότε γαιοπολιτική της περίπτωσης , με επίκεντρο την ιδιομορφία των φάρων και των Ελληνικών βραχονησίδων, ως πιθανά στοιχεία "ποιητικής αξιοποίησης" για την επίλυση των πάντων. Θέμα Ιμίων δεν είχε ακόμη προκύψει, αλλά το Τουρκικό "Χόρα", αλλώνιζε το Αιγαίο. Ο φόβος του πιθανού πολέμου ειχε αρχίσει να τρομάζει. Μέσα σ'αυτό το ευρύτερο πλαίσιο, δούλευε το μυαλό μου. Και το οτι με την επιστροφή έμαθα οτι εκείνο το εξάμηνο θα δίδασκα δεύτερο έτος αρχιτεκτονικών συνθέσεων, δεν άργησα να βρω αποκούμπι και ξεκίνημα σε δυό θέματα αρχέγονης υπόστασης, που μέσα απ'το ελάχιστο της αρχιτεκτονικής κλίμακας, θα μου έδιναν την δυνατότητα, να προσεγγίσω εισαγωγικά την πολυπλοκότητα της αρχιτεκτονικής, πέρα απο τα συνθετικά καθιερωμένα, του βασικού λεξιλογίου, της γραμματικής, των αναλογιών, του ρυθμου ,της κλίμακας και των καθαρά "αισθητικών" παραμέτρων. Εδώ τα συμπυκνώνω ολα αυτά, γιατί τα δυο αυτά θέματα , καθως και μερικά άλλα που είχαν έναυσμα την Ελλάδα, τα έδωσα σε διαφορετικές περιόδους. Πάντως η ουσία είναι οτι "οι βραχονησίδες" και οι "Φάροι" μού είχαν δώσει την ιδέα για κάτι ευρύτερο. Επίσης μια απίθανα μινιμαλιστική κάτοψη δίδυμων "κονακιών" απ'το βιβλίο του Γιάννη Λυγίζου "Παλιά Αντριώτικα Σπίτια",καθώς και κάτι υπογραμμισμένα κείμενα που διάβαζα το καλοκαίρι, είχαν κυριολεκτικά εξάψει τη φαντασία μου και έπαιξαν ουσιαστικό ρόλο , ως "προηγούμενα" (precedents) , στην άσκηση που έδωσα στους φοιτητές μου. Δείχνω εδώ αυτά τα δυό "διαπολιτιστικό-διεθνικά" φοιτητικά θέματα , με οσες απο τις λίγες φωτογραφίες που βρήκα στο αρχείο μου, και με επαναδημοσίευση των λίγων σχεδίων που μόλις σκανάρισα απο το βιβλίο μου "Poetics of Architecturε" . Μιλάμε για εποχή αρκετά πρίν γίνει της μόδας ο επάρατος όρος "παγκοσμιοποίηση", πολύ πρίν γίνουν οι κομπιούτερς και το Auto Cad κομμάτι της αρχιτεκτονικής πρακτικής. Τότε, οπως ακόμη και τώρα, πρότυπό και δάσκαλος μου στην "περιεκτικότητα" (inclusivity-Inclusivist Architecture) ήταν ο Αλβάρ Αάλτο και ο'τι θετικό είχα πάρει απ'το Ελληνικό "Laisser Faire" (πολύ πρίν δηλαδή συνειδητοποιήσω τους πραγματικούς λόγους που εκαναν το Ελληνικό "αυθαίρετο"-και για το οποίο μιλώ διεξοδικά στο αδημοσίευτο βιβλίο μου "Αρχιλόγος"). . Προσπαθούσα να περάσω τα πάντα στους "παγκόσμιους" και "διεθνούς προέλευσης" φοιτητές μου στο Τέξας, μέσα απο την κρισάρα του Ελληνικού φίλτρου, των σλάιντς απο την Ελλάδα, τη μουσική του Θεοδωράκη τα ποιήματα των τραγουδιστών του Αιγαίου , του Ομήρου, του Ευριπίδη του Αριστοφάνη, αλλά και των αρκολογιών του Αγίου Όρους και τα μαθήματα των "παλατιών του λαού μας",αφήνοντας συστηματικά έξω απο την "εξίσωση" την μαύρη όψη της υπόθεσης, που , να επαναλάβω, συνειδητοποίησα πολύ αργότερα , την περίοδο 1996 μεχρι σήμερα . Στις φεμινίστριες της τάξης μου έλεγα να διαβάσουν Ανδρομάχη κι'Ευριπίδη και τους μίλαγα για την Ασπασία τον Αναξαγόρα και τον Περικλή. Τι τάθελα όμως μερικά απ'αυτά ;... Τις μέρες εκείνες με βοηθούσαν πολύ οι δημοσιεύσεις των άρθρων μου στην Ιαπωνία, κι'οι φοιτητές μου , απο νωρίς κάθε χρόνο έβαζαν στόχο το επόμενο καλοκαίρι τους να το περάσουν στην Ελλάδα. Οπως έμαθα αργότερα, δεν είμουν μόνος σ'αυτό. Η αγάπη για την πατρίδα κυνηγά ολους τους αρχιτέκτονες που βρέθηκαν σε ξένο τόπο. Το βιβλίο του Κωνσταντίνου Μιχαηλίδη , "Τhe Aegean Crucible", δεν είχε ακόμη βγεί, αλλά το υπέροχο βιβλιαράκι του "Hydra a Greek Island Town" ήταν θησαυρός ανεκτίμητος, το μόνο βιβλίο θα έλεγα με ρίζα την Ελλάδα, για πολλά χρόνια στα Αγγλικά , αμνημόνευτη η μεγάλη του αξία στα εγχώρια ακαδημαϊκά και το εδώ κατεστημένο. Τα άθρα μου πάντως στο "Α+U", που κι'αυτά δεν είχαν καλύτερη τύχη απ'το βιβλίο του Μιχαηλίδη με τον εγχώριο περίγυρο, έκαναν καλά τη δουλειά τους για τις δικές μου ανάγκες και την έμπνευση των σπουδαστών μου στην Αμερική.... Θεώρησα λοιπόν, οτι
τόσον "βραχονησίδες" όσο και απόκρυμνες Ελληνικές ακτές απο τη μιά
αλλά και φάροι της Ελλάδος
που θα εθεωρούνταν κατάλληλοι, θα
μπορούσαν να γίνουν ένναυσμα για κάτι
αρχιτεκτονικά , πολιτιστικά και γαιοπολιτικά μεγαλύτερο.
Οι μέν απροσπέλαστες ακτές να γίνουν προκατασκευασμένες αντισεισμικές
λοφουπόλεις, υπερ-υψηλής πυκνότητας για τους νέους και προς την
ναυσιπλοϊαν ρέποντες Ευρωπαίους, που θα μπορούσαν να οικοδμηθούν "εν μιά
νυκτί" , αφού ήδη είχαν χτιστεί οι βάσεις τους απο τοπικούς μαστόρους, με
τη βοήθεια πλοίων και γερανών , οι δε πιό κατάλληλοι απ'τους φάρους να γίνουν
με τον καιρό πολιτιστικά κέντρα στην Ανατολική Μεσόγειο, μέσα από
ενα πρόγραμμα που θα μπορούσε να υλοποιηθεί απο τα Ηνωμένα Εθνη, σε
συνεργασία με την Ελληνική κυβέρνηση και ενδιαφερόμενες
αρχιτεκτονικές σχολές και σχολές καλών Τεχνων, της Αμερικής και της
Ευρώπης. Δεν κρύβω οτι πάντα είχα στο
βάθος του μυαλού μου την πρόταση του Ζενέτου για τον πλακιά, αλλά
προσωπικά το αντισεισμικό της υπόθεσης , η προκατασκευή και το γρήγορο της
οικοδόμισης με ταλάνιζε περισστερο. Είχα μάλιστα κάνει και σκίτσα δικά μου
, που ομως δεν τα παρουσίασα στους φοιτητές. Τα δείχνω για πρώτη φορά
σήμερα, επεξεργασμένα μετα απο πολλά χρόνια με τον computer. Σε ότι
αφορά τις αρχιτεκτονικές σχολές, θα έλεγα οτι ολες τις σχολές του κόσμου
θα ήταν ευχής έργον να ήταν δυνατό να συμμετέχουν, αλλά ειναι
ευννόητο οτι ο πιθανά ουσιαστικότερα ενδιαφερόμενος να συμμετάσχει σ'ενα
τέτοιο πρόγραμμα θα ήταν οι ΗΠΑ,
τότε , οπως και τώρα Καί αυτό , οχι για κανένα αλλο λόγο, αλλά
γιατι ολες οι αρχιτεκτονικές σχολές των ΗΠΑ απο τα μέσα Απριλίου και μέχρι
τα μέσα Αυγούστου εχουν τους φοιτητές τους να αλλωνίζουν την Ευρώπη , ενώ
οι περισσότερες απ'αυτές ψάχνουν για δικά τους κτιρια στην Ιταλία , τη
Γαλλία και αλλού. Την εποχή μάλιστα που έδωσα το συγκεκριμένο θέμα , η
δική μου σχολη αγόραζε σπίτι στη Ρώμη και κάπως μου φαινόταν άσχημα που
στην διαδικασία αυτή , δεν έπαιζε πρωταγωνιστικό ρόλο ή Ελλάδα (μετά απο
το φτιάσκο που πάθαμε στην πρώτη επίσκεψή μας-να σου εχουν κλίσει
ξενοδοχείο πρώτης κατηγορίας και σε ρίχνουν σε τρίτης, να μην συμπίπτει
κανένα όνομα ξενοδοχείου της προσφοράς με εκείνο που σε πήγαιναν, κτλ. κτλ.).
Πρότεινα λοιπόν, ενα πρόγραμμα, οπου οικόπεδα άμεσα γειτνιάζοντα με
Φάρους της Ελλάδας, θα εξελίσσονταν σε παραρτήματα ενδιαφερομένων
πανεπιστημίων. Στις εγκαταστάσεις θα έμεναν για δυό-εως τρεις εβδομάδες οι
ενδιαφερόμενοι φοιτητές, ενώ το χειμώνα θα μπορούσαν να παραμείνουν για
οσο ήθελαν μελετητές, σπουδαστές που θα εκπονούσαν διδακτορικά και γενικά
θα μπορούσαν να φιλοξενηθούν οι ενδιαφερόμενοι. Κάτι δηλαδή σαν ενα
μοναστικό Αγιορείτικο "Κελλί", διάσπαρτο στη Μεσόγειο, ενα κομμάτι
διεθνούς ομόνοιας και συνεργασίας, κομμάτια της Ελληνικής γής υπο την
αιγίδα του ΟΗΕ. Δεν θα δινόταν καθεστώς ιδιοκτησίας, αλλά εκχώρηση για 99
χρόνια (leasing) στο πρότυπο της Αγγλίας.
Πρώτα σκίτσα και σχέδια απο την άσκηση "Εξοδος απ'την Αθήνα". Εδώ αξίζει να σημειωθεί οτι τα έργα αυτά έγιναν απο σπουδαστές που αρκετοί απ'αυτούς είχαν γεννηθεί σε στέππες, ερήμους και ποτάμια, ενώ ορισμένοι δεν είχαν επισκεφτεί κτήρια ψηλότερα απο πέντε δέκα πατώματα. Κατάφερναν μετα απο τα σλάιντς των Ελληνικών νησιών , την Ελληνική μουσική και φωτογραφίες απ'τα υλικα να μπαίνουν κάπως στο πνεύμα του "διαφορετικού" ,τόσο μάλιστα που να απορρίπτουν το "προκατασκευασμένο" και "βιομηχανοποιημένο" για το οποίο καλούσε ή άσκηση και στο οποίο απέβλεπα εγώ και με αγωνία περίμενα να δω την τελική τους αντίδραση.
Οι κατόψεις πόυ είχα δώσει σε ολους ήταν απ'το βιβλίο του Γιάννη Λυγίζου, "Παλιά Αντριώτικα Σπίτια"(Ι.Σιδέρης, 1983, σ.125). Επρόκειτο για Το κονάκι του Διαμαντή Μπάλα στα Λάμιρα, που πολύ σύντομα οι σπουδαστές μου μετονόμασαν σε "Περίπτερο της Βαρκελώνης της Ανδρου".
Με περιορισμό αυτές τις απλές κατόψεις, και με διαστάσεις που θα έβαζαν ανάλογα με τις απαιτήσεις των επίπλων και της πολλαπλότητας χρήσεων που θα επιννοούσαν, θα επρεπε να βγάλουν ολο τον οικισμό, στα κακοτράχαλα οικόπεδα των κρημνών, που ο καθένας θα διάλεγε απ'τα σλάιντς.
Οταν το θέμα τέλειωσε, ήταν χάρμα οφθαλμών , να βλέπεις πως ολοι ομαδικά απέδωσαν αφαιρετικά το απόκρημνο του οικισμού, και πως τα αρχικά σκίτσα με τον "Μεξικανό" Ποσειδώνα είχαν χωρίς να το καταλάβω γίνει οικισμός καλλιτεχνων της Μεσογείου, σ'ενα καταγάλανο Αιγαίο , που δεν ήταν άλλο απ'τη μοκέτα της αίθουσας παρούσίασης. Σήμερα δεν θυμάμαι τα ονόματα των συγκεκριμμένων φοιτητών. Σήμερα κανείς τους δεν σχεδιάζει οπως τότε και σήμερα αρκετοί απ'αυτούς εχουν περάσει απ'την Ελλάδα με τα κόττερα τους και εχουν δεί απο πρώτο χέρι τους οικισμούς αυτούς με τη φαντασία τους, σε βράχια και βραχονησίδες της Μεσογείου. ....Αναρωτιέμαι, καμιά φορά για τη δύναμη των οικισμών μας, και το ρόλο που έπαιξαν στη γενιά μου τα βράχια και οι οικισμοί της Μεσογείου. Κι'αναρωτιέμαι, πως και σήμερα , τόσοι και τόσοι σαγηνεύονται απ'τον κομπιούτερ και τα ρευστά του, οταν ολοι γνωρίζουμε, κι'ο κομπιούτερ ακόμη καλλίτερα απ'ολους, οτι ολα δεν ξεκινούν παρα απο μια "κουκίδα".Εγώ τουλάχιστον πίστευα τότε, οπως ομως και τώρα, οτι το "κονάκι" της Ανδρου , ήταν η κουκίδα που ολοι ψάχνουμε......
Στους φάρους, η φαντασία πήγε ακόμη πάρα πέρα . Απο "γαιοτόπιο" έγινε καθαρά "γαιοπολιτική". Κάπως έτσι πιστεύω θα λύνονταν το συγκεκριμμένο μας γαιοπολιτικό πρόβλημα........Αν γεμίζαμε δηλαδή τις βραχονησίδες μας με Ευρωπαιο-Αμερικανό-Διεθνείς τουρίστες, κι'αν οι Τούρκοι έκαναν κάτι ανάλογο με τις δικές τους, τότε πιστεύω θα γινόταν μιά πραγματικά "Ουδέτερη" αλυσίδα στο Αιγαίο, ενα παγκόσμιο πείραμα συναδέλφωσης και ηρεμίας, απόλαυση για όλους....κι'ασε τα πετρέλαια από κάτω να "βράζουν"...που ποτέ τους να μην είχαν βρεθεί...........μια και σε εκατόν πενήντα χρόνια ολα τους θάχουν τελειώσει , ετσι κι'αλλιώς ......! Αντώνης Κ.Αντωνιάδης / Υδρα 9/2006 ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Σημείωση : Τα σλάιντς ειναι απο τα λίγα που βρήκα απο τα θέματα αυτά στο αρχείο μου. Οι φάροι δημοσιεύονται για πρώτη φορά και λυπάμαι που δεν βρήκα περισσότερα σλάιντς απο το ωραίο αυτό θέμα. Τα σχέδια και οι φωτογραφίες απο τον οικισμό στις βραχονησίδες, τα πήρα απ'το βιβλίο μου "Poetics of Architecture: Theory of Design" , Van Nostrand Reinhold , New York 1990 - John Wiley and Sons Inc. 1992. Ολες οι φωτογραφίες Α.Κ.Α © Αντώνης Κ.Αντωνιάδης/Anthony C.Antoniades Go Back to Magazine issues or to ACA homepage
|
.JPG)
.jpg)
Ronald Fedorko ( Arch.2552, Antoniades,UTA 1985).jpg)
