A C A                                                                                                    Architecture                        MAGAZINE  νο. 18                                                                                                       Ιανουάριος 2007   ------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Το Αρχιτεκτονικό Βιβλίο στην Ελλάδα (και υστερόγραφο)

                                                                              του Αντώνη Κ.Αντωνιάδη

                                                                                «μαρέσει ο γραφικός σου χαρακτήρας» : Συνήθης απάντηση του Andy Warhol                                                                                  σε χειρόγραφα που του έστελναν για την εκτίμησή του.  Μερικοί , ακόμη κι’αυτό ,                                                                                 το καταχωρούσαν περήφανα στο  οπισθόφυλλο για διαφήμιση.

Εδώ και αρκετά χρόνια στην Ελλάδα, το βιβλίο πάει με τον τόνο. Ξεκίνησε με τις τράπεζες, με διάφορα κληροδοτήματα, με διάφορες επιχορηγούμενες εκδόσεις του υπουργείου πολιτισμού και άλλων χορηγών, για Μουσεία , Αρχαία και Νεοκλασικά, κι’εφτασε να γίνει της μόδας , το βιβλίο Τέχνης και πρόσφατα και της Αρχιτεκτονικής ,να πηγαίνει με το βάρος και το μέγεθος.

«Μαρέσει το βάρος του βιβλίου σας» , ίσως θάλεγε ο Αντυ Γουάρχολ….!
Βιβλία μαμούθ, ασήκωτα, να γλιστρούν σαν πας να τα πιάσεις, να κόβουν ξυράφι με τις γυαλιστερές σελίδες τους καμιά φορά , ούτε λόγος να σκύψεις έτσι και σου πέσουν στο πάτωμα, με τεράστιες φωτογραφίες, βιβλία όχι απλά επιτραπέζια , αλλά για «ενισχυμένα τραπέζια».
Βιβλία «συνεργασίες» πολλών περί τα γραφικά και φωτογραφικά επαγγελμάτων, βιβλία της φωτογραφικής μηχανής, των κομπιούτερ, καθωσπρεπικά , των δημοσίων σχέσεων, για εκλεκτούς πελάτες της τράπεζας, για ματσωμένους αρχιτέκτονες και πελάτες  , για ξενοδόχους να πάρουν μερικά στο σαλόνι και πιός ξέρει πόσα και με τι συμφωνίες για φωτογραφικά και τα έξοδα , βιβλία, γυαλιστερά τσιτατίστικα, συλλογές / συρραφές, κτηρίων και αρχαίων, αναπαλαιωμένων και μη, έργων αντιγραφών από εδώ κι’από εκεί, με χρώμα από την Αριζόνα και το Μεξικό πριν χρόνια / εδώ τώρα ανακαλύφτηκε απ’τους «πρωτοπόρους»,  ή χωρίς χρώμα , με χωρίς πρωτογένεια, βιβλία, από πολλού χρωστούμενα , ηρώων κυνηγημένων απ’τους ακαδημαϊκούς παππούδες εγγονών αρχειοδιφών (γυναικών και ανδρών  ) που τώρα γράφουν για τους ήρωες από θεσούλες εξασφαλισμένες απ’τους παππούδες κι’ επιστήθιους μέντορες, με άνεση πρόσβασης σε αρχεία ιδιωτικά-κατευθυντήρια, βιβλία χοντρά, πανάκριβα, δύσχρηστα, δύσκολα να διαβαστούν .
Κυριολεκτικά πανάκριβα, 45, 65, 70 Ευρώ, τρεις και πέντε φορές πάρα  πάνω απ’τα βιβλία στο εξωτερικό που διαβάζονται.
«Εκατό αγοράζουνε» να σου λεν οι  εκδότες κι’οι μεγάλο-βιβλιοπώλες, και να λες
κι’ απορείς  , «πως βγαίνουν;». Και να λες σαν το σκεφτείς λιγάκι , πώς να  μη βγαίνουν όταν πουλήσουν από δέκα στον κάθ’ένα που βάλανε, στον κάθε αρχιτέκτονα που συμπεριλάβανε , στον κάθε εργολάβο και τεχνική εταιρία που αναπαλαίωσε,  στο κάθε σπιτάκι-επαυλίτσα, στον κάθε ξενοδόχο/καλλιτέχνη, στον κάθ’ένα που έχει υποχρέωση, στον κάθε ένα απ’τα εκατό γραφεία που δεν σκέφτεται τα 45, 65, 70 ευρω κι’εχει μοτοσακό να του το φέρει , «το βάζεις στην κάρτα» σου λέει ο μεγαλοβιβλιοπώλης στα μαύρα του, και «τώρα τι λες;» να του λες….
1200 δολάρια τη μέρα χρέωνε τη μέρα συνάδελφος μου, που δίδασκε «αρχιτεκτονική φωτογραφία» για τρία αρνητικά στο τέλος της μέρας, να διαλέξεις το ένα, και με κοπιράιτ αναπαραγωγής για μετέπειτα. 
Τρεις και πάρα πάνω χιλιάδες χρεώνουνε σήμερα. Κι’αν πάς για επιχορήγηση, ν’ανεβαίνει ο προϋπολογισμός – πως θα βγούνε κι’εκείνοι στα υπουργεία- το αρχιτεκτονικό βιβλίο σαν το «δημόσιο αρχιτεκτόνημα» σήμερα …   Και δίκαια να τα πάρουν οι φωτογράφοι  για την τέχνη και τον κόπο τους με τις μηχανές τους-ασήκωτες ! Και να πάρει κι’ο άλλος για τον κόπο του, όσα του αξίζουν, κι’ο γραφίστας, κι’ο διορθωτής , κι’ο διανομέας, κι’ο αποθηκάριος, κι’η εφορία, και ο ….συγγραφέας ! Ο Συγγραφέας ; Αυτόν μη τον ψάχνεται. Τριάντα με σαράντα τοις εκατό  θα πάρει ο βιβλιοπώλης, κι’αν τόχει μονοπώλειο , μπορεί και πενήντα .
Ο Συγγραφέας , η ιδέα, η ουσία-αν υπάρχει, κι’όταν υπάρχει, ο μόνος ριγμένος κι’αδικημένος- τρέχα να δει τι γίνεται πίσω απ’την πλάτη του-εκτός κι’είναι συγγραφέας «μεγαλοεργολάβος» / «πανεπιστημιακός» , με τουπέ και με γλώσσα, και γραφίδα που σπάει κόκαλα , που  όλα αυτά τα παίζει στα δάχτυλα- συγγραφικά, τι τα θες τα συγγραφικά ; που να βρείτε τα βιβλία και που να τον βρείτε το συγγραφέα κι’εσεις οι άμοιροι, οι σπουδαστές απ’τα περιφερειακά πανεπιστήμια που προσπαθείτε να κάνετε βιβλιοθήκη, κι’οι άλλοι όλοι, εσείς που θέλετε να διαβάσετε και να τα ψάξετε,  σαν δεν μπορείτε να το πάρετε το βιβλίο, να το σηκώσετε,  να το τσακίσετε, να το υπογραμμίσετε, να το στραπατσάρετε.
Αρχιτεκτονικά βιβλία της Ελλάδας των αρχών του  21ου αιώνα , ακόμη κι’από συγγραφείς ξένους (ες) – Γιατί ; μόνο ο Καλατράβα κι’ο Τσούμι δηλαδή (;)- καθηγήτριες- «στα αγγλικά κι’από εμάς , όπως θέλουμε και όπως το θέλουμε-επι παραγγελία», τα παρατράγουδα και τα   κρίματα του παρελθόντος στα χνάρια και τη γραμμή του «έσω κύκλου»…. Βιβλία που οι σπουδαστές κι’οι μη έχοντες …τα βλέπουν παντεσπάνι !

Πώς να σας κάνω κριτική για το περιεχόμενο  ! Στα τραπέζια του βιβλιοπωλείου, μόνο αυτά μπόρεσα ν’ αποκομίσω.  
Καλά Χριστούγεννα.
Αντώνης Κ. Αντωνιάδης

Υ.Γ. Α, ναι , θαύμασα τις ωραίες φωτογραφίες και την υπέροχη αρχιτεκτονική της Βίλας Βογιατζάκη στο δρόμο προς του Σούνιο στο βιβλίο του Περικλή Σακελλάριου της Ελένης Φεσσά.
Χάρηκα που ο αείμνηστος έδινε κανονική αναφορά στους συνεργάτες του , ιδίως σε όσα έκανε με την τέταρτη σύζυγό του την Κούλα Καμπάνη, που θυμάμαι ακόμη εκείνη την υπέροχη μακέτα μιας βίλας στην ακροθαλασσιά που είχε κάνει όταν ήταν τριτοετής φοιτήτρια στην κτηριολογία του Κιτσίκη-ως κι’ο βυθός φαινόταν με το κτήριο από πάνω ,  ήταν η πρώτη φορά που είχα δει τέτοια μακέτα κι’ εντυπωσιάστηκα-τις είχαν αφήσει στο σχεδιαστήριο-αυτό στον δεύτερο όροφο δεξιά μόλις ανέβεις τη σκάλα, και αρκετοί απ’εμας τους μικρότερους, περνούσαμε και θαυμάζαμε.
Μου  έλειψε όμως μια αναφορά, έστω και σε υποσημείωση, ότι η Βίλα Φραγκόπουλου , και το κτήμα στο οποίο είναι χτισμένη, ανήκε πρώτα στον Πέτρο Κανελλόπουλο  , που ήταν γιος του Ν.Κανελλόπουλου  που  θεωρείται ο πατέρας της Ελληνικής Βιομηχανίας,   και του οποίου ο  δεύτερος γιος Αλέξανδρος Κανελλόπουλος , «ήταν αρχηγός της περιβόητης ΕΟΝ, της φασιστικής νεολαίας του Μεταξά». Κι’ότι κανένας τους δεν κατοίκησε σ’αυτή γιατί έφυγαν στην Ελβετία για τον πόλεμο. Και ότι «αρχικά παραχωρήθηκε για κατοικία του Ελβετού πρέσβη στην Ελλάδα, ενώ τα χρόνια της Κατοχής εγκαταστάθηκε εκεί ένας Γερμανός στρατηγός», και πάνω απ’όλα ότι σ’αυτή τη βίλα  έγιναν οι συναντήσεις , πέρασε ένα απόγευμα κι’ο Τσώρτσιλ, κι’υπογράφτηκε η Συμφωνία της Βάρκιζας…Ιστορικό κτήριο δηλαδή , που δεν καταλαβαίνω, για πιο λόγο ή ιστορία αυτή να μένει θαμμένη, σε «ελαφρά» να τα σηκώσεις και εύχρηστα να τα διαβάσεις βιβλία που μας μαθαίνουν πέντε πράγματα, όπως π.χ του Παναγιώτη Βενάρδου «Η Συμφωνία της Βάρκιζας» Εκδόσεις «Το Ποντίκι», Αθήνα 1995,απ’το οποίο έχω πάρει απ’τις σελίδες 19 και 20 τα πάρα πάνω σχετικά στα εισαγωγικά μου. Που με κάνουν να θυμάμαι, να σέβομαι, και να θεωρώ απαράδεκτο, τέτοια ιστορικά κτήρια, για τον Αλφα ή βήτα λόγο διαγράφονται απ’τη μνήμη….και λέει κι’αλλα εκει , πως την κατέστρεψαν οι Αγγλοι που τελικά την κατοίκησαν, κτλ. κτλ.
Α, ναι , και για όσους ίσως μπορούν να βρούνε κάπου   το   «Σύγχρονη Ελληνική Αρχιτεκτονική» , το δικό μου, των εκδόσεων Καραγκούνη/Ανθρωπος+Χώρος ,1979, ας ρίξουνε μια ματιά και στις σελίδες 143-145 που έχω κι’εγώ μερικά για το Σακελλάριο, τα πρώτα απ’ότι γνωρίζω που γράφτηκαν ποτέ σε βιβλίο,  που νομίζω σ’οσους τελικά αγοράσουν το  με πολύ ωραία σχέδια , σκίτσα   φωτογραφίες και ντοκουμέντα πρόσφατο βιβλίο της Φεσσά θα δώσουν έναυσμα για μια διαλεκτική κριτική εκτίμηση …!
….Και για να κλείσω τελικά, μια και ξαναπέρασα απ’τη Στουρνάρη : Είναι αυτό που λέμε, όλοι οι κανόνες εχουν τις εξαιρέσεις τους :  65άρη κι’αυτό κι’ασήκωτο, από 65άρηδες και κάτι οι συγγραφείς και να με συγχωρήσει ο ένας εκ’των δύο  : Η αρχιτεκτονική τους είναι τόσο μεγάλη, το έργο τους τόσο αξιέπαινο, το παράδειγμά τους μοναδικό, πάνω από Πρίτσκερ και Αγά Χάν,   που για όποιον δεν είχε την τύχη να έχει  επισκεφθεί έστω και έναν από τους χώρους τους, το βιβλίο αυτό θα είναι το καλύτερο δώρο στον εαυτό τους : οικονομία λοιπόν, μαζέψτε τα , γιατί το  βιβλίο όπως και  το έργο του ζεύγους Καλλιγά (Αλέξανδρος και Χάρις Καλλιγά… «Ξαναγράφοντας σε Παλίμψηστα…») στη Μονεμβασιά, που είναι βέβαια καταχωρημένο εδώ και είκοσι χρόνια ως μοναδικό Ελληνικό παράδειγμα στην διεθνή βιβλιογραφία (Βλ. Anthony C.Antoniades , «A Generation of Respectful Building in An Ancient Town”,  “Architecture”, Περιοδικό του Αμερικανικού Ινστιτούτου Αρχιτεκτόνων,  International review of Architecture, Sept.1986,σσ. 44-46) είναι άγνωστο στο ευρύτερο Ελληνικό κοινό. Ένα βιβλίο μιας  αρχιτεκτονικής  να εμπνεύσει και να γεμίσει  με περηφάνεια  αλλά και ενοχές για τα πολιτιστικά εγκλήματα που συντελούνται στον τόπο μας ….Το αγόρασα και δεν το δανείζω !

Αντώνης Κ. Αντωνιάδης , 23-12-2006