Είναι απίστευτο πως περνάνε τα χρόνια. Ολα φαίνονται σαν χθες. Στα μέσα του 60 που σπούδαζα αρχιτεκτονική ο δέκατος έννατος αιώνας ακουγόταν αρχαιότητα, κι'ο Λε Κορμπυζιέ του '20 και της Χάρτας των Αθηνών του '33 ακουγότανε "παπούδες". Τώρα τους ξανανακαλύπτουν νεώτεροι , τα γράμματα στη μαμα του, τώρα αρχίζουν να βγαίνουν οι λόγοι κι'οι προσωπικότητες των δυνατών που σφραγίζουν εποχές. Τα κατάβαθα της ψυχολογίας, της δημιουργίας απο της ρίζες του μητρικού κόλπου μέχρι το θάνατο, πηγή της έμπνευσης και απολογισμού, το "εγώ" η μάνα κι'ο "μαμάκιας"....Σιγά-σιγά ολα βγαίνουνε, κι'ασ λένε πολλοί να μη πλησιάζουμε ποτέ τον καλλιτέχνη. Πολλοι της εποχής του '60 ακόμη ζουμε , τρείς αιώνες αναμνήσεων, χωρίς να το πάρουμε χαμπάρι. Και με τουτα και με κείνα, είτε το θέλαμε είτε οχι, είδαμε και περάσαμε την ιστορία μερικοί απο δίπλα ή μυριστήκαμε και γευτήκαμε μέρη της, μπορεί και να συνδράμαμε και κάπου και να μη τόχουμε πάρει χαμπάρι.... Απίστευτο ! ... και νακούω τον 32άρη παπά το πρωί να δίνει συμβουλές στον 24χρονο στην καφετέρια, που "τον πάει" γιατι οι παππαδες ετσι πρέπει να ειναι, και να διατείνεται ο παπας ο 32άρης, που μπήκε να τους ξεμπλέξει καθώς πλακωνόντουσαν με τον διαιτητή και βρήκε τον μπελά του αργότερα γιατι τον κάρφωσε ο καλόγερος στο Δεσπότη, οτι εχει δει πράγματα και τα ξέρει καλύτερα απο μένα....Και θυμήθηκα τον Μπρούς Γκόφ που γύρισα στο μοτέλ μετά τη διάλεξη. Καθήσαμε στο κεντρικό εσωτερικό αίθριο, ενα τετράγωνο , σκεπασμένο με ξύλινα ζευκτα , λαμαρίνα γύρω-γύρω, κι'εναν υπερυψωμένο φωταγωγό στη μέση, μια πισίνα απο κάτω και φοίνικες, ως τα τρία πατώματα, με τα δωμάτια και κυκλοφορία γύρω-γύρω μ'ενα ασήμαντο κιγκλίδωμα απο μαύρες σιδερένιες βέργες, λες και τις κόψαν απο κάποιο κλουβί ..., μιά βυσσινάδα να δροσιστεί , που είχε μαλιάσει η γλώσσα του μετά απο ενα ατέλειωτα γεμάτο και αξέχαστο απο σοφία και πνεύμα απόγευμα. Ηταν η δεύτερη φορά που τον έβλεπα, τρια και πάνω χρόνια, απο την πρώτη φορά που τον είχαμε καλέσει. Την επόμενη το πρωί ο Μαθητής μου Τερρυ Μουρ, που ήταν κι'ενας απο τους εθελοντές βοηθούς-μαθητευόμενούς φανατικούς οπαδούς του τα τελευταία χρονια, που "πήγαινε" κι'εμένα , του "επίσημου πανεπιστημίου" που θα τούδινε "το δίπλωμα", θα τον οδηγούσε πίσω στο Τάυλερ. Ο Τερρυ, ειχε παιξει καταλυτικό ρόλο και τις δυό φορές που αποφάσισε ο αρκετά " αμετακίνητος" απο το αγαπημένο του Τάυλερ και "το βρακί της μάνας του" Γκόφφ, να φύγει απο τη ζεστασιά του εργαστηρίου και της Μουσικής του και να επαναλάβει αυτό που τόσο του άρεσε να κάνει πρίν αρκετά χρόνια στο Πανεπιστήμιο της Οκλαχόμα, εκει που κάτω απο τις κερκίδες του σταδίου Τζέσσε Οούεν, δίδασκε αρχιτετονική στους μαθητές τους. Στο Τάυλερ ζουσε με την υπερήλικη μητέρα του και τους κατα καιρούς μαθητές και βοηθούς του.
Είπε οτι αυτό ήταν το καλύτερο μοτέλ στην πόλη, κι'εκει του άρεσε να μένει όποτε ερχόταν. Σίγουρα ήταν πιο ευχαριστημένος απο το ουδέτερο μονόροφο που του είχαμε βρεί δωμάτιο την πρώτη φορά που είχε έρθει, κι'απο ευγένεια δεν είχε πεί τίποτε, οπως πολλοί άλλοι, που επέμεναν να τους εξασφαλίζουμε τα πιο ακριβά ξενοδοχεία. Του άρεσε το κεντρικό αίθριο, χώρος περιτρυγυρισμένος απο άθλια τυπικότητα, το ύψιστο απ'το ευτελέστερο. Οδηγοί απο νταλήκες, περιοδεύοντες πλασιέ, επισκέπτες αρχιτεκτονικών σχολών, ενας χώρος εκτος βιβλίων και ιλουστρασιόν.
Με αυτά και μ' εκείνα, την ανάμνηση της κριτικής στο στούντιό με θέμα "Συνεδριακό ξενοδοχείο 1200 δωματίων" στο Ντάλλας , που κράτησε ολο τ'απόγευμα, με αισθητικά σχόλια , ιστορίες και αναμνήσεις απο τον πρωτοδάσκαλό και εργοδότη του, τον mr. Rush όπως πάντα το έλεγε (συνεταίρο του γραφείου "Rush, Endacott&Rush) στην Τάλσα της Οκλαχόμα που του άνοιξε τα μάτια για τον Wright, αυτά και πολλά άλλα που γράφω πάρα κάτω, κι'αλλα που τάχω γράψει αλλού, είπα να βάλω εδώ για λίγο μνημόσυνο και ελάχιστη "υποσημείωση"στην ιστορία της αρχιτεκτονικής που νοιάζεται για τα "κατάβαθα" του αρχιτέκτονα και την αρχιτεκτονική σαν κάτι που ξεκινά απ' το DNA, τη μήτρα της μάνας, το δαιμόνιο και της διεργασίες του νου του δημιουργού, δυό τρείς σκέψεις μου και λίγα περιστατικά μαζι με λίγα κτήρια του , που είδα κι'επισκέφτηκα αυτοπροσώπως , σε τρία μάλιστα μπήκα και μέσα. Στην Τάλσα, την Νόρμαν, και την Οκλαχόμα Σίτυ. Δεν εχω να πω περισσότερα. Το πιο δυνατό που μούμεινε για την εισαγωγή μου, ειναι ο θαυμασμός του κι'οσα μου είπε τότε για το αίθριο και το λεξιλόγιο του Μοτέλ στο Αρλινγκτον του Τέξας, τη δυνατότητα της επίτευξης του υπερμέγιστου μέσα απ' το ευτελές... μεγάλη αρχιτεκτονική για τον καθ'ενα.
Οι νεώτεροι ψάχνονται. Ελάχιστοι τούς μιλάνε για τον Bruce Goff. Ειπα λοιπόν να πω κι'εγώ δυο κουβέντες μέρες που είναι, παραμονές Χριστουγέννων 2008 , κριση και των γονέων στα πάντα, να σκοτώνει η Αστυνομία δεκαπεντάχρονα , η Αθήνα να καίγεται κι'ο δημοσιογράφος στο Ιρακ να πετάει στο κάθαρμα τα παπούτσια του, σε τέτοιες μέρες ζούμε, που εδώ και χρόνια, πριν τον κομπιούτερ και την ευκολία σχεδιασμού που έχουμε σημερα, ο Γκόφφ κατάφερνε, μέσα απ'το ευτελές και το προαιώνιο, την απλή γεωμετρία και τη δοκό επι στύλου, το "εσωψυχικά αναντίρητο" , να δημιoυργεί ουσία, "ζουμί" και πολυπλοκότητα, που ελάχιστοι σήμερα καταφέρνουν να πλησιάσουν, ακόμη κι'οι πιο τολμηροί και ευφάνταστοι. Στο Αγγλικό πάρα κάτω λέω μερικά ακόμη για τον Γκοφφ, παρέα αυτή τη φορά με ορισμένα για τον Μπάρτ Πρίνς, μαθητή και συνεργάτη του, αλλά και τον Τσάρλς Τζένκς, που τόσο τον εκτιμούσε. Τον πειραματισμό του, την περιέργεια, τη μουσική σαν στοιχείο του αρχιτεκονικού κεντήματος, φαίνεται να τη φοβούνται ακόμη κι'οι αρχιτεκτονικές σχολές που παραδόθηκαν πλέον ολοι στον κομπιούτερ... Ασ δούμε όμως πρίν πάμε πιό κάτω τα λίγα κτιρια που προανέφερα:
Εκκλησία Μεθοδιστών, στην Τάλσα (Tulsa) της Οκλαχόμα (1924-1929) , Rush, Endacott&Rush : Σχεδιαστής ήταν ο Bruce Goff και τα εσωτερικά έγιναν απο τον κοσμήτορα της τοπικής Σχολής Καλών Τεχνών . Είναι το μεγαλύτερο κτήριο σε Στύλ Art Deco εκτός Νέας Υόρκης. (Φωτο Α.Κ.Α)
Riverside Studio - Tulsa Oklahoma.-1929
Ειναι το δεύτερο κτήριο που έκανε ο Γκόφφ με τους
Endacott & Rush, αν και ο σχεδιασμός τους αποδίδεται
ολοκληρωτικά σ'αυτόν. Πρόκειται για ενα
κτηριολογικό πρόγραμμα και φοβερά προοδευτική έκφραση για την εποχή του.
Συδυάζονται ιδιωτική σχολή μουσικής, με αίθουσα συναυλιών και κονσέρτα
, τάξεις για τους μαθητές και κατοικία. Κεντρικός πυρήνας της σύνθεσης ειναι η
αίθουσα συναυλιών με την υπερυψωμένη σκηνή κι'ενα τεράστιο κυκλικο παράθυρο στο
άξονα της κυρίας εισόδου, ενώ η διακόσμηση γίνεται με ανοίγματα στους τοίχους
που υποδηλώνουν "μουσική κλίμακα". Κάτι τέτοιο επρεπε να περιμένει την Λα Τουρέτ
του Λεκορμπυζιέ και τον Ιάννη Ξενάκη για να ξαναγίνει
/Μουσικό σκοράρισμα του
Pithopracta. (Φωτο Α.Κ.Α)
Το στάδιο Τζέσε Όουεν (ο μαύρος Ολυμπιονίκης του Βερολίνου), στην Πόλη Νόρμαν της Οκλαχόμα, κάτω απο τις κερκίδες του Οποίου Ο Γκόφφ, διαμόρφωσε χώρους και στέγασε την αρχιτεκτονική σχολή, στην οποία δίδαξε και προέδρεψε, μέχρι που τον διώξανε για το σκάνδαλο με μαθητές του (Μετα χρόνια τον 'αποκατέστησαν" και έδωσαν μάλιστα υποτροφία και μετάλλιο στο όνομά του- υπερηφανευόμενοι και ορκιζόμενοι στο όνομά του). Εχει μεγάλο αριθμό φανατικών οπαδών, η δε ομάδα Φιλοι του Κεμπιάρ (Friends of Kebyar), αριθμεί πάνω απο 500 μελη.
(Φωτο Α.Κ.Α)
Η κατοικία Bavinger / Norman-Oklahoma. Πρόκειται για ενα απ'τα γνωστότερα έργα του Γκόφφ και το τολμηρότερο κατασκευαστικά. Το καθε τι είναι ανηρτημένο απο ενα "κεντρικό κατάρτι", οι δε εσωτερικές ανηρτημένες πλατφόρμες και διάδρομοι κυκλοφορίας ακολουθούν την σπειροειδή μορφή της κάτοψης, οπου το εξωτερικό περίβλημα είναι τεράστιοι ακατέργαστοι αυτοφερόμενοι λίθοι της περιοχής. Επισκέφθηκα το σπίτι με ομάδα αρχιτεκτόνων που παρακολουθούσαμε ενα συνέδριο εκπαιδευτικών αρχιτκεκτονικής. Καθώς περπατούσαμε ολοι οι εσωτερικοί ανηρτημένοι διάδρομοι ταλαντεύονταν, λες και το είχε σχεδιάσει ο αρχιτέκτονας να φοβίζει τους άτολμους αρχιτέκτονες. Ειλικρινά αποφάσισα να βγώ οσο το δυνατό συντομώτερο για το φόβο των Ιουδαίων. Πίστευα οτι το ειχε κάνει για οικογένεια κι'οχι για αγέλη λύκων ...(Φωτο Α.Κ.Α)
Κάτι ανάλογο αισθανόσουν οταν έβλεπες το σκέπαστρο ,μιά ανστραμμένη ομπρέλα, ανηρτημένη απο ενα οριζόντιο προβολικό δοκάρι πάνω απο την κεντρική είσοδο, στο απλούστατο και πνιγμένο στην πρασινάδα γωνιακό σπιτι σε ενα κανονικό οικοδομικό τετράγωνο της πόλης Νόρμαν, στην γειτονιά του πανεπιστημίου. Εδώ, η ομπρέλα εδινε μεγαλοπρέπεια σε κάτι απλό, ταπεινο και ευτελές. Ο πειραματισμός στο μεγαλείο του!
(Φωτο Α.Κ.Α)
Κι'επειδή μιλάμε για "ταλαντεύσεις" , τι νομίζετε οτι ήταν το συναίσθημα οταν αποφάσισα να μπώ μέσα στο παρεκκλήσιο της Καλής Ελπίδας (Hopewell Chapel), αριστερά , σε ώρα εκκλησιάσματος, Κυριακή. Με το που άνοιξα την πόρτα του ορόφου, οπου και η είσοδος στο χώρο λατρείας, με το πρώτο μου βήμα ετριζε το πάτωμα, κι'ολοι γύρισαν να δουν ποιός μπήκε. Τοχε κάνει επείτηδες ή ηταν το πρόβλημα του χρόνου και της γήρανσης της κατασκευής. Μάλλον , σ'αυτή την περίπτωση ήταν το δεύτερο, αλλα η χωροεμπειρία και η αμηχανία του εισβολέα, αλυσμόνητη.
Κάπου διάβασα οτι το παρεκκλήσιο ανακαινιστηκε έκτοτε. Δεν ξέρω αν ακόμη κουνιέται το πάτωμα. Πάντως ενα ξέρω, τα τρια πάρα πάνω έργα ηταν πρωτοποριακά κι'εδειξαν το δρόμο οχι μόνο για αλλα ανάλογα μεγάλων αρχιτεκτόνων, απο τους S.O.M στον Kenzo Tange, και στις μέρες μας τον Καλατράβα, αλλά παραμένουν τα ταπεινα αυτά κτήρια, μοναδικά ακόμη μνημεία "πειραματισμού", μιάς νοοτροπίας που τότε σκοπό είχε να "εξυπηρετήσει" με κάτι το ευγενές και ανώτερο τους χρήστες και πελάτες του, οχι να μεγιστοποιήσει την εικόνα του αρχιτέκτονα και του εγώ του. (Φωτο Α.Κ.Α)
Οικία Pollock. To 1996 που το επισκέφθηκα, το σπίτι ανήκε σ'εναν ηλικιωμένο καλλιτέχνη που μόλις ειχε τελειώσει εκτεταμένη ανακαίνισή του. Νόμιζε οτι ενδιαφερόμουν να το αγοράσω. Ενώ δεν χρειαζόταν να μου δείξει γύρω-γύρω, γιατι αφ'ενός γνώριζα την υπέροχη ανοιχτή του κάτοψη (σειρά τετραγώνων τεμνόμενα σε 45 μοίρες, το σύνολο δε συνιστον ενα "τετράγωνο"),και αφ' ετέρου ήταν ολα ευδιάκριτα με μιά ματιά. Επικεντρώθηκε να μου δίνει πληροφορίες, για την οικονομική του υπεραξία που τό ειχε σχεδιάσει ενας διάσημος αρχιτέκτονας : "Ειχε κοστίσει 67.000 δολ. το 1957 που χτίστηκε, οταν τα γειτονικά του κόστιζαν 36.000δολ. Κόστισε 300.000 να ανακαινιστεί πριν ενα χρόνο". Εγώ σκεπτόμουν πόσο σημαντικό ήταν το σπίτι αυτό σαν πρότυπο αειφορείας. Θα μπορούσε κάλλιστα κάθε κομμάτι των πολυέδρων του που βλέπει την τροχιά του ήλιου, πρωί -απόγευμα, να "συλλέγει" την ακτινοβολία , να δουλεύει δηλαδή το σύνολο σαν ηλιακός συλλέκτης, αφήνοντας απο κάτω τις τζαμαρίες για τη θέα, οπως και έκανε. Που ομως να πιάσεις τέτοια συζήτηση. Τον ρώτησα μόνο για το ευάερο κυψελωτό στέγαστρο που θυμώμουν απο τα σχέδια στο "AD",που ένωνε το σπιτι με το γκαράζ και δεν μου απάντησε γιατι δεν αποκαταστάθηκε. .............................................................................................................................................. (Φωτο Α.Κ.Α)
Μ'αυτά τα λίγα τελειώνω απ΄τις προσωπικές μου επισκέψεις και θα συμβούλευα μια σε βάθος μελέτη των κατόψεων και των σχεδίων του Goff που δημοσίευσε το περιοδικό Architectural Design , vo. 48, No.10, 1978. Πιστεύω οτι πολύ σύντομα, το φιλελεύθερο και ρευστό , που τόσο σαγηνεύει τις γεννιές των νεωτέρων σήμερα, υπο τον πέλεκυ του κόστους και των απαιτήσεων της αειφορίας, θα γυρίσει σε μιά μεγαλύτερη πειθαρχία, στην οποία πιστεύω η αρχιτεκτονική του Bruce Goff θα παίξει πρωταρχικό ρόλο σαν προηγούμενο
Prince, Jencks, Goff
I recall many years back when I first met Bart Prince. He was younger than me and had just arrived in Albuquerque to start his brilliant career. I had been in New Mexico on my first year, one year after Tony Predock had left his short stand at the same University to start his own most brilliant career , working on his own; Predock had just completed the design of the Law school building for the firm of George Wright, a student of Walter Gropius for whom he had been working. Several years later in Texas I met Bruce Goff. Sometimes, just knowing or having met some people does you good. Especially if the people you have met have done something good for you personally, through the impact of their work, their writing and perhaps even more through some direct lesson they may have given you, without them realizing it , or even perhaps a tiny tip that might have helped in your life subsequently. Charles Jencks had offered me such tip; It was he who told me during one of our tours in Dallas , at the top of the Regency Hyatt hotel of Welton Becket, to use a simple polarizing lens to get deep blue skies in my slides and to be able to avoid the impact of glare in my pictures. Just that from Jencks. The great friendship and support I had through life with Ricardo Legorreta, both in Texas and several times in Mexico, and much of the agony that we mutually experienced in our respected careers, the one a giant , the other just a simple immigrant academic, are too dear and personal for the type of the current account. Whatever is strictly design , is relayed whenever appropriately as the situation demands. There were certainly many others, I may speak about in other writings , but here I will focus only on Bart Prince and Bruce Goff.
Bart Prince was apparently working at the time I met him for George Wynn who had a small but relatively active firm in Albuquerque . Wynn was known for his unconventional stance towards the traditional architecture of the region. His opposition had become more pronounced with the hiring of Bart Prince . Among Wynn’s most “unconventional” buildings was a Synagogue which as it became apparent later had the decisive design intervention of the talented young employee ; Most of Wynn’s buildings following the advent of Bart Prince became the talk of the town ; they were unique, if not “strange” for many , in form, definitely different from the adobe morphology of everything else around ; the talk of the town as if something cataclysmic was about to erupt . Following a meeting of the Local AIA, where I had apparently raised my voice and had said some things regarding the supremacy of the role of the designer architect vs that of interior designer , that the architect should have the upper hand so as to make sure the interior design solution was in accordance with the overall architectural context, Bart sent me a few days later a short letter which I still keep ; this kicked off our mutual admiration for years to come. Yet what impressed me most, was the design care and the composition of his written text , as well as the overall composition of the envelope. Next was the realization, that equal care had been taken into the written text, in the clarity and roundness of his handwriting and the economy of his words. This was certainly a young architect who was trying to tell me , not only that he agreed with certain things I had said, but also to tell it in such a way that communicated what himself meant in terms of Design. I received several letters from Bart Prince for a very long period, even handwritten letters after the advent of the computer. His brown envelopes with their gold leaf letterhead and the superior balance in the exterior composition and the placement of the stamps, offered the exceptional joy upon opening the post office box to receive them , certainly notes of excellence among the tones of garbage one often receives in a mail box.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Models of projects by Bart Prince which I photographed during my visit to his beautiful home-office in Albuquerque in 1999.
As far as his architecture, one could
write tones. I offered my share on it though an article I wrote in a Greek
magazine, following a visit to several of his projects in New Mexico. Here I’ll
stand on very strong personal impression I got from my first visit to his own
house on Monte Vista street in Albuquerque in 1999 . It emerges like a huge
flower . A “jewel”, a hand made “jewel” . A piece of Art where one could find
all the crafting of the Parthenon in Arid Albuquerque; through different
materials of course , yet with equal care and logic. You visit the Bart Prince
projects after having seen
Left: The house of Bart Prince from Monte Vista, with the spiraling studio at the ground floor. Right: The house form the entrance side (Photos by A.C.A, 1999)
Frank Lloyd Wright, after having seen Alvar Aalto, after having seeing several of the buildings of his teacher friend and mentor Bruce Goff (although he never formally studied with him at the University of Oklahoma-Bart studied at the Arizona State University) , and you see him when you are open minded and mature in life. Only then, you can realize that this ascetic of architectonic excellence, the devoted acolyte of beauty and visual textural joy, is the continuation of a lineage, that brought civilization to the point it has reached through the individual contribution of gifted and devoted specific persons, individuals, not abstractions or collective industrial processes. The house of Bart Prince, is an harmonious assembly of everything in architecture, physical and spiritual, tangible and intangible , invention and Art .
Clear geometry, tactility , material
and detailing fit, light and shadow, interior and exterior, silence and sound,
music and life, and certainly concept and philosophy of life. Central in all
this is the cylindrical drum of his work space on the ground floor, the brain of
the house if you will; The inner wall is covered by the proud exhibition of all
the models of his projects , realized or not. It is one of the spaces one has to
visit in order to get the feeling of it, in order to manage to break away from
the myths of the vitriolic local opposition about it and its architect, so
carefully and tactfully promoted by some inferior professional minds of the area
who can not tolerate creativity in their feet , either because of personal
inferiority, or professional jealousy, and certainly because they never took
the courage to ring the bell and let the project talk to them.
I will end this very personal and sentimental note, by stating something which might not appear very pleasing to some; But I think, some of the works of Gehry and even Eric Owen Moss, owe much to Bart Prince, and certainly to Bruce Goff. Because the last two did long before Gehry and Moss projects with undulated surfaces ; glass or shingles, incorporating transparency and light in highly expressionistic ways. Only that Prince and Goff , obeyed to the eternal rules of Cartesian geometry and fit, even for their most complex compositions. Thus I suggest Gehry’s Bilbao Guggenheim has precedent in some way the Joe & Etsuko Price residence in Newport Beach-California, while Moss’ experimental projects in Culver city have much of the experimental spirit and resemblance to Goff’s Hopewell church in Oklahoma as possible possible predecessor.
The upper floor of the Bart Prince house in Monte Vista-Albuquerque (photo A.C.A)
Elsewhere in this Magazine I talk about the teacher architect dimension of Bruce Goff and the lessons he taught me regarding the teaching of design. Here as the mood is more lose and personal , let me talk about the first time I met him; the very first place we met. It was in the room of a simple motel in Arlington Texas (see also Text in Greek above). My student Terry Moore who had been working for him had just brought him from Tyler. In my attempt to invite him for a lecture at my school I had exchanged a few letters with him; The decisive point of acceptance came about when I found that I had a student in my third year class who was already working for him in his office in Tyler-Texas, one hundred miles from Arlington. Goff , after having heard perhaps from my student about me, accepted to visit my school, but only when he had made sure that the student would drive him to Arlington. This was done and our first meeting came about. I had left the details of the motel arrangement to the student , who apparently knew what his mentor really liked, and I was very impressed that the great Bruce Goff had accepted to be launched at such timid and inexpensive premises. He was extremely cordial, and made me feel as if I knew him for years. He didn’t say anything about the modesty of the accommodation. We spend many hours together, taking him to the school, then to the lecture which attracted a very large audience . Following this the three of us had dinner together. Throughout the evening I had been keeping notes, as he talked on every subject imaginable; the Point, music, Debussy, Rhythm, everything, just everything. “ Mr. Wright” said so, “Mr. Wright did that” , was always the tying glue. Bruce Goff never shied to offer openly credit to Frank Lloyd Wright, the architect he had admired so much, and which had inspired him to embrace architecture through life. He said all kinds of stories , how he first saw a magazine on Wright in his boss' private office and how his boss , the Tulsa Architect Mr. Rush ( Partner of Endacott & Rush) upon discovering him reading the issue on Wright had told him how great Wright was. My notes were very helpful to me till the advent of the Book “Goff on Goff”, by his student and protégé Philip Welch . Goff , was not particularly clear on his pesonal dates, as I recall he had told us in his lecture that he was around fifteen when in the Rush office, while,as one can figure out from the Welch book, Goff was actually 22 . There were things, he was apparently hiding. The book of Welch, and the issue of the AD on Goff, edited by Jencks, are vere helpful in many respect. Particularly the book, which is based on recordings of Goff’s conversations with the editor . It is a book of pure wisdom and spirit, one of those that are capable to inspire and set about the brain toward the high and noble spheres of beauty and creativity, it is a book, as Arthur Dyson observes in the firs three lines of his Foreword, that will convince anybody that architecture is not the buildings it produces, as many people think, but "it is about the workings of the human mind".
Yet it was the second time I met Goff that I enjoyed him the most. It was a time we had Charles Jencks into my school. I had been the in-between and had worked out a deal between Charles Jencks and my school for a visiting appointment . The first edition of his book “The language of Post-Modern architecture” had just been published . During that semester
Charles Jencks during his ceremonial lecture at UTArlington (Photo: courtesy: the Shorthon), and with the author and student during the Beaux Arts Ball, in the Fort Worth Train Station building (Photo: Becky Boles )
he was holding appointments at three universities simultaneously, UCLA, UTAustin , and UTArlington . He got the position in Austin also through my own intervention to Hall Box , the Dean at Austin who had hired me when he was Dean at Arlington. The five weeks were enough to strike a close relationship with the man that in those days was the hottest in architectural criticism and theory since the “Toward a New Architecture” by Le Corbusier . The pinnacle of this relationship was the day of the appearance of Bruce Goff for a second time in my school . I had been working for sometime on a second guest lecture by Bruce Goff, and as soon as he heard Charles Jencks would be present he accepted. As soon as I introduced them, Goff told Jencks how grateful he had been for the article Jencks had written about him at the issue of “AD” devoted to his architecture , released a few months earlier (this was the issue of “Architectural Design” vol.48 , no.10, 1978) . He really thanked him with very kind words… “you wrote so many good things for me without even knowing me ”. Jencks in his article “Bruce Goff: The Michelangelo of Kitsch” , in one of the wittier introductions of a magazine article ever written , that could be very easily misunderstood by the uninitiated, had called Goff better architect and “Wrightier” than Wright…words that obviously had pleased enormously the polite older architect.
Bruce Goff, Charles Jencks in Tony Antoniades studio at UTA (spring 1978) discussing projects for a 1200 room convention hotel in Downtown Dallas. Specific proposal , by Luis Chimene,a fourth year design stuent at the time, subsequently Architect and Professor in Nigeria.
Bruce Goff, Charles Jencks and Tony Antoniades discussing the Luis Chimene proposal. Bruce Goff had been particularly excited by the project of this foreign student; It had given him the chance to tell us everything he knew about African Art and decoration , suggesting in his very polite way that these were apparently things the author should take into consideration when in the practice of architecture back home, in Nigeria.
Some of the Hotel projects we discussed that afternoon; from left to the right: Hotels by David Brennan, by a Persian female student, by American male student (Names un-recollected; If their authors see them please notify me to gladly put names), right- by Alfred Vidaurri
All three of us participated in a peripatetic session at my studio, Goff and Jencks going around each project, making comments and compliments and asking questions and making suggestions to students. Jencks was extremely careful to let the elderly Goff make most of the talk. At the evening we had the Lecture by Jencks and Bruce Goff was honored guest at the audience. Goff’s lecture was to follow the second day. Terry Moore took him this time to a different motel, “The Pyramid” . The next day, following his lecture it was my own turn to take Bruce Goff to his motel and greet him goodbye. Terry would pick him up for Tyler the next morning. It was my first time I was entering this establishment . What a surprise ! I had never expected from the outside to find such a wonderful situation inside. Just after the entrance lounge there was a large indoors space, surrounded by the motel rooms all around, with a huge green-house skylight over a large swimming pool . The space was more like an exotic post-card, with imported palm trees and an aura of grandeur ; although it was very simple and rather naïve , nothing glittering, only space, nature and tactility, it had made Bruce Goff beam from happiness. “This is a very fine space , he said. It makes the motel stay memorable”. From that date on we tried to make sure we’d book our visiting guests to this motel. Yet it was very difficult to find room. The place was known to all the passing truck drivers, who made sure to book in this motel for the night. This was one of the lessons of great architecture via the simplest means. Just put a skylight over four simple motel wings, and let a pool and some-trees happen on the ground floor. In the interior of this simple square donut of a space I came up with my idea that great architecture could be achieved even by the simplest means, and that great architects are pleased by the simple and inexpensive, provided the spatial and experiential are there.
A few months later Bruce Goff died.
Charles Jencks was roving around the earth, discovering architects and trying to help them become visible and have their projects on the drawing board built. People such as Graves and all those who subsequently brought about historicism. One of the best things Jencks had done up till that time, superior in my evaluation of things to almost anything else he had done, including his notorious "The Language of Post Modern Architecture", was his editorial involvement with the "Architectural Design" issue on Bruce Goff. I had not only devoured it and reffered it to my students whenever I was trying to stress that the "maximum"experientially could be achieved even via the hamblest materials through experiementaiton, yet with the help of strict geometric discipline and cartesian logic, but over and above that Goff was an ïnclusivist architect of "soul" , whose architecture was over and above all the result of the workings of a sensitive and unique mind. ...I was trying to go on learning and pass the good to my students.….Now that I finish theses lines, and contemplate what I've learned, the “North Star” clipper, a lighted mountainous silhouette fills my window and pulls anchor in the dark for its next stop in the morning..........
MERRY CHRISTMAS and a Happy 2009
----------------------------------------------------
Σημειώσεις : Ορισμένα που αναφέρω πάρα πάνω , π.χ για την εξάρτηση του Λε Κορμπυζιέ απο τη μητέρα του, σχέδια του Γκόφφ , Βιβλίο με διαλέξεις και συνομιλίες με τον ίδιο το Γκόφ, κτλ. βλ: 1. Nichols Fox Weber, "Le Corbusier: A Life", Alfred A.Knopf, Dec.2008 2. Ολα τα άρθρα σε "Architectural Design"Vol.48, no.1, 1978 , 3. Philip B .Welch, "Goff on Goff : Conversations and Lectures",University of Oklahoma Press, 1996
----------------------------------------------------
©Αντώνης Κ. Αντωνιάδης/Anthony C.Antoniades