Απ’το 1982 που κυκλοφόρησε το βιβλιαράκι μου «Ο Φωταγωγός», από τις εκδόσεις «Ανθρωπος+Χώρος» του νεαρού τότε εκδότη Κώστα Καραγκούνη, μέχρι σήμερα, δυό χρόνια αφ’οτου κυκλοφόρησε ο Ελεύθερος Τύπος (της Βαλτετσίου 53) το βιβλίο μου «Κατωπεριμενώματα : Κριτική του Μετά-Αρχιτεκτονικού χώρου», δεν έχει αλλάξει στην Ελληνική πολεοδομική νομοθεσία και τις ελεγκτικές (αδειοδοτικές) διαδικασίες σχεδόν τίποτε.

Απόλυτα τίποτε έχει γίνει για να κατοχυρωθεί το δικαίωμα του «ιδιωτισμού», (privacy), έστω κι’αν εχουν μάθει και πιπιλάνε τη λέξη όλοι , περισσότερο στα Αγγλικά παρά στα Ελληνικά.

Τίποτε δεν φαίνεται να εχει αλλάξει για άμεση και ουσιαστική εξυπηρέτηση των ατόμων με ειδικές ανάγκες, να επιλύονται άμεσα και χωρίς γραφειοκρατικές διαδικασίες οι αναβαθμίσεις των κτηρίων για χώρους και εξυπηρετικά των αναπήρων αρχιτεκτονικά στοιχεία . Το μόνο που έχει γίνει είναι λεκτικά παιχνίδια , με γελοίες υποκριτικές, κοινωνικά και ψυχολογικά δήθεν ευαίσθητες ονοματολογίες, όπως π.χ να λέμε τα άτομα με ειδικές ανάγκες, «ατομα με ειδικές ικανότητες».

Δεν εχει γίνει τίποτε ώστε να κατοχυρωθουν νομοθετικά και να περάσουν στην πράξη και την νοοτροπία εγκρίσεως αδειών και ελέγχου όλα οσα ενδιαφέρουν σήμερα την αρχιτεκτονική για την επίλυση και διευκόλυνση της ζωής των ανθρώπων. Δεν έχει γίνει τίποτε στην πράξη για την διαδικασία ελέγχου της προόδου των οικοδομημάτων, των εργασιών στο εργοτάξιο σε σχέση με τη δημόσια ασφάλεια ,

της αναβάθμισης του όλου κυκλώματος από το σχεδιαστήριο (σήμερα τον computer) του αρχιτέκτονα, μέχρι την αποπεράτωση της οικοδομής. Η γνωστή διαδικασία, Πακέτο σχεδίων , τώρα με τον κομπιουτερ , όλα «νομότυπα» και «νομο-ακροβατικά ερμηνευμένα και αιτιολογημένα» από αετονύχηδες και περί τα τοιαύτα «εμπείρους» (αλλά συνήθως αρχιτεκτονικά ατάλαντους) εργολαβο-μηχανικούς και παντοίους αρχιτεκτονίζοντες, αρκετών αρχιτεκτόνων, και μάλιστα ορισμένων «πανεπιστημιακών με τουπέ» συμπεριλαμβανομένων (ιδίως για τις Αιτιολογικές και Τεχνικές εκθέσεις , όπου απαιτείται, π.χ για αδειοδότηση έργων σε παραδοσιακούς οικισμούς,  και ή οποία συνήθως εγκρίνεται από  επιτροπες ("αρχιτεκτονικές"), συνήθως συνιστώμενες από τέως μαθητές των κυρίων κυρίων  πανεπιστημιακών-που κάποτε τους βοήθησαν να πάρουν τη θέση) και από κει και πέρα «άφετε τον φάκελο της εγκεκριμένης αδείας, και τη διαδικασία υλοποίησης στο έλεος της καλής αστυνομίας, των τοπικών μαφιοζο-κυκλωμάτων, των εργολάβων, και του «ΤΡΑΜΠΟΥΚΙΣΜΟΥ». Τα τελευταία δε χρόνια , ιδίως από τους Ολυμπιακούς αγώνες και μετά, ο τυχόν προσωπικά ενδιαφερόμενος για κάτι που πάει να χτιστεί δίπλα του, ή ακόμη και ο υπέρμετρα «υπερ του Δημόσιου συμφέροντος» διακείμενος πολίτης, δεν είναι σε θέση να επικοινωνήσει, καθως κανένας στο εργοτάξιο  μιλάει Ελληνικά-οι επιβλέποντες και «επιχειρούντες» απουσιάζουν πολυασχολικώς ενασχολούμενοι στο εξωτερικό , τας Κολομβίας και την Καραϊβική, ή μοδάτες διακοπές στα Πουκέ (οι πιο παρακατιανοί), και καθαρόν αέρα στα οροπέδια απανταχού της επικράτειας και πολλαχού της Κρήτης, αλλά και της Ελβετίας μερικοί-μερικοί με φινέτσα, για Σκί, και "να μάθει κι’ο Νικόλας, που του χρόνου πάει πρώτη με το καλό, πως ζεί ο κόσμος και πρέπει να μάθει αγγλικά" . Κατά τα άλλα, πίσω στην πατρίδα, ο «εργοταξιακός» τραμπουκισμός  του επιβλέποντος και κατά φεγγάρια εμφανιζόμενου εργοδηγού ημεδαπού ή αλλοδαπού , είναι να πάει και να μην έρθει· με τον αλλοδαπό, λόγω οπωσδήποτε απόλυτης αδυναμίας επικοινωνίας λογω γλωσσας , θα μπορούσε να θεωρηθεί δικαιολογημένη , αν και πιστεύω δεν ειναι καθόλου αθώα αλλά μάλλον "μασκέ", εσκεμμένη...Αυτό ισχύει ιδίως σε μικρά μέρη, νησιά και επαρχία, σε πάρα πολλά εργοτάξια, οπου ο τραμπουκισμός εχει γίνει εργαλείο αναπόσπαστο υλοποίησης από το νέο αναδηθέν φρούτο των «εργολάβων επιχειρηματιών» της εγχωριο-παγκοσμιοποίησης (π.χ υπερ-άκτιων Ελλήνων που φέρνουν «μαύρο χρήμα από το εξωτερικό» και ημεδαπών από  «ντουμανοπαράγωγα» οροπέδια και λόγγους ), που με την επιστροφή στην πατρίδα και την αγορά οικοπέδων στα «καλά» νησιά για επένδυση (Μύκονο, Υδρα, Σαντορίνη, και μερικά αλλα) , και τον «κουμπάρο» οπωσδήποτε , αμέσως αναβαθμίστηκαν σε «επιχειρηματίες/ εργολαβοαρχιτέκτονες και ό’τι άλλο θες». Αυτοί συνήθως ασχολούνται με ιδιωτικά έργα, μικρής και μεσαίας κλίμακας , με υπερμέγιστες δυστυχώς αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις σε γειτονιές, στην ανθρώπινη διαβίωση και στην τοπική κουλτούρα. Στην Αθήνα, το πεδίο δράσης τους είναι οι παρά το Μετρό πολυκατοικίες σε άλλοτε γκρίζες περιοχές των οποίων ή έλευση των σταθμών του Μετρό αναβάθμισε την προσβασιμότητα και πέταξε στα ύψη την αξία της γής. Οι τουρτοειδείς ελαφρό-ροζέ πολυκατοικίες , με τα κομμένα υπό γωνία παραπέτα και τις  καμπυλωτες μπαλκονάρες , ομάδες κατοικιών και μεζονέτες, "γιάπικα και  νέο-νυμφικά διαμερίσματα" για δευτεροβάθμια

                      Δεν έχει σημασία που ακριβώς βρίσκονται · θα τις βρείτε παντού (φωτο Α.Κ.Α)

«γκόλντεν μπόϋς» ( τα ανερχόμενα προτιμούν τούρτες στα προάστια και τα φτασμένα στα Καπανδρίτια και τους Βαρνάβες), και μπάνγκαλοους σε κατωπεριμανωμετικές καταστάσεις στα νησια, αυτά που είπαμε πάρα πάνω και άλλα για όσους εχουν φουσκωτό κτλ , έτοιμα να καταληφθούν από τέως σοβιετικούς επιχειρηματιο-μαφιόζους ή «βίλες» ετοιμοπαράδοτες για Αραβό-σεϊχό-γούστο . Αυτοί όλοι, εργολαβομηχανικοί κι’εργολαβούντες, με διαδικασίες πακέτου και υπο-τραπέζια αλισβερίσια, υπο το εθνικό πρόσχημα της «οικονομικής ανάπτυξης» και με συνεργασίες με τράπεζες, δανειοδοτήσεις κτλ. εχουν γεμίσει τα τελευταία χρόνια την Ελλάδα με Νεό-μπαρόκ, Τουρκο-μπαρόκ και Πετραλωνίτικο, κι’όλα μαζύ εξαγωγή στα Τρίκαλα και δεν συμαζεύεται, ανάλογα με την περίσταση τ’ όνομα της γειτονιάς και της πόλης, ...τι ψάχνεις τώρα να βρείς το Ηράκλειο-Κρήτης !

....Δυστυχώς , όλα τα πάρα πάνω «και με τη βούλα», όταν δε απαιτείται και «Τεχνική έκθεση» ή να περάσει τίποτα τέτοιο από καμιά «αρχιτεκτονική επιτροπή» (δεν εχει σχέση αν είναι πρωτοβάθμια ή δευτεροβάθμια),δες πχ. Τι κανανε οι υπερ-ανώτατες τέτοιες επιτροπές και ομάδες παγκόσμιων κριτών κάτω από την Ακρόπολη, ταχουμε πει και να μη τα ξαναλέμε, σίγουρα θα βρείτε και κάποιον «πανεπιστημιακό» στην ομάδα του πακέτου, σαν τεχνικό δήθεν σύμβουλο, αλλα με τουπέ υπέρμετρο, βλοσυρότητα και προφανώς «την Αρχιτεκτονική επιτροπή στην τσέπη», που θα εγκρίνει οψεις χωρίς να έχουν σχεδιαστεί οι οψεις των ομόρων, και τοπογραφικά χωρίς να εχουν σχεδιαστεί τα τοπογραφικά των ομόρων. Ετσι δε και με τη βοήθεια συμβολαιογραφικών τακτικών του παρελθόντος, και χωρίς ολοκληρωμένο το κτηματολόγιο, θα βρείς εγκεκριμένες άδειες, που τα τοπογραφικά , όχι μόνο δεν δείχνουν, αλλά και δεν αναφέρουν καν τα ονόματα των ομόρων αλλα Κόχραν και Μέτερνιχ ουρανοκατεβασμένα....τύφλα νάχει το Βατοπέδι (το σκάνδαλο καλέ, κι’όχι το Μοναστήρι που ήτανε θαύμα και το αποτυπώσαμε τότε τέσσερα μέτρα πρόσοψη σε 1: 100, που δουλεύαμε στου Μυλωνά  Κώστα, αν θυμάσε – του Παύλου μωρέ, του αείμνηστου) ...μιλάμε για πράγματα που συμβαίνουν πέρα από τα λίγα που φέρνουν στην επιφάνεια οι δημοσιογράφοι των καναλιών, τα περί χρηματισμού και λογαρισμών των ταμιευτηριακών καταθέσεων ορισμένων στην πολεοδομία και τα σχέδια πόλεως (βλ. π. χ τηλεόραση «Α», Νεα των 8 , έρευνα για διαφθορα και χρηματισμό στις πολεοδομίες κτλ.) ...

Δεν θέλω να επεκταθώ περισσότερο !

Θέλω μόνο να συγχαρώ το περιοδικό www.greekarchitects.gr για το θέμα που επιχείρησε να ανοίξει γύρω από το επάγγελμα και τη δεοντολογία και να επικροτήσω την πρωτοβουλία. Λυπάμαι που δεν παρέμεινε για αρκετές μέρες στην πρώτη σελίδα του. Πιστεύω πως μέχρι να ξυπνήσουν οι αρμόδιοι, πρέπει το σχετικό κομμάτι να παραμένει πάνω- πάνω, σαν μια από τις σημαιούλες του περιοδικού και να ευαισθητοποιηθούν και άλλοι.

Πρέπει, να θεσμοθετηθουν όλα τα μέχρι σήμερα αρνητικά στον Φωταγωγό και στα Κατωπεριμενώματα , ακόμη και σε οσα εγώ δεν είδα ή μου διέφυγε να φέρω στην επιφάνεια ή να τονίσω. Και πρέπει να γίνει το θεσμικό πλαίσιο που όλα αυτά να «εποπτέυονται σωστά» .

Πρεπει κάποια στιγμή, οι νόμοι των νομικών να συμβαδίσουν και να εκσυχρονιστούν με τους νόμους της αρχιτεκτονικής. Οι δε νόμοι της αρχιτεκτονικής, αυτοί με βάσει τους οποίους μορφώνεται ο αρχιτέκτονας (όλα τα περί χωροψυχολογίας, υγιεινής διαβίωσης, ενεργειακής απόδοσης, αρχιτεκτονικής σε σχέση με τα στάδια της ζωης, σε σχέση με άτομα με ειδικές ανάγκες, κτλ. κτλ. αλλά και νόμοι γύρω από ορισμένα θέματα αισθητικής που αν και «μη μετρίσημα» τα περισσότερα, εχουν άμεσες επιπτώσεις στη διαμόρφωση της κοινωνικής περί του ωραίου κουλτούρας, όπως είχαν οι αρχαίοι Αθηναίοι-δες Επιτάφειο του Περικλή , δες «Ευπαλίνο» του Βαλερυ, και σέβονταν τα ιερά και το κοινό δημιούργημα που θεωρούνταν «ωραίο» -να σεβόμαστε δηλαδή και όχι να πετάμε πέτρες να τα σπάμε ... αυτοί οι νόμοι, είναι ανώτεροι υποστηρίζω από τους αλλους, τους νόμους των Νομικών, που στο κάτω κατω οι νομικοί κι’οι δικαστές δεν μιλάνε (και οι πιο πολλοί δεν καταλαβαίνουν) τη γλώσσα των σχεδίων και τα θέλουν όλα με λόγια  και γραμμένα. Αν εμείς σχεδιάζαμε κτήρια μόνο με τη γλώσσα των προδιαγραφών, τότε δεν θάχε χτιστεί ποτέ κανένα κτήριο, πρέπει να τα μιλάμε και τα δύο, και το σχέδιο, και τη γλώσσα της γλώσσας, και τη γραπτή, ποιητές όπως εχω πεί κι’αλλού , πολλών διαστάσεων που οι Πάπες της αναγέννησης τόχανε καταλάβει...ακούς Λεονάρντο , Ραφαήλ, Μπραμάντε, Μπρουνελέσκι, Τζούλιο, Μιχελάνγγελε...Καλά εσεις το ξέρετε, οι αλλοι ακούνε ; Χρειάζονται σχέδια και προδιαγραφές, κι’ οι σωστοί αρχιτέκτονες μιλάνε , και πρέπει να μιλάνε , και τις δυό γλώσσες, τη γραφτή και του σχέδιου...κι’άλλες τόσες, της ζωής ολης-περιεκτικότης, "Inclusivity" !

Αλλά για να γίνουν αυτά , πρέπει να γίνουν και πολλά άλλα, όπως π.χ να ξεκαθαριστεί ο ρόλος των πανεπιστημιακών (γιατι υπαρχουν πολλαπλά επίπεδα σύγκρουσης συμφέροντος) με την δυνατότητα τους να «συμβουλεύουν» (όπως σήμερα «συμβουλεύουν» και επηρεάζουν επιτροπές κτλ). Οι πανεπιστημιακοί πρέπει να παραμένουν στο πανεπιστήμιο , η δε διαδικασία ανάληψης από μέρους τους ιδιωτικού έργου , ή η συμμετοχή τους ως «σύμβουλοι» σε διαγωνισμούς ή ιδιωτικά έργα, πρέπει να τεθεί σε συζήτηση ώστε να θεσμοθετηθεί και εδώ φόρμουλα που να διασφαλίζει το αδιάβλητο και τη μη σύγκρουση συμφέροντος. Έξω χρειαζόταν άδεια από τον Πρύτανη για να αναλάβουμε ακόμη και ιδιωτικό έργο, και τούτο μόνο αν εθεωρείτο ότι θα προωθούσε η μελέτη του την έρευνα, αν δηλαδή το έργο(ακι), θεωρούταν και μπορούσες να αποδείξεις ότι ήταν «meritorious»,δηλαδή έργο «αρετής» που άξιζε τον κόπο να σου δοθεί άδεια να ασχοληθείς μ’αυτό · για πολυκατοικίες και αναθέσεις της πεπατημένης, δεν έπαιρνες άδεια να ασχοληθείς οσο κι’αν προσπαθούσες. Αυτά που είχα μάθει εκει πέρα, δηλαδή στην επαγγελματική μου καρρίερα στην Αμερική, σαν ισος προς ισο με ολους τους άλλους αδειούχος συναδέλφους αρχιτέκτονες, τά υποστήριξα το 1991 και για εδώ , και μου κόστισε τότε την εκλογή στο ΕΜΠ· τα ιδια υποστηρίζω και τώρα , δεκαοχτώ χρόνια μετά και με υπέρ-μεταπτυχιακές σπουδές στο Ελληνικό Laissez faire, και το έτσι γίνονται εδώ, στην... εξορία της Υδρας. Μάλιστα τώρα υποστηρίζω ότι είναι περισσότερο απαραίτητο να διευθετηθεί άμεσα το επαγγελματικό και ο κοινωνικό-πολιτιστικός ρόλος του αρχιτέκτονα, γιατί η κατάσταση έχει φτάσει στο απροχώρητο.

....Προφανως πρέπει να αυξηθούν και να γίνουν αξιοπρεπείς οι μισθοι των μηχανικών που δουλεύουν στο δημόσιο και τις πολεοδομίες , γενικά στους αρμόδιους φορείς αδειοδότησης  έργων και ελέγχου. Να γίνεται δε ο έλεγχος σταδιακα, στο εργοτάξιο, κτλ. κτλ. στην Αμερική , και μιλάω μόνο για σπίτια, ο υπάλληλος της πολεοδομίας πέρναγε 16 φορές , σε 16 σημεία της υλοποιητικής διαδικασίας, να ελέγξει από μόνος του, να βάλλει κόκκινα κοδρελάκια αν κατι δεν πήγαινε καλά και να σου βάλει το πράσινο όταν το διόρθωνες ώστε να συνεχίσεις. Και να γίνει καθαρά και παστρικιά δουλειά σχετικά με την ευθύνη των αρχιτεκτόνων, να χωριστούν τα τσανάκια αρχιτεκτονων και αλλων μηχανικων στην άδεια, να θεσπιστουν οι κανόνες επαγγελματικής ασφάλειας για παραλειπές και λάθη (omissions and errors liability insurance), σε παρανομίες δε να υφίστανται αμεσα τις επιπτώσεις του νόμου και οι ελέγχουσες αρχες και υπογράφοντες διευθυντές που έδωσαν την άδεια.
Επίσης θα πρέπει να τεθεί στο τραπέζι το μέγα θέμα της εργοταξιακής συμπεριφοράς και εργασιακό-κοινωνικής κουλτούρας στο εργοτάξιο.

Αλλά για να γίνουν όλα αυτά, το μάθημα «εξάσκηση του επαγγέλματος» πρεπει να μπει σε ολες τις αρχιτεκτονικές σχολές, που απ’ότι γνωρίζω ακόμη δεν υπάρχει θεσμοθετημένο στην κατά 300 χρόνια υπολειπόμενη «επαγγελματικό-δεοντολογική» κουλτούρα μας. Από συνέδρια, σεμινάρια, και ό'τι άλλο θέλετε, καλά τα πήγαμε με τα κονδύλια της ΕΟΚκαι της ΕΕ και όλα τα προγράμματα σε ΤΕΕ και αλλού, αλλά πρόοδο δυστυχώς στην πράξη δεν βλέπω σχεδόν πουθενά , ούτε και στον ορίζοντα. Λες και όλα αυτά τα χρήματα και τα σεμινάρια ήταν μόνο για το Ολυμπιακά έργα, και μετά, πίσω ξανά στα οσα ξέραμε και τώρα με τον κομπιούτερ το κινητό και τον άϋλο λογαριασμό τραπέζης όλα υπερ-πολλαπλασιασμένα...! Ολες οι ενδιάμεσες σχολές μας φτιάξανε «μηχανικούς», ολους εκείνους των ΤΕΙ, ολοι τους εργολαβομηχανικούν, και τελικά «Α»ρχιτεκτονικη δεν βλέπω πουθενά, πέρα από τις περιπτώσεις που ελάχιστοι «ευλογημένοι» από το Θεό, το οικογενειακοκρατικό κλίμα και τις οικογενειακες καταβολές τους, μερικες φορες την σωστή παιδεία με μάστερς απ’το εξωτερικό που γίνεται τάχιστα και διδακτορικό στην Ελλάδα, και με τη βοήθεια των περιστάσεων (κουμπάρο, γάμο, συγγενή πολιτικό κτλ.) κατάφεραν να θέσουν υπο την συνθετική τους ομπρέλα και εποπτεία , το για την περίσταση αρχιτεκτονικά και περιβαλλοντικά καλύτερο. Αυτό θα το θέλαμε να γίνεται απ’ολους, παντού και για ολους, σε ολη την επικράτεια. Και για να γίνει αυτό, χρειάζεται να νομοθετηθούν τα πάντα, και οι «νόμοι» της αρχιτεκτονικής, να γίνουνε και νόμοι του κράτους, ας ξεκινήσουμε τουλάχιστον από τα πιο βασικά, ένα-ένα, από εκείνα που διδάσκουμε στις αρχιτεκτονικές σχολές .... «Ιδιωτισμός» (από το αγγλικό Privacy), που αρχιτεκτονικά σημαίνει το δικαίωμα να απολαμβάνεις ετσι και θες τα δρωμενα στο δημόσιο χώρο αλλά και να μπορείς να απομονωθείς αν το επιθυμείς, να βλέπεις δηλαδή γύρω σου και να είσαι γυμνός ρε παιδί μου στο μπαλκόνι σου , να βλέπεις τα γύρω, όχι όμως το μπαλκόνι και την ταράτσα του γείτονα ακριβώς απο κάτω σου γιατι τον ενοχλεί αυτό , ούτε βέβαια να σε βλέπει κι'εκείνος...και να απαγορεύει ο νομος να του κολλάς του αλλου την ταράτσα σου δίπλα απ’τη βεράντα του για να τον βλέπεις τι τρώει και να περνά μ'ενα πήδημα ο κλέφτης , ενώ κατά τα αλλα του κολλάς στο σύστημα «πτερύγων» που το επιτρέπει, που ενώ του κολας και δεν σου επιτρέπεται να ανοίξεις παράθυρο , ολη η βεράντα σου, και με τη βουλα της πολεοδομίας και του σχεδίου πόλεως , σου επιτρέπει να του ανοίγεις παραθυρούκλα, από το τέλος του παραπέτου μέχρι το Θεό. Δηλαδή να χαλάς και τη δική σου και τη δική του δυνατότητα ιδιωτισμού και ζωής, υπο το πρόσχημα της «άπλετης θέας" , που θα τσιμπήσει ο αδαής πελάτης γιατί ετσι γίνεται οπως του είπανε στην Σαντορίνη και θέλει κι'αυτός θέα... 360°.... Μιλάμε για απλά πράγματα, ώστε να μπορούν να γίνουν και να μη καταστρατηγούνται όλα εκείνα που διδάσκουμε στα συγγράμματα του πρώτου έτους της εισαγωγής στην αρχιτεκτονική και στις αρχιτεκτονικές συνθέσεις, που τώρα τα μαθαίνουν και οι Κινέζοι........

Αυτά προς το παρόν και μη το βάζετε κάτω , αν δεν πολεμήσουν εποικοδομητικά οι νέοι, ποιοι θα το κάνουν....οχι πέτρες και δυσνόητα, προσπαθείστε όλοι θετικά κύριοι καθηγητάδες και χρησιμοποιήστε το κύρος και τις προτροπές σας για να καταλάβουν και να δράσουν οι νομοθέτες. Η εποχή το εχει ανάγκη.....!

Αντώνης Κ.Αντωνιάδης                

Μάρτης 2009

Aν και αρκετά απο τα πάρα κάτω, τα χω πεί ήδη με τον ένα ή τον άλλο τρόπο στα βιβλία μου , επειδή οι καιροί το απαιτούν και η διεθνής κρίση το επιβάλλει , θεωρώ οτι καλό ειναι να ξαναπώ μερικά, που εχουν άμεση σχέση με προβλήματα στην Αρχιτεκτονική και την αρχιτεκτονική παιδεία σ'αυτο τον τόπο, και  που θεωρώ οτι συνέδραμαν σ'αυτή την κρίση, τουλάχιστον στο ποσοστό  που αφορά την Ελλάδα :

1.Δεν είναι αμέτοχοι για την πρόσφατη κρίση οι αρχιτέκτονες και οι θεράποντες τον σχεδιασμό σε συναφή σχεδιαστικά επαγγέλματα (π.χ αστικού σχεδιασμού, Πολεοδομίας, Περιφερειακής ανάπτυξης, αρχιτεκτονικής εσωτερικών χώρων, αρχιτεκτονικής του τοπίου).

2. Η σύμπραξη μέσω της κατά κανόνα μη αντίδρασης στα κακώς κείμενα, η συνενοχή στο σύστημα "Σταρ" αρχιτεκτονικής της "παγκοσμιοποίησης", η παρασκευή μελετών και υποστηρικτικών στοιχείων των εκάστοτε επιχορηγούντων πολιτικών και πολιτικών πατρώνων, η μη ενεργός συμμετοχή των πανεπιστημίων και πανεπιστημιακών στα σχετικά και ενάντια στο "δημόσιο" και περιβαλλοντικό συμφέρον τεκταινόμενα, εν αναμονή τυχόν αναθέσεων ή πανεπιστημιακών θέσεων ή περαιτέρω ενίσχυση του εισοδήματος μέσω συμμετοχής σε στημένες "επιτροπές" κτλ. συνέδραμαν αρνητικά (βλ. π.χ επαίσχηντος ρόλος πανεπιστημιακών διαχρονικά στο θέμα του Μουσείου Ακρόπολης, που ενώ συστηματικά σιωπούσαν κάθ'ολη τη διάρκεια ξύπνησαν μόνο οταν ήρθε στην επιφάνεια το θέμα της κατεδάφισης των δυό Νεοκλασσικών της Αρεοπαγίτου).

3. Ο μη διαχωρισμός και  ξεκάθαρη θέση σε ρόλους "παιδείας" και "επαγγέλματος" , δηλαδή ή αποφυγή "σύγκρουσης συμφέροντος" μεταξύ αρχιτεκτονικής παιδείας και εξάσκησης του επαγγέλματος του αρχιτέκτονα, συνέδραμαν στην ανοχή του διεφθαρμένου status quo και την διευκόλυνση της κρίσης (βλ. π.χ συμμετοχή ορισμένων αρχιτεκτόνων πανεπιστημιακών σε αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς υπο την ιδιότητα "συμβούλου, " ομάδων  συνήθως αποτελούμενες απο σπουδαστές τους ή τέως σπουδατές τους-πρακτική που ειναι προφανώς αντίθετη με οποιανδήποτε δεοντολογία)

4. Η ακαδημαϊκή διαπλοκή με πολιτικά κόμματα , πολιτισμικούς φορείς και επιχορηγητικούς οργανισμούς, και η εθελοτυφλία των επιστημονικών συλλόγων για όλα τα μη συμβατά με τον καθαρά ακαδημαϊκό ρόλο και ευθύνη στην κοινωνία των ακαδημαϊκών και πανεπιστημιακών δασκάλων, συνέδραμαν στην κρίση.(Δεν υπάρχει ουτε ένα άρθρο στα επαγγελματικά περιοδικά που να αγκίζει αυτά τα θέματα)

5 Η οικογενειοκρατία και ο νεποτισμός που εξακολούθησαν υπό ενισχυμένη μορφή και μετά τη μεταπολίτευση, ενισχυμένες και μετά την εφαρμογή του νόμου πλαίσιο του 1991 από την συνδικαλιστική κομματοκρατία των πανεπιστημιακών, συνέδραμαν  αρνητικά . (θα χρειάζοταν πληθώρα σελίδων για να παρουσιαστεί στην ολότητα των περιπτώσεων  αυτή η πασίγνωστη αρνητική και πανάθλια για την πρόοδο του τόπου κατάσταση)

6. Η συμμετοχή των υπό εκπαίδευση σπουδαστών στα του πανεπιστημίου, με δικαίωμα ψήφου ακόμη και στην εκλογή πρυτάνεων, και όλα τα σχετικά με το πανεπιστημιακό "άσυλο" και την καταστρατήγηση των θεσμών ευπρέπειας και ακαδημαϊκής ελευθερίας, συνέδραμαν και ευνόησαν την κρίση.(Θέματα πασίγνωστα σε ολους)

7. Η πρακτική της "πολυλογίας", της συνεχούς "ανακάλυψης του τροχού" σε θέματα που ήδη είχαν συζητηθεί και λυθεί εδώ και πολλά χρόνια στο εξωτερικό, και η πρόφαση του "δημοκρατικότερου" μέσω της δήθεν συμμετοχής σε διάλογους επί οτιδήποτε, ακόμη και εκείνων που δεν είχαν ακόμη αποκτήσει τα εκπαιδευτικά προσόντα και τις επαγγελματικές πιστοποιήσεις, συνέτεινε σε "χάσιμο παραγωγικού" χρόνου και διαιώνιση των δεινών.

8. Ο αποπροσανατολισμός δραστηριοτήτων  ορισμένων επαγγελματικών φορέων,  όπως π.χ του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων, και η μη ενασχόληση με τον πολυσχιδή και περιεκτικό ρόλο που ένας σύγχρονος , σχεδιαστικά και κοινωνικά ευαίσθητος σύλλογος αρχιτεκτόνων όφειλε να υπηρετεί, έχοντας επιτρέψει την εκχώρηση του ρόλου του ή μερών του ρόλου και δραστηριοτήτων του σε ιδιωτικώς δραστηριοποιηθέντα "μορφώματα", με στόχο την προς ίδιον όφελος των εν είδη κλειστού κυκλώματος μελών του , όπως π.χ του ούτω πως αποκαλούμενου Ινστιτούτου Ελληνικής Αρχιτεκτονικής, εχουν συνδράμει αρνητικά  στην πρόοδο της αρχιτεκτονικής σ'αυτό τον τόπο μέσα από το πρίσμα του κοινωνικού , περιβαλλοντικά και πολιτισμικό-ιστορικά ευαίσθητου ρόλου της αρχιτεκτονικής και της περιβαλλοντικής ανάπτυξης. 

9. Η παθητική εκχώρηση  του στρατηγικού ρόλου της αρχιτεκτονικής στον κλάδο των επιχειρηματιών εργολάβων (εργολαβομηχανικών) και η αποδοχή απομάκρυνσης της διαδικασίας αναθέσεων, δημόσιων αλλά και ιδιωτικών έργων με ευρύτερες επιπτώσεις στον δημόσιο χώρο και το δημόσιο  συμφέρον, το δε "ξενίζειν" και οι πρακτικές ανάθεσης έργων σε  αλλοδαπούς "σταρ" αρχιτέκτονες του "παγκοσμιοποιητικού κυκλώματος", έχει αφάνταστα πλήξει τη δυνατότητα εξέλιξης της πηγαίας  Ελληνικής αρχιτεκτονικής προσφοράς στο διεθνές αρχιτεκτονικό γίγνεσθαι. 

10. Η μη αξιολόγηση των αρχιτεκτονικών σχολών μέσω διαδικασιών αντικειμενικής κρίσεως , από διεθνείς επιτροπές με βάσει τα διεθνή πρότυπα ανεπτυγμένων αρχιτεκτονικά κρατών, έχει συνδράμει αρνητικά

11. Η μη αξιοποίηση Ελλήνων που έχουν διακριθεί στο εξωτερικό στον τομέα της αρχιτεκτονικής παιδείας , έχει συνδράμει αρνητικά.

12. Η μη πληροφόρηση, μη προώθηση, μη μετάφραση και δημοσίευση άρθρων και βιβλίων Ελλήνων που εχουν ήδη δημοσιευθεί στο διεθνές επίπεδο, μέσα από τις διαδικασίες αξιολόγησης με βάση τα κριτήρια στην προώθηση της απόλυτης γνώσης στον τομέα, έχει συνδράμει αρνητικά.

13.Η εξακολουθητική αντίληψη του ρόλου του αρχιτέκτονα  μόνο στο επίπεδο του "συνθέτη", παραγνωρίζοντας τον πολυσχιδή και πολύ-διάστατο ρόλο του αρχιτέκτονα ως ενορχηστρωτού-"στρατηγού"/"μαέστρου", μιας "ορχήστρας πολλών οργάνων", με τις πολλαπλές εξειδικεύσεις και απαιτήσεις δια-επιστημονικής  συνεργασίας, έχει συνδράμει αρνητικά.

14. Ο άκρατα "γραφειοκρατικός" ρόλος και νοοτροπία αρχιτεκτόνων που δουλεύουν στο δημόσιο, τόσο στα σχέδια πόλεως όσο και τις άλλες επιτροπές εγκρίσεων και ελέγχου, και η αποδεδειγμένη "διαφθορά" που επικρατεί στους τομείς "Πολεοδομίας" και "Σχεδίου πόλεων" , έχει συνδράμει και εξακολουθεί να συνδράμει αρνητικά.

15. Οι επικρατούσες συνθήκες τοπικής εξάσκησης του επαγγέλματος, το επίπεδο των εργολαβικών διαδικασιών, και η εργολαβομηχανικίστικη νοοτροπία που επικρατεί στην περιφέρεια,ακόμη και στα μικρότερης κλίμακας έργα,  με γνώμονα το ιδιωτικό συμφέρον, την καταστρατήγηση των ισχυόντων νόμων, την εξαπάτηση των αρχών και των γειτόνων, και όλα τα αρνητικά που παρατηρούνται  στα ανοργάνωτα και τυχάρπαστα εργοτάξια, έχουν συνδράμει αρνητικά.

16. Η άγνοια του περιεχομένου και της αποστολής της αρχιτεκτονικής απο το ευρύ κοινο αλλά και απο μέρους των  πλείστων τοπικών αρχόντων ενασχολούμενων με την υλοποίηση της αρχιτεκτονικής και του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού , συνεπικουρούμενα από την έλλειψη διαδικασιών και δραστηριοτήτων απάλειψης αυτών των προβλημάτων, εχουν συνδράμει αρνητικά.

17.Η συμμετοχή της αστυνομίας, της   "πολεοδομίας" , της "αρχαιολογίας",    στην υλοποίηση και επίτευξη των έργων στην περιφέρεια, μέσα στο πλαίσιο της ευρύτερης διαφθοράς, χρηματισμού και κάλυψης των ατασθαλειών, με την επικουρία του κατα τόπους εξασκούμενου "τραμπουκισμού" συνήθως απο μέρους  τοπικών εργολάβων , ιδίως έργων μικρής κλίμακας, και του  κατώτερου εργατικού δυναμικού, εγχωρίων και αλλοδαπών, εχουν συμβάλει αρνητικά.

18. Η διαδικασία έκφρασης , ενδιαφέροντος και ενεργού συμμετοχής  του κοινού (ατομικά και ομαδικά θεωρουμένου) ενάντια σε τυχόν περιβαλλοντικές ατασθαλίες και καταπάτησης των νόμων και διαδικασιών, ασφάλειας, σχεδίου πόλεως, όρων δόμησης κτλ. έχει αποθαρρυντικούς με την "συμμετοχή" κανόνες, και εκ' της πραγματικότητας έχει συνδράμει αρνητικά με τον "στιγματισμό" που έχει φτάσει στο σημείο να υφίσταται ο ενεργά ενδιαφερόμενος πολίτης ή ο σύμφωνα με τους διεθνώς ισχύοντες κανόνες αρχιτέκτονας που δρα με γνώμονα την περιβαλλοντική δεοντολογία  και την  κοινωνική ευθύνη του αρχιτέκτονα .

19. Η μη εφαρμογή των νόμων εργοταξίου (πχ. οι εργάτες να φορούν κράνη), αποπεράτωσης των εργασιών σε τακτά λογικά χρονικά διαστήματα, και η μη εφαρμογή των κανόνων  ασφάλειας εχουν συνδράμει αρνητικά.

20. Η μη ύπαρξη ενεργού ενδιαφέροντος και προσφοράς Pro Bono σχεδιαστικών υπηρεσιών, σε μη δυνάμενους να αντιμετωπίσουν τα έξοδα αμοιβής ιδιώτες ή μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς και φορείς, ιδίως από πανεπιστημιακά ιδρύματα αλλά και κοινωνικά διακείμενους επαγγελματίες και η έλλειψη κανόνων δεοντολογίας και συμπεριφοράς γύρω από τέτοιου είδους υπηρεσίες, έχουν συνδράμει αρνητικά .

21. Η παντελής έλλειψη  συμμετοχικού σχεδιασμού και "δικηγορικής πολεοδομίας"(advocacy planning), σε μικρά χωριά, υποβαθμισμένες περιοχές/καταυλισμούς (τσιγκάνων, πολιτικών προσφύγων, αλλοδαπών κτλ.) και κοινότητες που έχουν ανάγκη, έχει συνδράμει αρνητικά.

22 . Η παντελής έλλειψη σχεδιαστικών εναλλακτικών σε περιπτώσεις συμφορών και φυσικών καταστροφών (πυρκαϊάς- σεισμών- πλημμυρών), και η προώθηση άμεσων λύσεων απαλλαγμένων γραφειοκρατικών διαδικασιών και πολιτικών/Δημοσιοσχεστιτικών/Ψηφοθηρικών σκοπιμοτήτων , έχει συνδράμει αρνητικά.

23. Η ανταγωνιστική διάθεση των λειτουργούντων αρχιτεκτονικών και πολεοδομικών σχολών, και  η μη μεταξύ τους συνεργασία και καλώς εννοούμενη αλληλο-κριτική και αλληλο-υποστήριξη, εχουν συνδράμει και θα συνδράμουν ακόμη περισσότερο αρνητικά στο μέλλον αν δεν θεσμοθετηθεί κλίμα αλληλεγγύης και καθαρά  "ακαδημαϊκής" και περί την αρχιτεκτονική και το περιβάλλον άμιλλα, απηλλαγμένων των πρακτικών "σύγκρουσης συμφέροντος" των ακαδημαϊκό/επαγγελματικών σκοπιμοτήτων   των διδασκόντων σε αυτές (δηλαδή θα πρέπει οι "ακαδημαϊκοί  να εχουν κύριο επάγγελμα το πανεπιστήμιο" και να παραμένουν αμέτοχοι επαγγελματικών δραστηριοτήτων σε ότι αφορά δημόσια έργα , και εκ'των διαγωνισμών απορρεόντων αναθέσεων - με ασφαλιστικές δικλίδες που να αποθαρρύνουν "κεκαλυμένες" διαδικασίες, με απονομή έργων σε  τρίτους,επαγγελματική , ακαδημαϊκή ή οικογενειακή σχέσιν έχοντες με αυτούς /ευρύτερος νεποτισμός).

24. Η έλλειψη σπουδών στο εξωτερικό και η ακαδημαϊκή άνοδος χωρίς πρωτέρα διάκριση σε πανεπιστημιακά επίπεδα και θέσεις στο εξωτερικό  , εχουν συνδράμει αρνητικά.

25. Η έλλειψη αναθέσεως της διοίκησης των σχολών σε Προέδρους τμημάτων (κοσμήτορες /Deans) από αλλες σχολές ή και (ακόμη καλύτερα) από αλλα κράτη-Ελληνες ή ξένους (με προτεραιότητα σε Ελληνες που γνωρίζουν το Ελληνικό κατεστημένο αλλά και τα του Εξωτερικού), με συμβόλαια πενταετους ή επταετούς θητείας, εχει τα μέγιστα συνδράμει στην μη συνδστικαλιστικο/κομματικο/γκετοποίηση των αρχιτεκτονικών σχολών και την ανασταλτικότητα προόδου στις αρχιτεκτονικές σχολές της Ελλάδας. 

26. Η μη σύσφιξη σχέσεων μεταξύ διακεκριμένων επαγγελματιών και αρχιτεκτονικών σχολών, και η μη πρόσκληση και χρησιμοποίηση διακεκριμένων επαγγελματιών αρχιτεκτόνων ως επισκέπτες καθηγητές, κριτές, σε συστηματικη και "αμοιβόμενη" βάση (Honorariums), εχει συνδράμει αρνητικά.

27. H και περί την αρχιτεκτονική "Θεοποίηση" του "Μεγάρου" και η εκχώρηση σε αυτό υπο μορφή συνεργασίας με το Υπουργείο Πολιτισμού, του ρόλου προ-ωθητού του "τι εστι καλόν" στην αρχιτεκτονική, δραστηριότητες που   ανήκουν παγκοσμίως στις αρχιτεκτονικές σχολές και στους συλλόγους αρχιτεκτόνων, εχει συνδράμει αρνητικά , ιδίως στην πρό της κρίσεως εποχή , οπου ο συγκεκριμένος ιδιωτικός πολιτιστικός φορέας, προωθούσε συστηματικά αρχιτέκτονες της ομάδας των διεθνών "Σταρ", κάτ'εξοχήν συμμετόχων στην διόγκωση της κρίσεως και την απάλειψη των κατα τόπους πολιτισμικών ταυτοτήτων.

28. Η μονοπωλειακή διαχείρηση περιοδικών εκδόσεων  και η αδυναμία εκδόσεων αρχιτεκτονικών συγγραμμάτων απο ανεξάρτητους μελετητές της αρχιτεκτονικής, υπο την συνήθη αιτιολογία, οτι "δεν υπάρχει κοινό" (που να ενδιαφέρεται για αρχιτετκονικά βιβλία), εχει συνδράμει στην μονο-διάσταση προώθηση αρχιτεκτονικής ιδεολογίας του "ξενίζοντος μιμητικού" κατεστημένου, σε απώλεια του εγχώριου αρχιτεκτονικού λόγου και έργου πόυ παρά την προσπάθεια ορισμένων τοπικών συλλόγων , ιδίως της περιφέρειας, αδυνατεί να βρεί πλατφόρμα έκφρασης, παρά τις κατα περιστάσεις ιδιωτικές εκδόσεις και προσπάθειες των μελλών τους ή αλλων ανεξάρτητων μελετητών.

                          Κόσμημα : του συγγραφέα, απο το εξώφυλλο των "Καλλικατζαρινών" 

Ας ξεφύγουμε λίγο απ’το «σκοτάδι» των πάρα πάνω. Ψάχνω τις αναμνήσεις να μούρθει λίγο φώς . «Απ’το φως...» , το φως , αναφέρεται στον επαγγελματικό περίγυρο, την επαγγελματική δεοντολογία και την αντιληψη γύρω από τον κοινωνικό και αρχηγικό ρόλο του αρχιτέκτονα , όπως τον έμαθα στην Αμερική. Το «... σκοτάδι» είναι προφανές. Αναφέρεται στην επιστροφή μου , στα 300 και πλέον χρόνια πίσω , που κατά τη γνώμη μου, βρίσκονται ακόμη τα θέματα εξασκήσεως επαγγέλματος Αρχιτέκτονα στην Ελλάδα, παρά τα υπέροχα κομπιουτεροσχέδια που υποβάλλουν, πότε με όνομα και πότε ανώνυμα, Ελληνες αρχιτέκτονες σε διεθνή περιοδικά, όπως στο WA . Τι κατάρα κι’αυτή του «όλα πάνε» και χωρίς υπογραφή συγγραφέων του διαδυκτίου ! Αν και πιστεύω ότι εχουμε πολλούς ταλαντούχους, καλούς έως και άριστους αρχιτέκτονες και παρά τις αντιγραφές ολων εκείνων που θέλουν να νοούνται εγχώρια πρωτοπορία, με πιάνει κατάθλιψη ότι αφήσανε οι Ελληνες συνάδελφοι, νέοι και παλαιότεροι, να γίνει το έγκλημα που έγινε κάτω απ’τον Παρθενώνα. Και μέμφομαι τον Ελληνικό επαγγελματικό , πανεπιστημιακό και ακαδημαϊκό περίγυρο... Γιατι ακόμη δεν εχουμε ακούσει λέξη από τον ακαδημαϊκό μας για το εκτρωμα στου Μακρυγιάννη, παρα μόνο κάτι σχέδια για το βιβλιοπωλειάκι της "ακαδημίας" σε κάποια στοά εκεί κοντά. Τρομάρα τους, δεν βγάλαν στις τάξεις τους τον Βύρωνα Θεοδωρόπουλο (βλ. Α.Παπαχελά,"Το χρέος της Ακαδημίας" Η Καθημερινή,  13-3-09, σ.17)..., Λατρεύω το Νίκο Βαλσαμάκη, ήταν ο καλύτερος , μα το σκοτάδι παραμένει σκοτάδι, κι'η τσιμουδιά-τσιμουδιά, κι’εγώ Νίκο μου θάθελα φώς , σαν εκείνο που σε λούζει στην Ύδρα σαν κολυμπάς το κρόουλ σου τον Αύγουστο που μας έρχεσαι.....Ελα όμως που το "σκοτάδι" ήθελε Τσούμι !!! Τέλος πάντων. Εδώ με διαπνέει το φως !

Και δείχνω πάρα κάτω μερικά δικά μου, που δεν τάχα δείξει ποτέ. Γιατί   τότε που εξασκούσα το επάγγελμα , πίστευα ότι έπρεπε να καθυποτάξω την «επαγγελματική μου» οντότητα, να την εξαφανίσω, ώστε να κρατήσω μόνο εκείνη του πανεπιστημιακου, για να μπορώ να μιλάω και να κριτικάρω άνετα, χωρίς τα γραφτα και τα κείμενα μου να μπορεί να κατηγορηθούν ότι αποσκοπούσαν σε μια κάποια απονομή ανάθεσης, ακόμη και ιδιωτικής. Δεν έγραψα και δεν δημοσίευσα τα έργα μου, παρα μόνο σε ελάχιστες περιπτώσεις, που άλλοι με κάλεσαν να γράψω για το δικό μου έργο , όπως τότε που με κάλεσε ο Toshio Nakamura, και δημοσίευσε τρία κτήρια μου στο "A+U", to Architecture + Urbanism, και αργότερα που με κάλεσαν  ο αείμνηστος Donald Canty και η Andrea Openheimer Dean να υποβάλλω και δικά μου έργα και αποφάσισαν να δημοσιεύσουν το σπίτι που είχα εγώ κάνει στη Σαρωνίδα, παρά κάτι άλλα, λαμπρών Ελληνικών ονομάτων που τους είχαν υποβληθεί για την ετήσια τότε διεθνή επιθεώρηση του περιοδικού του Αμερικανικού Ινστιτούτου Αρχιτεκτόνων, αντιπροσωπεύοντας με το έργο μου την Ελλάδα τη χρονιά εκείνη (Εχω ολο το φάκελο και δεν είναι ή ώρα του να δημοσιευτουν λεπτομέρειες, αυτά για οσους τα ψάξουν , για μετά θάνατον- που ελπίζω να αργήσει).

Για το θέμα λοιπόν του ιδιωτισμού, της privacy που λέγαμε στο προηγούμενο άρθο, και έξω απ’τα πλαίσια του εγχώριου σκοταδιού μας . Μούρχονται λοιπόν «απ’το φως» οι παρα κάτω μνήμες , από έργα δικά μου , σκίτσα και σχέδια , όλα δικά μου . Προσέξτε τα δυό προσβάσιμα δώματα, την ταράτσα «υποδοχής» αριστερά, στον δεύτερο όροφο, και το δώμα του «ερωτα» της κύριας κρεββατοκάμαρας , επάνω δεξιά . Κι’όλα αυτά για ένα σπίτι μιάς οικογένειας, σε τυπικό προαστιακό περιβάλλον μονοκατοικιών :

Από τις εναλλακτικές για κατοικία στο Tέξας, στην πρό του κομπιούτερ εποχή οπου το θέμα του ιδιωτισμού (privacy)ήταν  ουσιαστικό κομμάτι της διερεύνησης και αρχιτεκτονικής έκφρασης. Δείτε τα δύο δώματα, το ένα δεξιά με απόλυτο ιδιωτισμό, άνοιγμα στο δάσος και προστασία από ψηλούς τοίχους με ανοίγματα δεξιά και αριστερα. Το αριστερό δώμα είναι ανοιχτό με εξώστη υποδοχής επισκεπτών πάνω από εξωτερικό χώρο υποδοχής .  

Σύνθεση, σχεδίαση και χρώμα του συγγραφέα  (Architect A.C.Antoniades, AIA,AICP)

Κι’εδώ δείτε, κυρίως στο αξονομετρικό, τα κλειστά αίθρια, ένα για τα μικρά παιδιά να παίζουν, κι’άλλο ένα για τους γονείς να ερωτεύονται. Δεν υπήρχαν τότε προγράμματα σχεδιαστικά, όλα γίνονταν με το χέρι , όπως το χτίσιμο με τις πλήθρες. Το σπίτι αυτό ήταν σ’ένα οικισμό με παραδοσιακούς περιορισμούς (Historic Zoning ordinance), κι’επρεπε τουλάχιστον 53% των τοίχων να είναι από πραγματικές πλήθρες. Οι τοίχοι των αιθρίων, οι μάντρες βοηθούσαν να εφαρμοστεί ο κανονιμσμός , το δε σπίτι μπορούσες να το κάνεις με ότι υλικά ήθελες, συνήθως με τους υπέροχους εκείνους τσιμεντόλιθους, που δεν εχω δει ακόμη στην Ελλάδα, και που δυστυχώς εκεί, το πρόβλημά μας ήταν ότι οι εκει «αρχαιολόγοι» (ετσι το λέω γι’αστεία- οι κανονισμοί του προαστιου το επέβαλλαν), απαιτούσαν να τους κάνεις «μπεζ», να ταιριάζουν με τις αληθινες πληθρες. Τους κάλυπτες λοιπόν με σουβά ,απ’το ιδιο χώμα και ολόιδιο χρώμα με της πλήθρας. Αυτό ήταν το πρώτο μου σπίτι σαν επαγγελματίας αρχιτέκτονας στις ΗΠΑ. Κι’εχει κι’άλλη , πολύ ιστορία, που τότε που δίδασκα τη μοιραζόμουνα ολη, κι’ολες τις λεπτομέρειες με τους μαθητές μου...

Το πρώτο έργο μου ως αδειούχος αρχιτέκτονας στο Νέο Μεξικό, από το 1970. Κι’εδώ το θέμα του ιδιωτισμού ήταν ουσιαστικό, βλ. π.χ τοίχο μεταξύ συλλεκτικού αυτοκινήτου και κύριας κρεβατοκάμαρας , αλλά και ψηλό τοίχο δεξιά, διαχωρίζοντας το στεγασμένο υπαίθριο γκαράζ και ορίζοντας την είσοδο. Στο βάθος η οροσειρά Sandias που επηρέασε τις αποφάσεις για τη διαμόρφωση της κάτοψης και ενός προεξάρχοντος οριζόντιου ανοίγματος του λίβινγκ ρούμ που κάδραρε την οροσειρά ενώ απόκοβε τη θέα ανεπιθύμητων γειτονικών κτηρίων.

Αρχιτέκτων Anthony C.Antoniades, AIA, AICP, Dietz Farms residence no.1, Albuquerque New Mexico, 1970 (σχέδια , φωτο , κτλ. δικά μου) .....Τελικά εχει κι’αυτό τη διασύνδεσή του, γιατι εκεί πήρα μαθήματα της «εργοταξιακής» συμπεριφοράς, του γιαπιού που ελέγχεται συστηματικά , σέβεται τον εαυτό του , τους κανόνες μέσα απ’τους οποίους γεννιέται το κτήριο, και τα κεκτημένα δικαιώματα της γειτονιάς.

Και βάζω το πάρα κάτω που μου το θύμισε το θέμα του «τραμπουκισμού». Ήταν η πρώτη πρόταση που ειχα υποβάλλει στην τράπεζα που θα μούδινε το δάνειο να χτίσω το πειραματικό σπίτι παθητικής ηλιακής ενέργειας (Passive solar energy), λίγο μετά που διάβασα το υπέροχο βιβλίο του φίλου και συνάδελφού μου απ’το πανεπιστήμιου του Νέου Μεξικού, του Ed Mazria. Με βάση την διερεύνηση στην ενέργεια, μου ειχε δώσει άδεια ο Πρύτανης να ασχοληθώ επαγγελματικά, αφου ειχα μάλιστα αποδείξει ότι είμουν διατεθιμένος χάριν της πανεπιστημιακής μου ανόδου (δεν είχα ακόμη γίνει τακτικός καθηγητής) να τα παίξω όλα για όλα, ακόμη να βάλλω σε κίνδυνο ολες τις οικονομίες μου, καθως με τα χρήματα που ειχα βάλλει στην πάντα είχα αγοράσει ηδη δυό οικόπεδα, το ένα δίπλα στο άλλο, και να κάνω το μεγάλο εγχείρημα μόνος μου. Ο Πρύτανης θαύμασε το θάρος και το κουράγιο μου, είδε ότι η πρότασή μου είχε "merit", και μου έδωσε την άδεια. «...Δέκα ώρες τη βδομάδα για το επαγγελματικό ενασχόλημα...» αλλά τα εκπαιδευτικά καθήκοντα 100%, όπως πρώτα. Ετσι γινόταν εκει. Από εκει και πέρα η δανειοδότηση, υποβολή προτάσεων στην τράπεζα, απορρίψεις εναλλακτικών , «γιατι δεν υπάρχει προηγούμενο και δεν υπάρχει σιγουριά ότι το τραβάει η αγορά». Οι τράπεζε πάντα κοντρόλαραν τον σχεδιασμό και την ποιότητά του, όπως κοντρόλαραν πάντα, στην Αμερική τουλάχιστον, την ποιότητα της κατασκευής και των υλικών, σύμφωνα με τα χρόνια του δανείου. Και γύρω από τα χρόνια του δανείου, διαμορφώνονταν και οι οικοδομικοί κανονισμοί. Αν το δάνειο ήταν για 30 χρόνια, οι μέθοδοι κατασκευής και τα υλικά, οι κώδιδες, επρεπε να είναι για 45 χρόνια. Στα σαρανταπέντε, το σπίτι να έχει γίνει ερείπιο, ώστε να ξαναξεκινήσει η διαδικασία, άλλο δάνειο, για επισκευες, άλλο σπίτι....! Όλα να ανακυκλώνονται...Το πάρα κάτω ήταν η πρώτη μου πρόταση που δεν εγινε αποδεκτή, για τους πάρα πάνω λόγους. Η δεύτερη ήταν αυτή με τα σχέδια στο ξεκίνημα του άρθρου, και η Τρίτη αυτή που τελικά δανειοδοτήθηκε και χτίστηκε, ακολουθεί πάρα κάτω.

Τελικά το σπίτι χτίστηκε, μετά από αρκετές εναλλακτικές και τελική έγκριση του τεχνικού τμήματος της τράπεζας, καταλαβαίναν από σχέδια, μα πάνω απ’όλα ξέρανε τι θέλανε, κάτι που αν κάτι δεν πήγαινε καλά να μπορούσαν να το πουλήσουν αμέσως. Εκει , ακόμη κι’αυτοι την πατήσανε. Γιατι τελικά το σπίτι, όπως χτίστηκε, εκανε 3 μήνες να πουληθεί, παρά το ότι ειχε υπέρ του το «ενεργειακό» στοιχείο, που δεν το διέθεταν τα γειτονικά. Πουλήθηκε τελικά σε άραβα σπουδαστή του πανεπιστημίου, που άκουσε μια παρουσίαση στην αρχιτεκτονική σχολή, ο ίδιος σπούδαζε αρχιτεκτονική τοπίου, και αφου πήρε και τα δυό οικόπεδα, μόλις πήρε το δίπλωμά του πήρε άδεια και χτίσανε δίπλα απ’το σπίτι, το πρώτο Μουσουλμανικό τζαμί (ένα επιπεδόστεγο κτίσμα).

Αυτό όμως που θυμάμαι είναι το σοκ που ειχα όταν ένας υπεργολάβος , τράβηξε το σουγιά του ...να καθαρίσει τα νύχια του, όταν του παρουσίασα την επιμέτρηση της του ασφαλτόπανου της στέγης, και ήταν μερικά τετραγωνικά ποδάρια λιγότερο και επομένως μερικά δολλάρια λιγότερο, απ’ότι ειχε υπολογίσει εκείνος. Καθαρίζοντας τα νύχια του με το σουγιά, και καθως καθόμαστε κι’οι δυό στην στέγη επάνω, μου λέει με έμφαση, «δεν είναι το νουμερο που υπολόγισα εγώ. Εχω να πληρώσω αυτόν, τον βλέπεις» και κάνει με σουγιά δείχνοντάς μου κάτω με το σουγιά το βοηθό του, περνώντας τα απονυχάδια του μπροστά απ’το πρόσωπό μου. Με ειχε πιάσει σύγκριο !!! κι’όμως, όλα ήτανε φώς, και κείνο, εκλεπτισμένο σε σχέση με εμπειρίες με τα δικά μας αρκετά χρόνια αργότερα.

Αυτά νομίζω φτάνουν για το «Φως». Αν θέλετε περισσότερα, αυτά που θα τα βρίσκατε σε αρχιτεκτονικά περιοδικά, κατόψεις, τομές κτλ. που σήμερα ισως δεν εχουν σημασία, καθως άλλη η γλώσσα της αρχιτεκτονικής πρίν 30 σαράντα χρόνια, κι’άλλη σήμερα, ρευστα και κομπιούτερ, τα γούστα αλλάζουν, αν θέλετε πάντως κι’αλλα πηγαίνετε στα σχέδια πατώντας ΕΔΩ, γιατι εγώ για τώρα , εδώ κλείνω.....

Αυτό το δέντρο επι παραδείγματι έπεισε τον Πρύτανη. Επέμενα ότι θα το χρησιμοποιούσα για λόγους «παθητικής ηλιακής ενέργειας» (αυτά που σήμερα τα λένε «βιοκλιματικά») , μια κι’ηταν φυλλοβόλο, να μη μου κόβει τον ήλιο να ζεσταίνεται το σπίτι το χειμώνα , ενώ να κρατάει το εσωτερικό δροσερό με τα φύλλα του το καλοκαίρι. Με βάση την τότε ανατέλλουσα έρευνα για θέματα ενέργειας, πήρα την άδεια και ανέπτυξα ιδιωτικά το σπίτι αυτό σαν μέρος της πανεπιστημιακής μου ανέλιξης. Architect Anthony C.Antoniades, AIA,AICP, Arlington-Texas1973