Κλιπ απο φιλμάκι 8μμ. του συγγραφέα, με το Διοικητήριο του Σαν Ραφαέλ, έξω απ' τον Αγιο Φραγκίσκο,μεταθανάτεια ολοκληρωθέν έργο του Frank Lloyd Wright, που η επανα- προβολή του μετα απο 40 ακριβώς χρόνια, ενέπνευσε τον συγγραφέα για το παρόν  .......

......Αν στην Αμερική είχαν  παρουσιαστεί να διδάξουν αρχιτέκτονες με το έργο του Μπίρη, του Τομπάζη, του Φινέ,  αλλά και μερικών άλλων, παλαιότερων και νεότερων, που πρωτοστάτησαν με το έργο τους τα τελευταία σαράντα χρόνια στον τόπο μας,  θα σκοτώνονταν τα πανεπιστήμια πιό να τους πρωταρπάξει. Ούτε διδακτορικά, ούτε τίποτε ! Θα γίνονταν απο την πρώτη μέρα, οι διακεκριμένοι επισκέπτες της χρονιάς, θα τους έδιναν μεταπτυχιακά στούντιο, θάτρεχαν αρον-άρον οι σπουδαστές να πάρουν το μάθημά τους. Ακόμη κι’αν τα αγγλικα τους ήταν υποτυπώδη, ακόμη κι’αν οι προσκεκλημένοι ήταν κάποιας ηλικίας, θα υπήρχε σεβασμός απερίγραπτος, διάθεση να τους πλησιάσουν, να ξεζουμίσουν ο’τι θα μπορούσε να ξεζουμιστεί απ’αυτούς. Η δε συμπεριφορά των συναδέλφων απέναντί τους, θά ήταν απαράμιλλη, σεβασμού, διάθεσης προσέγγισης και ανταλλαγής, ιδιωτικές κι’επίσημες προσκλήσεις, με σπουδαστές και συναδέλφους, απ’τα καφέ της φοιτητικής γειτονιάς σε σπίτια επιφανών και τοπικους συλλόγους. Ο κοσμήτορας μάλιστα θα έπαιρνε αμέσως τον εθελοντικό ρόλο του  διαμεσολαβητή  για προσέγγιση και διαλέξεις των προσκεκλημένων του σε άλλα πανεπιστήμια, «δείτε τι έχουμε έμεις φέτος,…αν θέλετε καλέστε τον κι’εσείς…». Το ίδιο βέβαια κάνουν και για ανάλογα πετυχημένους «επαγγελματικά» δικούς τους, που αν δεν είναι ήδη μέλος κάποιας σχολής , τον κάνουν δικό τους , με κάποιο σχήμα, με την πρώτη ευκαιρία. Η άδεια εξασκήσεως επαγγέλματος αρχιτέκτονα στις ΗΠΑ, μέσα από τους νόμους και τις διαδικασίες των ΗΠΑ, ισοδυναμεί με διδακτορικό. Για τις αρχιτεκτονικές συνθέσεις λοιπον διδακτορικό δεν απαιτείται , θεωρείται μάλιστα πολυτέλεια, αν όχι εμπόδιο, καθώς το διδακτορικό «εξειδικεύει» και συνάμα «εγκλωβίζει»,  ενώ η σύνθεση απαιτεί γενίκευση, περιεκτικότητα, ευρείς ορίζοντες, ικανότητα  και πολυεπίπεδη κριτική διάθεση, συνάμα δε, «απελευθερώνει»… Μιλάμε, για αλλες καταστάσεις!...Και ο μισθός υπέρογκος σχετικά με τους υπόλοιπους, νοίκια πληρωμένα, ακόμη και αυτοκίνητο νοικιασμένο να πηγαινοέρχονται σπίτι.

Εκει τα πράγματα ειναι διαφορετικά. Ολοι γνωρίζουν την δυσκολία της ανάθεσης, ολοι γνωρίζουν τι χρειάζεται για να υλοποιηθεί έργο σωστο, πρωτοποριακό, που να «αξίζει», να έχει «αρετή», meritorious. Τα καταστατικά των πανεπιστημίων για τις αρχιτεκτονικές σχολές, απαιτούν το κτήριο να ειναι “meritorious” για  να σου επιτρέψουν οι πρυτάνεις να αναλάβεις ανάθεση , να μελετήσεις ενα κτήριο, παράλληλα με την εκτέλεση των καθηγητικών σου καθηκόντων. Μιλάμε πάντα για τα δημόσια πανεπιστήμια, που η διδασκαλία σ’αυτά αποτελεί απασχόληση συνεχους βάσεως, οπου κατα κανόνα δεν επιτρέπεται η εξωπανεπιστημιακή ενασχόληση , παρά μόνο μετά απο αίτηση με αποδεδειγμένα στοιχεία ότι με το προτεινόμενο προς μελέτη κτήριο πρόκειται να ανοιχτουν νέοι ορίζοντες, να δοθεί μια ώθηση στην αρχιτεκτονική, την «επιστήμη» που λέγεται εδώ, ορο που προσωπικά αντιπαθώ στο έπακρο σε αναφορά με την τέχνη και κοινωνικό λειτούργημα της αρχιτεκτονικής, που εχει οπωσδήποτε και «επιστημονική» διάσταση, ιδίως σε θέματα υλοποίησης, πέραν της συλληπτικής ιδέας, πέραν δηλαδή απο το σπέρμα, που ειναι και η ΟΥΣΙΑ, ή βάση του DNA και υπο εξέταση μελλοντική ύπαρξη του αρχιτεκτονήματος ....και τις σκέψεις που θα μπορούσε να διατυπώσει κανείς απο τον τάφο της Αντιγόνης γύρω απ'αυτά τα θέματα....

Και ξεκινάω απο Αμερική , που εκει οσοι διδάσκουν, συνήθως οι των χαμηλότερων βαθμίδων, δεν εχουν έργο, δεν έχουν απτά πράγματα δικά τους με την ευθύνη και την υπογραφή τους να δείξουν, αλλά έχουν σπουδές, προϋπηρεσία σε σοβαρούς αρχιτέκτονες , εταιρικούς ή άτομα,  του διαμετρήματος των Ελληνικών ονομάτων που αναφέραμε πάρα πάνω, αλλά εχουν πάνω απ’ολα διάθεση για εξέλιξη, προώθηση των ιδεων, ταλέντο, δύναμη επικοινωνίας για να γίνουν καλοί δάσκαλοι, κριτικό-θεωρητική υποδομή σε συνδυασμό με τάση για έμπρακτο ποιοτικό σχεδιασμό και την συνεχή ανανέωση, τάση στην επικοινωνία με την ευρύτερη κοινωνία των αρχιτεκτόνων, την ιστορία, το παρόν και το μέλλον.  

Και τώρα να κάνω τον συνήγορο του διαβόλου και να μπώ στον Ελληνα υποψήφιο, του οποίου πιθανως η περίπτωση θα συζητιώταν για πρόσκληση σε ενα Αμερικανικό πανεπιστήμιο :

Τι περισσότερο θα μπορούσα  να πώ για να δείξω οτι εκτιμώ τη δουλειά του και πόσο μαρέσουν τα κτήρια του, απο το  «θάθελα κι’εγώ να έιχα κάνει εστω και τα μισά απο τα κτήρια του, ακόμη κι’εκείνα που δεν έβαλε στο βιβλίο» ; Ναι ακριβώς, για το "...Εν πτήσει..." του Τάσου Μπίρη μιλώ...!

Τι περισσότερο θα μπορούσες να πεις στους Αμερικανούς συναδέλφους της επιτροπής που θα ξεσκόνιζαν τους φακέλους των προταθέντων για πρόσκληση, απο το να εκφράσεις την γκίνια σου που δεν είχες εσύ ποτέ την ευκαιρία να κάνεις έστω κι’ενα απ’αυτά ; Και τι περισσότερο θα μπορούσες να πεις, απο το να δηλώσεις τη χαρά σου που κάποιος της ηλικίας σου, παλιός συμμαθητής κατα ενα τρόπο, εστω κι’αν ενα χρόνο μικρότερος στο Πολυτεχνείο, κατάφερε πράγματα που θάθελες κι’εσυ να είχες κάνει; Κι’εδώ θα  σταμάταγες να μιλήσουν κι’οι άλλοι , αφού θάχες ήδη πεί το δυνατότερο και στρώσει το χαλί.…

. 

Μα ο Μιχελής έλεγε, για να μπούμε τώρα σε παγκόσμια σταθμά,  οτι η αισθητική είναι η φιλοσοφική συζήτηση στα θέματα τέχνης. Και για να συνεχίσουμε, έλεγε ο Ραφαηλίδης οτι ο ρόλος του κριτικού, ειναι ο ανάποδος απο το ρόλο του δημιουργού συνθέτη, να πάει πίσω και ει δυνατό να «ξεκλειδώσει» το έργο, να προσπαθήσει να δεί τι προσπαθουσε να κάνει ο αρχιτέκτονας, και τέλος, με βάση αυτο να αποφανθεί αν αυτό που νομίζει οτι ήταν που πήγαινε να κάνει, το πέτυχε ,να του καταλογήσει τα «θετικά» και τα «αρνητικά», αν απέτυχε, να βγάλει τελικα σουμα , ντόμπρα κι’ειλικρινή, με βάση τα δικά του τέλος πιστεύω και τι ισως θα περίμενε στα επόμενα, να δώσει δηλαδή μιά προτροπή κι’ενναυσμα για τα περαιτέρω...

Κι’αν  τύχει και γνωρίζουμε τι έλεγε ο δυσνόητος και ποιητικότατος κατα καιρούς Louis Kahn, να βρει ο κριτικός, αν οντως ο αρχιτέκτονας πέτυχε να κάνει εκείνο που το συγκεκριμένο κτήριο ήθελε να είναι, εκείνο που θα έπρεπε να είναι, την ουσία της ουσίας δηλαδή, την αιτία ύπαρξης και αν εκείνο που υλοποιήθηκε , είναι  τελικά «εκείνο που το κτήριο ήθελε να είναι». Κι’αλλοι τάπαν αλλιως, πολύ μακρύτερα, αλλοι πιο πεζά , αλλοι ποιητικότερα.

Ακούς τη συζήτηση των νεωτέρων, των Αμερικανών συναδέλφων και δεν λές κουβέντα. Περιμένεις την ώρα, μα λές στον εαυτό σου :   Ο  Τασος Μπίρης, ειναι ενας Αρχιτέκτονας με “A”κεφαλαίο. Ενας στοχαζόμενος Δάσκαλος ποιητής μέσα απ’την πράξη.  Διάβασα το βιβλίο του , στα πεταχτά πρώτα και υπο το βλέμα της υπαλλήλου στο υπόγειο του βιβλιοπωλείου Παπασωτηρίου στην Πανεπιστημίου . Με είχε

σταμπάρει τότε στην Αθήνα που κατέβαινα στο υπόγειο συστηματικά,  μη τυχόν και ξαναβάλλω σε εμφανή θέση το “Κατωπεριμενώματα” μου, που το είχαν καταχωνιάσει, λες και της ελεγε ο τίτλος «αστο να περιμένει…κάποτε θα το βρούν» . Την πήρα χαμπάρι αλλα συνέχισα............ Μάρεσε που βρήκα εξήγηση γιατι ο Τάσος παραιτήθηκε απ’ το Ινστιτούτο Ελληνικής Αρχιτεκτονικής!!!.....Δεν μπορείς οταν εχεις φτάσει να επερωτάς για τον εαυτό σου τους διαλόγους του Πλάτωνα, να σηκώσεις τη φόρμα του βιβλίου, ερωτήσεις κι’απαντήσεις, κάτι σαν συνέντευξη, που ολοι ξέρουμε οτι στο βιβλίο δεν είναι παρά αποτέλεσμα μεγάλου βασάνου. Τίποτε το επιπόλαιο και απερίσκεπτο. Οι διάλογοι του Πλάτωνα, δεν επιμελήθηκαν προφανως απ’τον Σωκράτη, αλλά ποιός μας εγγυάται οτι ο Wright, o Rudolph, o Meier , και στην περίπτωσή μας ο Τάσος, ο μαχόμενος ταλαντούχος επαγγελματίας αρχιτέκτονας και δάσκαλος στην Ελλάδα θάφινε τον οποιοδήποτε, να γράψει απ’το κεφάλι του οτι θέλει;  Πιστεύω ότι μέχρι και το κάθε «κόμμα» θα πρόσεξε μη τους ξεφύγει. Δες τι γίνεται ακόμη και στην Αμερική: Ο Eric Owen Moss, ειχε προσλάβει εναν με διδακτορικό στην Αγγλική λογοτεχνία να του  γράψει τα βιβλία. Το γνωρίζω απο πρώτο χέρι, απο τον γράψαντα. Τουλάχιστον, ο Μπίρης, θέλω να πιστεύω,  δεν έβαλε άλλον να γράψει κι’αυτός να υπογράψει. Ειναι προφανώς βιβλίο συνεργασίας. Μα ξέφυγα ....Το βιβλίο μαρέσει. Και θα μάρεσε περισσότερο αν δεν ήταν βιβλίο συνεργασίας, αν ήταν , μια κι’εξω , βιβλίο ενός μόνο συγγραφέα στο εξώφυλλο, του Τάσου Μπίρη. Γιατί οι ερωτήσεις του Τάσου Κουμπή, προφανώς διαβασμένου και μελετημένου , νεότερου διανοούμενου-αρχιτέκτονα, με κούρασαν, για να μη πω με "βασάνισαν".....

.

Ονόματα και αναφορες σε Κάντ, Χούρσε, Φουκώ και Χάιντεγκερ, που οι περισσότεροι τις γνωρίζουν και που ετσι κι’αλλιώς κουράζουν, που κι’αν δεν τις ξέρει ο αναγνώστης (ο σπουδαστής) , δεν είν’η ώρα να τρεχει να τις διαβάσει όταν διαβάζει το βιβλίο και τις σκέψεις και τον προβληματισμό του Μπίρη, που έτσι κι’αλλιώς δεν παίρνει ποτέ θέση με τις απαντήσεις του στα φιλοσοφικά προηγούμενα. Το φέρνει εκει που ακριβώς αυτός θέλει, και βέβαια κάτι τέτοιο δεν γίνεται με τον προφορικό λόγοαν κάποιος ειναι στοχαστής και οχι πολιτικός . Θέλει πολύ δουλειά , και το βιβλίο είναι απ’ότι φαίνεται πολύ δουλεμένο, κι’από τις δυό μεριές. Με τόσο υλοποιημένο έργο , εγώ θαθελα το «φιλοσοφικό» κομμάτι του βιβλίου πολύ απλότερο. Αλλά παρά ταύτα , το βιβλίο μαρέσει πολύ. Γιατι η  αρχιτεκτονική του  ειναι καθαρή ξεκάθαρη εκείνου που φαίνεται ότι συστηματικά προσπαθεί να κάνει , μέσα σπο στοχαστικό συνθετικό στοχασμό να  χειραγωγήσει και να εκφράσει ποιητικά ο αρχιτέκτονας. Τις προτιμήσεις και προκαταλήψεις του, τις πρωτεραιότητες του. Πρόκειται για κτήρια «Τεκτονημάτα», ογκοι, υλικά, υφή, …έργα απο μπετό και αδρά υλικά, Ελλάδα, πρίν τον «εξευγενισμό». Δεν εχει χώρο εδώ το «Αρχιτεκτονικό μπετό»αν και υπάρχουν δείγματα εδώ κι’εκει πως το γνωρίζει. Δεν μπορείτε να φανταστείτε την έκπληξή μου οταν πρωτάκουσα εδώ και σαράντα χρόνια στην Aμερική τον όρο «archιtectural concrete”. Ειδικά επεξεργασμένο μπετο, σε καλούπια απο ολοκαίνουργιο κόντρα πλακέ, πανάκριβο, με ειδικές επαλήψεις εσωτερικά, ωστε οταν ξεκαλουπωθεί να αφήνει επιφάνεια «σαντιγύ», ή ο’τι χρώμα και «εξευγένισμα» θες. Ρουζ , μακιγιάζ, το κάτι πάρα πάνω, Ριτίδα; Τι λέτε καλέ ; Αρχιτεκτονικό μπετό….Του Τάσου, οπως του Κωνσταντινίδη, οπως του Προβελέγγιου, οπως το θέλει , ή μάλλον τό ήθελε κάποτε η ψυχή ολων μας , της εποχής της δικής μου, δεν ήθελε ρετους. Αποτυπώματα μόχθου, εκ’των ενόντων, ματιέρες ροζαζισμένου χεριού, του τόσο και τίποτε περισσότερο. Αδρές επιφάνειες. Τα κτήρια του Τάσου, ιδίως εκείνο το «Διοικητήριο της Λειβαδιάς» : Παρελθόν, παρόν, μέλλον, ιστορία, Ελλαδα , Ιταλία , Σκανδιναυϊα,  η υπερκατασκευή του Αγίου ¨Ορους, απο Ιβήρων και Σταυρονικήτα μεχρι την  Πόντε Βέκιο και τον  Κατζουχίρο Ισιι. Η ιδέα της υπερκατασκευής του κοινωνικού που επιτρέπει την ιδιωτική έκφραση, τον τονισμό και συνυπαρξη του «εγώ» σε μια κοινωνική περιβαλλοντική αρμονία, με αδρές ματιέρες , χρώμα και ρυθμό, ισορροπία κι’οχι χάος …. «Του ρίχνει του Κανδύλη» της Τουλούζ, ετσι μιλούσαμε στο στούντιο, ετσι μιλάν οι αρχιτέκτονες της σχολής του αδρου μπετόν κι’οχι του “εκλεπτισμένου», κι’ας με συγχωρήσουν οι «κουμπωμένοι» νεώτεροι που εξακολουθούν να  θέλουν τον καθηγητή να «Καθηγητικίζει», και το ευρύ κοινό, ιδίως το τοπικό και TV-καθηλωμένο, που θέλει τον αρχιτέκτονα να «σαλονο-ελληνο-σαντιγίζει» (αστραφτερά μάρμαρα, νεοκλασσικές κολώνες και φουστανελοφόρα «οικο-ελληνουριά»)  . …Μα έχει και Κανδύλη, πολύ μάλιστα θάλεγα, απο τα πρώτα της Αφρικής. Μα νάσου η ανυπόφορη να κρατηθεί αντίδραση, αυτού πούχει δει και υποπτέυεται. :  Μα ειναι Αάλτο του Μπέικερ Χάουζ στο ΜΙΤ , λικνιστό φίδι με λέπια , και Σκανδιναυϊκό-Αγγλική ανάμνηση του Byker Wall του Ralph Erskine , στο Newcastle upon Tyne….για να μου πει ο “Εκκλησιαστής” , στον οποίο με παραπέμπει ο Παππά-Γιώργης ο φίλος μου που κοιτούσε τις φωτο που τράβηξα καθώς του συζητούσα τα πάρα πάνω στην καφετέρια : “ Ό,τι έγεινε , τούτον πάλιν θέλει γείνει, …τούτον εγεινεν ήδη εις τους αιώνας οίτινες υπήρξαν πρό ημών.” Και να τά βάλλω με «εκκλησιαστή και Δαυίδ» και ολα τα ιερά, τα προηγούμενα, να δίνει κανείς αναφορά στα προηγούμενα, να φαίνεται ξεκάθαρα τι θέση παίρνει κανείς πάνω σ’αυτά, που το πήγε, εστω και λίγο πάρα πέρα…γιατι προφανώς τίποτε δεν είναι παρθενογέννεση, αν και στις μέρες μας, και στην αρχιτεκτονική ιδίως της εποχής των κομπιούτερς, γίνοται πράγματα, υλοποιούνται ή ειναι  δυνατόν να υλοποιηθούν μορφές και διαστάσεις, που αν και ήταν δυνατό να τις συλλάβουμε στο μυαλό, ούτε κάν μπορούσαμε να σχεδιάσουμε, πέρα απ’το σκίτσο. «Κι’εγώ ειμαι ακόμη της σχολής του σκίτσου και του χαρτοπετσετακιού» , να λέω στον παπα-Γιώργη, «…σκίτσο εμεινε» -και δεν θα μπώ εδώ στην συγκεκριμένη περίπτωση, ολων των πάρα πάνω που προσπαθούσα να του εξηγήσω για την  Ελληνική εργολαβικο-πολιτικό-επιτευκτική πραγματικότητα, καθώς και το υπέροχο αυτό για μένα κτήριο σε πολλά , από τουτα πάσχει και αδυνατώ να αποδεχτώ ότι οφείλονται στον αρχιτέκτονα  «Τουλάχιστον δεν θα τράβηξε αυτός οσα τράβηξα εγώ για την άδεια να στεριώσω το σπιτάκι μου » να μου λέει ο παπάς …. Κι’εγώ να του λέω ότι  «όλα γίνονται, μα παίρνει στον τόπο ετούτο χρόνια για κάθε βήμα, να περάσουν χρόνια, ν’ανέβει το κόστος, να χοντρύνει ο προϋπολογισμός, «να βγούμε εμείς» , να …ανεβούν οι μίζες ! »…

Το «αυθεντικό», το «με αρετή», το «ποιητικό»,  ερχεται τελικά κάποτε,  με τη βάσανο , και τη σοφία, την  πείρα και την  αποφασιστικότητα, με «τιμιότητα» πάνω απ’όλα, για ποιόν και γιατι κάνουμε κάτι. Τι θα μπορούσαμε να κάνουμε με τις σχεδιαστικές δυνατότητες των υπολογιστών :  που , σε ποιόν τόπο, για ποιόν πελάτη ενεργουμε, μέσα σε ποιό κατασκευαστικό και τεχνολογικό περίγυρο, για ποιό αρχιτεκτονικό DNA; Όχι παπα, εγώ δεν πιστεύω σαν μερικούς σε αρχιτεκτονική του λεπτομερειακά απόλυτα τέλειου, που ισως επιτρέψει στο αρχιτεκτονημα να διατηρηθεί μερικα ακόμη χρόνια, είμαι της σχολής που θέλει το αρχιτεκτόνημα νάχει ψυχή, ναναι διατύπωση μιας μεγάλης Ιδέας, της εποχής και του λαού τουξ ! Κι’άφησα τον παππα….και χαίρομαι που ο αρχιτέκτονας, τουλάχιστον «θεωρητικά» δεν απορρίπτει τα προηγούμενα και την ουσιαστική διδακτική τους χρησιμότητα, στην έγνοια του για «κριτική ολοκλήρωση», αλλά που δυστυχώς δεν τα βλέπω στο βιβλίο του , σε λόγο αναφερόμενο «στα προηγούμενα των συγκεκριμένων έργων του», εκείνων που παρουσιάζει με ωραίες φωτογραφίες στο τελευταίο μέρος του βιβλίου του , πουχει «λεπτομερειακή» ποιότητα που θα ζήλευε το κτήριο της Λιβαδειάς… Και χαίρομαι που   χρησιμοποιεί τον όρο DNΑ, που τόσο  εχει προβληματίσει κι’εμένα εδώ και χρόνια, που έχω φτάσει να πιστεύω οτι οι λαοι εχουν το δικο τους αρχιτεκτονικό κι’αισθητικο DNΑ και θάπρεπε οι αρχιτέκτονες να προσπαθουν να κατανοήσουν , να το βρουν , αν είναι να κάνουν πρέπουσα αρχιτεκτονική για τον συγκεκριμένο πελάτη. Εγώ έψαξα γι’αυτό , κι’εγραψα βιβλίο ολόκληρο, μια και πιστεύω, οτι οι ρίζες του αρχιτεκτονικού DNA των λαών βρίσκονται στα Επη τους. Πιστέυω πως μόνο μέσα απο τα Επη, αλλά και την ποίηση των λαών, μπορεί κανεις να βρεί τελικά τις ρίζες της αρχιτεκτονικής του. Στα Επη όμως ακόμη καλύτερα , γιατι οταν γράφτηκαν, μετά από εκατονταετίες προφορικής παράδοσης,  ήταν το αποκρυστάλωμα της αποδεκτής κοινής γνώμης για θεσμούς και καταστάσεις. Και η κρεββατοκάμαρα του Οδυσσέα η πρώτη υιοθέτηση πράσινου στον εσωτερικό χώρο, η εληά , το τέταρτο πόδι του κρεββατιου της Πηνελόπης , που δεν κουνιώταν, αγκυρωμένο στο έδαφος, σύμβολο πια της συζυγικής πίστης, αλλά και απαρχή του πράσινου στον εσωτερικό χώρο…Και πετάρισε η ψυχή μου σαν βρήκα την υπέροχη ελιά στο κυκλικό "roundabout" του πάρκινγκ του Ακτορα, μα θάθελα περισσότερο, Γι’αυτό θάθελα περισσότερο , πραγματικό ή μεταλλαγμένο πράσινο, γλυπτό ή κάτι ανάλογο στο εσωτερικό αίθριο των γραφείων του λεπτομερειακά και κατασκευαστικά άψογου σε σύγκριση με το διοικητήριο , Ακτορα. Αλλά θάθελα εκει, εργολάβοι ειναι, κατι , μια νυξη, κάτι κρυφό, ενα μνημείο στον φουκαρα τον εργάτη, το θύμα  την οικογένεια του, κατι που να λέει Περικλής, Φειδίας, κάτι που να λέει οτι ειμαι γραφείο κατασκευαστικής στην Ελλάδα, που αν τα πράγματα σκουρέψουν θα μπορούσε να μεταλλαχτεί πανεύκολα και σε Ξενοδοχείο-μοτέλ πέντε και πάρα πάνω αστέρων, κατι που να λέει τι είμαι....Κτήριο δυνατό στην παρούσα μου χρήση , αυστηρό, σαν το καπέλλο του εργάτη που διώχνει

 

τους περίεργους απ’τα κάγκελα την ώρα που πετάν οι γερανοί τα γλυπτά απ’τον Βραχο του Παλαμά στο Μουσείο του ...Πέρση...! Και να διαφωνίσω εδώ ριζικά με το κομμάτι διπλωματίας, που σώνει και καλά προσπαθεί να δώσει άφεση αμαρτιών στον Ελληνα συνεργάτη του Τσούμι. Όχι Τάσο Μπίρη, αυτό είναι το 1% της «πτήσης» σου με το οποίο διαφωνώ ριζικά… Δεν θα ξεχάσω ποτέ τον φίλο μου αρχιτέκτονα τοπίου Gordon Andrews, που στην πρώτη του δουλειά να φυτέψει την ταράτσα γκαράζ μιας εταιρίας ενοικιάσεως αυτοκινήτων στο Λός Αντζελες, εκανε ενα σχέδιο, που αναδύθηκε την Ανοιξη, αποκαλύπτοντας το σύμβολο πυρηνικού αφοπλισμού του Bertrand Russell. Οπου φύγει-φύγει ο Gordon, να βρεί άσυλο σε πανεπιστημιακή θέση στον Νέο Μεξικό. Αυτό μου λείπει απ’το κτήριο του Ακτορα : Η μεγάλη ιδέα, η κεντρική ιδέα, η αντίσταση «έμπρακτα». Το κτήριο που με τους χώρους , τον αέρα και την ευρύτερη διάθεσή του , θα πεί, είμαι εργολάβος, κάνω εργα, καλά και κακα, μεγάλα, για το καλο της κοινωνίας, ολους τους ανθρώπους, μέσα κι’εξω, οικονομικά, γερά, περιβαλλοντικά ευαίσθητα, ανθρώπινα, για ολες τις ηλικίες, πρόσχαρο, που αν και «υπερ-τέλειο» στις ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ μου οσο κανένα μέχρι στιγμής στην Ελλάδα,  δεν ειμαι εκείνο του «διαγραμματικού μοντερνισμού…του αγαπητού ιδιώματος των εργολάβων» που κριτικάρει ο φίλος σου...Οχι δεν μ'ενοχλουν οι "Ελληνικές ατέλειες του Διοικητηρίου της Λιβαδειάς" ,μήπως δεν

                      

Κατασκευαστικές λεπτομέρειες : Πομπιντού, Μουσείο Δελφών, Δημαρχείο Λειβαδιάς (βλ. π.χ λεπτομέρειες επίλυσης αποροής ομβρίων απο την στέγη και σχέση τους με τον κυλινδρικό κίονα. Αυτό λύθηκε με τον ποιο εναρμονισμένο τρόπο στην περίπτωση του κτηρίου του Ακτορα, βλ. φωτο κάτω.Ολες οι φωτο απο ΑΚΑ και Αρχείο ΑΚΑ/ΑCA)

έχουμε τέτοια κι'αλλού, απ'το Πομπιντού μέχρι το μουσειο των Δελφών και σ'ολα του Γκέρι;...Οχι, δεν ειμαι , και πάρα πολλοί δεν ειναι "της σχολής της τελειότητας" του Ακτορα (βλ. φωτο κάτω δεξιά) , μα κακό προφανώς δεν ειναι οταν υπάρχει το χρήμα κι'η διάθεση για το τέλειο, κι'οταν απο το κόστος της  λεπτομέρειας του  "Παρθενώνα" δεν τίθεται σε κίνδυνο απο τους "Πέρσες" η Ελλάδα ...προφανως ιστορικο-μεταφορικά μιλάω, καθως δεν μας τάπε ολα ξεκάθαρα η ιστορία που μας μάθανε, καθως ακόμη δεν ξέρω πόσοι θυμούνται τους 7 επι Θήβαις που μας είπε ο Σοφοκλής που θάψανε την Αντιγόνη ζωντανη , κι'εμενα μου το θύμισε ενας φίλος...κάναμε κι'εμεις δυστυχώς τέτοια....Ναι , οντως , δεν συγκρίνεται σε λεπτομέρεια ο Ακτορας με τιποτε ανάλογο που εχω δει στον τόπο μας μέχρι στιγμής, αλλα κι'αλλού. Και θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό, γιατι δεν ξέρω, αν δεν γνώριζα σημαντικό εταιρικό μέτοχο αν θα είχα καταφέρει να εισχωρήσω στο εσωτερικό του φρουριακά φυλασσόμενου κτηρίου της Λυκόβρησης , που με το πρώτο βήμα και την κονκάρδα στο λαιμό σου προξενεί "χωροψυχολογικό στομαχόπονο". Οπως και είχα πρόβλημα να προχωρήσω πέρα απ’την είσοδο στο προηγούμενο κτήριο της ιδιας κατασκευαστικής στη Ριανκούρ στους Αμπελοκήπους, με οψη απ’τον  Μπίρη. Εκεί, μια  «φάτσα ανάγλυφη», το γείσο τεράστειο στα δεξιά, το βλέμμα συνέχεια στραμμένο αριστερά,να κλείνει διαρκώς το μάτι. Γιατί τάχατε ; Μήπως γιατι θέλει να πεί «Ασε, εν’τάξει, εγώ ξέρω…τι ειπες; Ανάθεση ; …» ….Πάντως μου έλειψε ή άλλη Ελλάδα απ’τον Ακτορα, μου έλειψε το Ελληνικό προηγουμενο. Αν οι Εργολάβοι δεν ειναι ικανοί να δώσουν ενα κτήριο ΙΔΕΑ, ενα κτήριο που να λέει κάτι για την ολη κατασκευαστική προβληματική των ημερών, το περιβάλλον, τον πελάτη, το χρήστη, τον σκληρά εργαζόμενο, που θάθελε να αναπαυθεί λιγάκι, να κεκουραστεί, να ξεδώσει,και καλό κάνουν σ'αυτό οι κάπως φειδωλες πινελιές χρώματος,  να βρει το χώρο του εκει που δουλεύει, κατι καινούργιο βρέ αδερφέ, τότε ποιο κτήριο και ποια τυπολογία θα το κάνει; Απ’αυτή την άποψη το κτήριο της Λιβαδειάς  με τις κατασκευαστικό-λεπτομερειακές του ατέλειες είναι, ειλικρινές , Ελληνικότατο.  Μια μεγάλη ιδέα, υλοποιημένη απ’την «ελληνική πραγματικότητα», των ανω-κατω-περιμενωμάτων,….που με μια «πράσινη» κυβέρνηση μπορεί η   στέγη του δώματος να γίνει και φωτοβολταϊκά…..Στο επίπεδο της «ευγενοποίησης», και την εμφανώς αναβαθμισμένη επίλυση των κατασκευαστικών λεπτομερειών του στο κτήριο του Ακτορα,  δεν ξέφυγε ο Μπίρης απο την παγίδα του Μπότα στην οδό Αιολου, αν και προτιμώ σε πολλές απο τις δευτερεύουσες αρχιτεκτονικές διαστάσεις τον Ακτορα απο τη γωνία Καρατζά, και συμφωνώ απόλυτα με τα οσα λέει για το άλλο κτήριο του Ελβετού στην Λεωφόρο Συγγρού .Δεν θέλω να μασίσω τα λόγια μου . Λείπει πιστεύω  η συγκλονιστικά και αυθεντικά μεγάλη ΙΔΕΑ στο κτήριο του Ακτορα, και θα το καταχωρήσω αυτό στον αρχιτέκτονα, που ενώ πιστεύω είναι Μεγάλος Αρχιτέκτονας, δεν παύει να είναι και διαχρονικά δέσμιος της δύναμής του για μορφοπλασία και της προφανούς αγάπης του στα Λε Κορμπυζιακά πρότυπα (μου λείπει η εστω και μονολεκτική αναφορά στους Αλβάρ Ααλτο,  Ράλφ Ερσκιν και Λούη Κάν στα κατά μέρους εμφανή προηγούμενα των λεπτομερειών, τομών ή τελικής επεξεργασίας) , αλλα και της αυστηρότητας του, δεν ήθελε, ή δεν κατάφερε να το «παιδέψει», να βγάλει ενα κτήριο πρότυπο, ενα κτήριο Ελληνικο μέσα στο οποίο δουλεύει κόσμος και πέρνει αποφάσεις, ενα σοβαρό κτήριο, χωρίς “φρουριακότητα», «γορίλλες» αντι-επιχειρηματική κατασκοπία....Δεν υπάρχει τίποτε χειρότερο στις μέρες μας απο κτήρια γραφείων, ακομη και διαφημιστικών εταιριών, που να αντιμετωπίζουν τον χρήστη μέσα απο το πρίσμα του φόβου και αντι-τρομοκρατικής διάθεσης. Απ’αυτήν την άποψη , ο αρχιτέκτονας γίνεται θύμα και συνεργός,στο ότι χωροψυχολογικά απεχθέστερο εχει φτιάξει η εποχή μας (πχ.να κυκλοφορείς με την ηλεκτρονι-μαγνητική κάρτα και να αισθάνεσαι φυλακισμένος μέσα στο «ιδιο σου το σπίτι),  ισως χωρίς την θέλησή του βέβαια, ακόμη κι’αν φτιάχνει ξενοδοχείο.Εδώ και πολλά χρόνια εχουμε μάθει ότι ο «αυτοαμυνόμενος» χώρος, είναι εκείνος που στον περίγυρό του εχει ανθρώπους, κίνηση, σωστή τοποθέτηση των λειτουργιών για επόπτευση, κι’όχι το κτήριο που είναι κλεισμένο στον εαυτό του χάρη των αναλογιών του (πχ. κτήρια γραμμικού μοντερνισμού-Φιξ Ζενέτου) ή των μορφοπλαστικών του γλυπτικών απαιτήσεων (πάμπολλα κτήρια του Λε Κορμπυζιέ, ιδίως της Chandigarh)

.

Λυπάμαι που ο Τάσος Μπίρης δεν εχει κάνει ξενοδοχείο, να ξεδώσει , να αφεθεί ελεύθερος, ανθρώπινος,  ποιητικότατος όπως κατά βάθος ειναι ….Τι υπέροχο θα ήταν για κάτι τέτοιο το διοικητήριο  της Λιβαδειάς !  Τα πράσινα πρανή στους εξωτερικούς χώρους, με περιπτεράκια και μαγαζάκια «στη ρίζα του», καρέκλες και κόσμο και φραπο-γράνιτα,  τα γιγαντιαία πλατάνια και τα γάργαρα νερά του ποταμού, μια πορεία που θα σφιζε  από ζωή και κίνηση , με   παιδάκια κι’ ερωτευμένους ….Εχει πένα και ειναι ποιητής αυτός ο αρχιτέκτονας . Τα έργα του αποπνέουν εμπειρία, κατασκευαστική πειθαρχία και φροντίδα,  Δωρική  σοφία  και αισθησιακό δυναμισμό, μορφοπλαστικά και μοφορλογικά εμφανή αν και χωροψυχολογικά , στο σύνολο, συγκρατημένα. Μια εκδοχή  ενός Δία αρχιτέκτονα με ελεγχόμενο Διονυσιασμό. Υπάρχουν ορισμένες λεπτομέρειες, οπως η σχέση κίονα-κενού-πλήρους (βλ. φωτο άνω), με έντονο αισθησιασμό, γυναικείο νωχελικό κορμί σε απαστράπτοντα καλοσιδερωμένια σεντόνια. Τα πραγματικά ποιήματα, είναι αρχικά δυσνόητα, μεγάλη ιστορία η κατανόησή τους. Και η προσωπική μου ποιητική εμπειρία, καθως περιδιάβαζα το Διοικητήριο , ανάλογη. Κάπου δεν  το καταλάβαινα στην αρχή οσο κι’αν μάρεσε. Το αντιμάχομουν μέσα μου, το πολεμούσα στο μυαλό μου, στις λεπτομέρειες, στην ομοιο-

  

καταληξία ή τα παράηχά του, στη Βιοαισθησιακή του διάσταση , ξεχάστε τα «Βιοκλιματικά» και τα «πράσινα» σαν δεν εχει ολοκληρωθεί το αποκρορύφωμα της σεξουαλικής αρχιτεκτονικής πράξης. Κι’όμως, στιγμή δεν επαυα να αισθάνομαι πως βρίσκομουν αντιμέτωπος με  ποιητικό δημιούργημα , κατι βγαλμένο απ’τα  κατάβαθα της ψυχής και του νού, κολλάζ της ιστορίας και  του γύρω μας, κατι που θα γινόταν αυθεντικα δικό μας στα χρόνια που θάρχονταν, γιατι ηταν πιστευα κι’ακομη το πιστεύω, βγαλμένο από το εσωτερικό είναι του δημιουργού του, αν και για μένα για διαφορους λόγoυς, προς στιγμήν ακατανόητους. «Κι’αν ετσι ανεξήγητο σε μένα» ,έλεγα αλαζονικά μέσα μου,  πόσο μάλλον στους «απαίδευτους» περι την αρχιτεκτονική και την ποίηση ….  Αναθυμώμουν μια παληά συμμαθήτρια που την είχε κόψει στην οικοδομική ο πατέρας του ,γιατι  είχε κάνει τη στάθμη του  δαπέδου του εσωτερικού  ενός σπιτιού που σχεδιάζε τα οικοδομικά του, λίγα εκατοστά χαμηλώτερο από τη στάθμη του δαπέδου του μπαλκονιού απ’εξω. Το ιδιο ειχα διαπιστώσει νάχει γινει συστηματικά , δεκαπέντε εκατοστα μάλιστα, στη συνέχεια εσωτερικού εξωτερικού , με τη στάθμη του δαπέδου του μπαλκονιού δεκαπέντε εκατοστά περίπου ψηλότερη στο Διοικητήριο της Λιβαδειάς. Είμαι σίγουρος, θα μπορούσε να υπάρξει οπωσδήποτε δικαιολογία λόγω της πλακοδοκού, αλλα και ότι τα νερά μπορούν να κρατηθούν εξω από σωστή (και πανάκριβη βέβαια) λεπτομέρεια στο καυτώφλι του κατωκασιού. Ο κάθε ποιητής θα μπορούσε να αμυνθεί, κι’ο ποιητής κάνει λάθη, τυχαία ή επίτηδες. Προτιμω το επίτηδες, τη λανθάνουσα κίνηση όταν δεν βλάπτει. Κι’ο Παρθενώνας αν ειχε υδραυλικά δεν θάτανε Παρθενώνας μούχε πεί θυμάμαι κάποτε ενας άλλος αγαπητος μου συμμαθητής , και πολύ πεπειραμένος επαγγελματίας αρχιτέκτονας,  ο Δημήτρης Ζαμενόπουλος. Κι’ο Λε Κορμπυζιέ  όταν τον κάλεσαν για ένα λίβινγκ ρούμ που έσταζε, ζήτησε μια καρέκλα και κάθισε άνετα κι’ειπε να του φέρουν ένα χαρτάκι. Το διπλωσε, το ξαναδίπλωσε  κι’εκανε ένα καραβάκι. Εσκυψε , το εναπόθεσε στο νερο, σηκώθηκε, χαιρέτισε και φεύγοντας ειπε στους έκπληκτους πελάτες του , «ειμαι αρχιτέκτονας, δεν ειμαι υδραυλικός». …

Πιστεύω ότι ο Τάσος Μπίρης, είναι ένας μεγάλος Ελληνας αρχιτέκτονας, που θα εκτιμηθεί κάποια στιγμή παγκόσμια όταν αλλάξουν οι καιροί, και  που θα είχε γίνει απο τους κορυφαίους και γνωστότατους στον κόσμο, αν είχε φύγει λιγάκι απ’τον παρόντα περίγυρο …Αλλά κι’εγχώρια, θα ειχε οφεληθεί αν ειχε καταφέρει να ξεφύγει νωρίτερα από αναθέσεις και πλαίσια υλοποίησης  τυπου Διοικητηρίου  της Λιβαδειάς,  με αρχιτεκτονικά εμπειρότερους και ανοιχτόμυαλους «υλοποιητικούς συνεργάτες», υλοποιητικό περίγυρο με  οπωσδήποτε καλοπροαίρετη κριτική διάθεση κι’όχι κολυμένο στην «τσαπατσουλιά» και το «γραφειοκρατικό», κι’αν ειχε πάει την αρχιτεκτονική σχεδιαστική πέρα απο εκεινο που καταλαβαίνουμε απαραίτητο για την κλίμακα του «πέρα από το 1/50», για να μη πώ, το ακόμη χειρότερο, την κλίμακα του 1/200 μεγενθυμένη σε 1/50 απ’τον κομπιούτερ, που ειμαι σίγουρος οι αρχιτέκτονες που διαβάζουν το παρόν , και με αναφορά στο Διοικητήριο Λιβαδειάς, καταλαβαίνουν τι ακριβώς εννοώ, επι πλέον δε,  περιστοιχισμένος από ένα  κοινό που ναποζητούσε την ποίηση , τα ορατά και τα ανεξήγητά της.....Πολλά απ’αυτά που αποζητώ επιλύθηκαν στο υπερθετικό, στο κτήριο του Ακτορα αν κι’εχει κι’αυτό σημεία που η μεταξύ αρχιτέκτονα και «υλοποιητών» , εστω και μηδαμινή ως προς το τελικό αποτέλεσμα, είναι εμφανής. Πάντως,  πιστεύω,  ακόμη και σήμερα, με τέτοια εμπειρία και εργο,  υπάρχει χρόνος στον Τασο Μπίρη, και για έξω . Ο Τομπάζης το έχει κάνει, μεταπτυχιακες σπουδές σε κάθε κτήριο, το γύρο του κόσμου, και τριβή «πολυεπίπεδα», «Περιεκτικά»...Δεν συγκρίνω. Μαρέσει κι’ο ενας, μαρέσει κι’ο άλλος, και αλλοι πολλοί....Αρχιτεκτονική και τα στάδια της ζωής...ολοι εκει κολύσαμε, κι’ο Νίκος  Βαλσαμάκης να τραβιέται σήμερα με την ακαδημία...Τι τοθελε ; Τομπάζης, Μπίρης, Τζώνης, Πορφύριος, Βαλσαμακης, Φινές,και μερικοί ουσιαστικα συμαντικοί ακόμη, παντελώς άγνωστοι στο μεγάλο κοινό, απαρατήρητοι κι’αμνημόνευτοι, θα πω μόνο έναν που γνωρίζω καλά το έργο του, Βασίλης Τσεγκής…Κι’οι νεώτεροι  ν’ακολουθούν, "Αναμόρφωσης" (Γεωργιάδης, Κακογιάννης, Μαμαλάκη, Ζητωνούλης), METAarchitects/GEMarchitects/REACTarchitects (Γουναροπούλου, Δεληγιάννη, Εμμανουηλίδου, Μπαζός, Σπυρίδωνος), Ποτηρόπουλος(Δ+Λ),  Κούρκουλας / Κοκκίνου, Τ. Παπαϊωάννου , κι’ας πολεμούν ορισμένοι απ’αυτούς ανελέητα με την πανοπλία της κομπιουτερικής Νέο-Beaux-Arts τους (φωτορεαλιστικές παρουσιάσεις)  , ακόμη και την αναντίρητα ηλικιακο-ρατσιστική πολεμική των ακόμη νεωτέρων, διάθεση του Νέο-Ελληνικού Dada της ηλεκτρονικής κουλτούρας και του εργολαβοχαϊδεμένου νέο-νέο-μοντερνισμού…το πνεύμα όμως πιστεύω, τελικά, και όπως πάντα, θα νικήσει…Κι’οι μαθητές του Μπίρη απ’ότι γνωρίζω πολλοί οφελήθηκαν και φαίνεται στα έργα και τις συνεργασίες που δουλέψανε μαζύ έχοντας τον «σύμβουλο», κι’αλλοι «κονταροχτυπήθηκαν» ανελέητα με το δάσκαλο, τους αλλους και τον εαυτό τους,  εργο με έργο, κομμάτι κομμάτι … Δεν εχω δει ακομη την εκκλησιά του Τομπάζη στην Πορτογαλία και δεν μπορώ να πώ κουβέντα, κάπου κολλάω με τις φωτογραφίες.Τα φωτορεαλιστικά και άχτιστα των οποιωνδήποτε , δεν τα αγκίζω- είδαμε που μας έφερε ο φωτορεαλισμός του Τσούμι .  Δεν έχω δεί ακόμη την εκκλησούλα του Μπίρη στο πανεπιστήμιο της Θράκης, κι’εδώ δεν μπορώ να πώ κουβέντα . Δεν εχω δει ακόμη το Δημαρχείο στη Θεσσαλονίκη και αρκετά άλλα, που στο βιβλίο του με τον Κουμπή μου φαίνονται υπέροχα, αλλα  εχω δει πολλά μικρότερα εργα του στην Αθήνα και ένα σπίτι εξω απ’τη Ναύπακτο. Λυπάμαι που δεν  τον εχουν μελετήσει μέχρι στιγμής κι’οι ξένοι, και σε τούτο δω πιστεύω φταίει και η επίσημη εθνική μας στενοκεφαλιά. Αν ήταν από τις χαμηλότερες τάξεις, θα τον ειχαν ξαποστείλλει κι’αυτόν στο εξωτερικό και θάτανε σήμερα παγκόσμια γνωστός για το καλό και ματαιοδοξικό συμφέρον ολων μας. Πιστεύω βαθειά οτι μπορούμε κι’εμεις να δώσουμε ,κι’εχουμε δώσει το κατά δύναμη μερικοί στον κόσμο. Οχι μιμούμενοι τους ξένους, οχι τη μόδα και τα μοδάτα, οχι τσιτάτα, οχι αντιγραφές, οχι να ειμαστε “IN” και τα παρόμοια, όπως πολλοί ακόμη εξακολουθούν να κάνουν και στα οποία εχω αναφερθεί συστηματικά διαχρονικά και  διεξοδικά. Εχουμε τα δικά μας πρότυπα, “τον καλόγερο” της Μήλου, τα νησιά, το Αγιον όρος, αυτά είναι οι καταβολές μας, κι’ο Μπίρης, οπως κι’αλλοι, απο κει ξεκινάνε….ο Τάσος Μπίρης των σχολείων της λεωφόρου Βουλιαγμένης, του σπιτιού στην Σαρωνίδα, μόλις τελειώσαμε το Πολυτεχνείο , του αναψυκτηρίου στην Φρεατίδα, του Διοικητηρίου της Λιβαδειάς, ο αρχιτέκτονας του αξιόπρεπου αισθησιακού δυναμισμού. Ενας απ’την πλειάδα της γενιάς μου, συμμαθητής του συμμαθητή μου στο φροντιστήριο Κυριάκου Κρόκκου, της Αγνής Πικιώνη, του Τάσου Φραγκούλη, μαθητής και του δικού μου δάσκαλου του Γιάννη Δεσποτόπουλου, με το νάμα και την ευλογία  του Προβελέγγιου (μιά μεγάλη υποσημείωση χρειάζεται εδώ και θα τη βρούν οι μελετητες στο αρχείο μου χρόνια αργότερα) ,  μαχητής, αλλά κι’ευνοούμενος…ενας Καραμανλής , Παπανδρέου , Μπακογιαννενα της αρχιτεκτονικής, που μακάρι να ήτανε και κάποιοι απο αυτούς στην ποιότητα τους σαν τον αρχιτέκτονα, στην μάχη με τους εργολάβους και την «Ελληνική υλοποιητική πραγματικότητα της αρχιτεκτονικής», που κανένας ειλικρινής εκτιμητής πιστεύω, δεν θα πρέπει να του αμφισβητήσει τη δύναμη, το ταλέντο, την ικανότητα, και οτι το αξίζει που βρίσκεται εκει που βρίσκεται ή που έχει χτίσει οσο εχει χτίσει. Απλά, ήταν τυχερός, απο τυχερή κι’ευγενική γενιά. Το μόνο που θα του καταμαρτυρούσα, ειναι οτι πολύ «κλειστηκε» στα ενδότερα....Τα κτίρια ομως είναι εκεί. Οι φοιτητές, δικοί του κι’αλλοι, μπορούν να τα μελετήσουν, να δουν πως ανταποκρίνονται στη χρήση, ακόμη και με τις αλλαγές και κακοτεχνίες που ορισμένοι προφανέστατα πρέπει να επέβαλαν, στις απαιτήσεις, στο χρόνο και στα στάδια της ζωής. Και το παρόν ένα μικρό αφελτιριακό ένναυσμα , αδέσμευτο κι’ανιδιοτελές καταστάλαγμα ενός άλλου, περιπατητή κι’αυτου, μιάς αλλης κλίμακας, της δημιουργικής , κριτικής και μεταλαμπαδευτικής πορείας….. Στους επόμενους ,ακόμη και τους ξεροκέφαλους και υπέρ- επικριτικούς «Λιβαδειώτες» που συνάντησα και μιλήσαμε για τα κτήρια ειμαι σίγουρος τα κτήρια του Μπίρη μελλοντικα θα «αρέσουν». Οι οπουδήποτε  μελλονικοί ντόπιοι τους θα περηφανεύονται που τάχουν στον περίγυρό τους.  Πέρα απο αισθητική και το μάτι , η βαρβαρότητα του σήμερα θα αξανθρωπιστεί, τα πάρκα θα καθαρίσουν, οι πολίτες θα ερωτεύονται..Κι’ετσι το μέλλον  σιγά-σιγά θα φέρει την οριστική αποτίμησή της αρχιτεκτονικής   του....

Τα κτίρια του Τάσου Μπίρη , του Τάσου και του Δημήτρη, για οσα κάνανε μαζύ, θα πρέπει να τα δουν ολοι .Κι’οσοι τα καταφέρουν , να μπουν και μέσα.  Το βιβλίο του Μπίρη που μούδωσε το ένναυσμα να επισκεφθώ μερικά από τα κτήρια του που δεν ειχα επισκεφτεί και για το παρόν, προτείνω να το διαβάσουν ολοι. Κι’ο Παπασωτηρίου θάπρεπε νάβαζε και το δικό μου βιβλίο σε καλύτερο ράφι.....Μονο ετσι πιστεύω θα καταλάβαιναν περισσότεροι τι προσπαθώ να πω, και τι δεν λέω.....τι είναι πραγματικότητα, συμβατικότητα και τι αρχιτεκτονική ποίηση…! Πως το υποκειμενικό αγωνίζεται και κονταροχτυπιέται με τις πάντιες δυνάμεις, φυσικής πραγματικότητας , του όποιου πολιτισμικού και ηθικού περίγυρου, και στις ευτυχισμένες περιστάσεις μετουσιώνεται και  γίνεται  στο χρόνο, εργο τέχνης και  κοινωνία !

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ  

1 Ξεκίνησα να γράφω το παρόν πρίν δυό χρόνια περίπου, αμέσως μόλις διάβασα το βιβλιο των Τάσου Μπίρη και Τακη Κουμπή, του οποίου τον τίτλο οπως εμφανίζεται στο εξώφυλλο ακόμη δεν εχω καταφέρει να ξεκαθαρίσω ( "ΤΑΣΟΣ ΜΠΙΡΗΣ εν πτήσει  ΣΥΝΟΜΙΛΙΕΣ για την αρχιτεκτονική με τον ΤΑΚΗ ΚΟΥΜΠΗ",σειρα : αρχιτεκτονικες εκλάμψεις,Εκδόσεις Παπασωτηρίου, Αθήνα 2008.

2. Η Αναφορά μου σε "παρόντα" χρόνο σε οτι αφορα τον Νίκο Βαλσαμάκη και την ακαδημία, εχει να κάνει με την πρώτη γραφή του παρόντος αμέσως μετα την ανάγνωση  του βιβλιου , που συνέπεσε με την εκλογή του Βαλσαμάκη στην Ακαδημία.

3. Ολοκλήρωσα το παρόν μετα απο επισκέψεις μου στα δύο κυρίως κτήρια στα οποία αναφέρομαι, και στις 17 Νοεμβρίου 2010 που το ολοκλήρωσα το ανάρτησα στην ιστοσελίδα μου  σε ανάμνηση και αφιέρωση  .