|
ACAarchitecture
MAG 53
1. Latent “Anarchism”of Frank Lloyd Wright … The "seeds" and anatomy of relationships: Mamah, Barnsdall, Goldman, Sandburg,Wrightby : Anthony C.Antoniades AIA
This research article is an expanded and further substantiated version of the chapter “ανατομία της σχέσης Barnsdall, Goldman,Wright”(pp.40-44) from my Greek book “Από τον Frank Lloyd Wright στον Μετα-καπιταλσοσιαλιστικό περιβαλλοντικό σχεδιασμό» (Title translated in English: “From Frank Lloyd Wright to Post-capitalist/Socialist environmental Planning”(Free-Press editions / Eleftheros Typos-53 Valtetsiou st. Athens, 2010.The book is available only in Greek) . Translation of the current Chapter by the Author. The seeds: In Chicago as elsewhere, there were off-springs of the wealthy and intellectuals, many of which , and within a metaphorical framework of their own class and ancestral history and up-bringing, could be very easily characterized as "black-sheep or unorthodox capitalists"; or if you want to stretch it to metaphorical limits, “constructive non-violent anarchists”. The young businessman Ferdinand Peck, also actively involved in local politics , a capitalist with sympathy to the struggles of the Chicago Germanic immigrant working class, that had been in confrontational conflict with the ruthless Capitalists of the city throughout the second half of the 19th century, was one such instance ; he had commissioned Adler and Sullivan the Chicago Auditorium, with main goal to provide “high culture” to the working class and through “pacification ”to help enhance business and his vision for the city. This building has been discussed repeatedly in Architecture literature, but the architectural historian Joseph Siry, with his article “Opera or Anarchism”, published in the Journal of Architectural historian, by calling the building “…a Tolstoic Epic”, and through his subsequent extraordinary book “The Chicago Auditorium Building: Adler and Sullivan’s Architecture and the City” , gets I believe into the heart of our concern here Photos of Chicago and Oak Park with Buildings by Louis Sullivan and Frank Lloyd Wri ght , taken by the author in 1966.Louis Sullivan “The Auditorium Building” top row , three to the right. (source A.K.Αντωνιάδη, «Από τον Frank Lloyd Wright στον μετακαπιταλιστικό περιβαλλοντικό σχεδιασμό»,(Title translated: “From Frank Lloyd Wright to Post-capitalist/Socialist Environmental Planning”) –Book available only in Greek: Ελεύθερος Τύπος –Βαλτετσίου 53, Αθήνα 2010, pp. 38-30)Both characterizations of the building, suggest the top and most progressive sample that the radical American intellectualism and Art had to offer in the late nineteenth century. Leaving aside the detailed ingredients of the hard-core Anarchists’ beliefs and their by all means revolutionary disposition, their atheism and specific beliefs on action, including that of extreme violence, and considering that most of the Chicago elite youth had been brought up and actually practiced reverently their religious duties, Wright being primary example in this , and many of them probably believed in God (2) , there were many traits in their personalities and life pursuits, that permits us to proceed on a hypothesis suggesting there was an “anarchic ingredient” and perhaps influences or associations never talked about by them , or that all they did and could be characterized as “anarchic inspired” or “anarchically influenced”, was kept carefully in “closet”, or in a “latent” condition .The young Wright, as we know, had worked for Louis Sullivan, whom he revered as his "beloved master"("leiber Meister"). Sullivan, as he stated in his autobiography, greately esteemed, John Edelmann, a colleague and foreman in the Chicago office of Major Jenney, where both were working, a man who later introduced Sullivan to Adler and formed the Adler and Sullivan (for everything on Sullivan and Edelmann, see Sullivan “Autobiography of an Idea”, pp.206-255). Edelmann was very much admired by Sullivan for his exceptional and unique personality, his speech, his well read and inquiring disposition, his overall attitude on life, as well as on his concepts of “social order” , about which Sullivan first heard from Edelmann (see ibic.p.209) and of his theory on 'functional suppression"(see p. 207) , which we are left to believe by Sullivan himself , that it lead him to state his own credo "form follows function". Sullivan states specifically : “Thus , with John’s aid, Louis saw the outer and the inner world more clearly, and the world of men began to assume a semblance of form ,and of function” (ibi d. p.207). A whole architectural “credo” started via a colleague, who had already “social” concerns, was well read, and lived a life that the others had not yet seen around, “…bearded, unkempt, careless…vocabulary an overflowing reservoir... A born orator…” . This was John Edelmann, who, while Sullivan “had a clear program in life , John had none.”(ibid.p.207). Despite their fundamental differences, yet mutual respect and admiration, and even though , because of their differences kept their own thoughts to themselves, were , at the same time, “encouraging each other”(p.208) . In other words, Edelmann, whether we are told it straight, or cryptically, as Sullivan somehow does, influenced Sullivan immensely in social awareness and in overall personality and social demeanor . Edelmann , was later described as one of the few Architect-Anarchists in the United States, who actually hosted Kropotkin, at his appartment on East96th st. when the latter visited the United States in 1897. He also knew and was in the circle of Emma Goldman (see Wickipedia) . We also know that Edelmann was in touch with his former colleague Louis Sullivan during that period he had hosted Kropotkin (see article by Christopher Gray, “Streetscapes / 33 Union Square West; Inslamic/Venetian Sliver, with Minaret”, Dec. 18, 1994)and probably Sullivan was aware of Edelmann's writings in The Rebel, a magazine he had established with other Socialist Anarchists in the United States, which featured not only Kropotkin, but also authors such as Lizzie M.Holmes, whose visionary article on the "World exposition for the year 2000", ought to definitely have interested his friend and past colleague Louis Sullivan, and probably any younger person working in his office, such as Frank Lloyd Wright (suggestion mine, for Holmes visionary descriptions see: Lizzie Holmes,"World's Exposition in the year 2000" , in The Rebel, vol.1,March-April, 1896) . There is no doubt therefore in my mind, that Sullivan, not only knew of the Anarchists' ideology overall, but furthermore I have no doubt, that he had perhaps an “insiders” details from Kropotknin’s stay in New York with Edelmann, who was actually known for one of the most bizzar buildings of the period, one featuring a minaret (now demolished). And even all of the above took time of search and wondering on my part to find out, and even though it is in the very heart of what we address here, I'll leave it for the time being aside, to get to it later, and start from the equally anxious to advance in architecture and life, Frank Lloyd Wright, the man of the younger generation if you will, that is the younger generation to that of Sullivan and Edelmann, who , I claim, even if he had not heard a word from Sullivan on Edelmann and his anarchic ideas, he probably had heard of Kropotkin from many other sources; But I believe he actually had heard and knew about it all, from his “beloved master”, and furthermore, he had heard from Sullivan’s mouth all that had been going on with the working class struggles in Chicago, and Edelmann’s ideas over these issues.. But let us probe some more, as I believe, the seeds of Edelmann’s latent influence on Sullivan, were passed to Wright, and further cross fetilized by other equally progressive acquentances, friends and partners in his personal life.Anatomy of relationships : When Wright was working for Sullivan. he came to know all the progressive heirs of the wealthy families , some of which had quit their formal education, just like him, some having “advanced” relationships with equally emancipated girl-friends, most having social/socialist anxieties with an eye to the future. Wright used to say for instance, referring to Frederick C. Robie, that “he was of the same community of ideas” with him. He was looking actually for such clients, “American businessmen with unspoiled instincts and immaculate ideals”.
The Robie house to the left and as photographed by the author in the summer of 1966 with the unsympathetic apartment neighbour to the left (photo to the right ACA…from ACA 2010 p. 97) He loved, as they did, the theatre and he attended it frequently. He had common friends with the elite of the young society, had met and had been influenced on his ideas by some of their progressive friends. His exceptional love and relationship with women, throughout his life, five in all significant women, including his mother, played significant role in his development , influences and evolution. Through Mamah Borthwick Cheney, his tragic lover (3), the woman between his first and second wife, which he never mentions in his autobiography by name (4)and with whom he travelled in Europe he had become aware and he spoke about the Swedish feminist Ellen Key and had been apparently influenced by her ideas on women and socialism. Mamah, whose affair and trip with Wright to Europe became the subject of the deeply researched novel by Nancy Horan, the “Loving Frank”, also had admired and had been keeping notes in her Diary on Emma Goldman , an idol of inspiration for her personal life and the women’s role rights and role in society (5). And I dare suggest a woman who had claimed just a few years before him, in the first editorial of her “Mother Earth” magazine, that the government ought to keep herself out of the private affaires of the individual (6), exactly the same as Wright was asking from legislation and the Government to do, “…Hands off”… “Stand back, please”, allow the individual in the purely private and deeply personal concerns of his own life…” (7). Wright also knew Aline Barnsdall, an important woman client who was significant for him in two periods of his career development, who actually knew personally and had helped financially Emma Goldman (8) ; despite the fact that the highly individualistic and by nature non-conformist Wright never tells us himself a word about “the Goldman connection” , he betrays himself repeatedly by writing almost verbatime sometimes , what Goldman and others had written in her influential magazine, despite the fact
that there is no word on his part about it, nor is there any reference to his latent “anarchic” dimension, in the whole literature of the architectural historians who were in line with the establishment and with an eye to promote the Tycoon parents of the progressive youth of Chicago . Equally mute on that, have been the architects of the wealthy elite status quo. Emma Goldman, her “Mother Earth” lines that are so close to many of the lines of Wright, are nowhere to be mentioned in reference to Wright, with the only exception the fictive reconstruction of Wright’s relationship with Mamah, in which Horan Lancy refers to Mamah’s diary and its entry to Emma Goldman’s magazines , which were among her favourite readings in her bookshelf in Taliesin Spring Green(9). In the same diary she made comparisons of Goldman to Ellen Key (10). There is no discussion as to a possible link of Wright himself with the Emma Goldman (11), or to Lucy Parsons, an equally significant in the same issues Negro-Mexican Chicago activist before Goldman, whose husband, the white typographer Alber Parsons was one of the “martyrs” of the Haymarket events (12). I actually insist on that, because Lucy and Albert’s case was way more advanced to the affair of Mamah and Wright (13); and as such , I suppose, Mamah as well as Wright probably had affinity and ought to definitely have discussed among them , Lucy and Albert at some point. But to get to the main stream of my thoughts, although Horan’s reference to the Goldman magazines is not a hard evidence, as all her books were burned during the first fire and the slaughtering tragedy of the Spring Green Taliesin, I suggest , and there is no doubt in my mind, that besides Mamah, with whom Wright had conversations about her heroes and heroins, and despite the suggestion of comparisons between Wright in his autobiography and Goldman statements in the “Mother Earth” , I suggest he must have heard for sure and knew everything about Goldman from various people as well, from the very time of the events ; first and foremost from Barnsdall, and also from the people at Adler and Sullivan’s , despite the fact that he was absolutely concentrated these days in the learning of his craft “learning” and absorbing everything he could from his beloved master. One could perhaps suggest that Haymarket a few blocks down the street from where he worked (14), was perhaps way distant from where his own mind and career interests were in those days. Yet, this would be an easy, evading the issue interpretation. I don’t exclude the possibility, that he might have even met Goldman personally at some point, perhaps on some occasion with Barnsdall who was her close friend. Goldman had been a social revolutionary of another scale to his , an exceptionally sensitive and talented writer in my opinion, who had hosted in her magazine great writers Wright has told us he admired, such as Emerson, Tolstoy and Kropotkin , and definitely better known to a wider public than him at that particular time, and actually more widely known in the years that followed , at least from the point of view of “wider history” , that is , the history to which the lay people are exposed , not just the crowd of architecture. In further evidence to my hypothesis, and beyond the similarities I have recorded in many of their written statements , (i.e : about the concepts of “destruction” and “creation” and their mutual “contribution” or “necessity” for social and architectural progress , the individual , governments hands off the individual life, the Law, the legislation, etc. etc. ) I suggest certain vivid similarities, in social activism and public stands, between certain Emma Goldman and Wright stands on broader national issues under similar circumstances: Emma Goldman was imprisoned once for conspiring on the eve of World War I to obstruct the draft (15). Similarly did Wright years later, with his students at Taliesin, only that he was “almost” imprisoned as we will see later. Was the anti-draft charge only a coincidence? It could be! But I doubt he had never heard of Emma Goldman having attempted to inspire men to do the same. Anyway, Whatever the actual truth may be regarding the “Emma Goldman /Wright connection”, I propose, and it is just a belief of mine, based on whatever I have heard andread thus far from Wright Architectural scholars such as Adolf Placzcek, Paul and Percival Goodman, Edgar Kaufman Jr., Anthony Alofsin, all his biographers thus far, and subsequent fictive interpreters , particularly Horan , and leave it as a hypothesis for further research to others, repeating that I have nowhere found anything written ,except two passing and perhaps “questionable references” on Goldman’s name in Horan’s book, that such connection actually existed. But we’ll come back to that later in this book. Yet the actual social and personal events prior to the 1930, constitute a more credible framework for Wright’s ideological and civil stands and connections.
Aline Barnsdall and pictures of the Hollyhock house on Olive Hill – Los Angeles.(Source Barnsdall photo: The internet, Hollyhock photos by A.C.A LA-1966- from ACAntoniades , 2010, p.33) The advent of the Russian Revolution a few decades later, and up till the end of the 20’s , all of them were still in Chicago, Wright, Barnsdall, as well as all the young progressive-radical friends of his. Barnsdall had already proposed significant commissions to Wright and she was the first to move from Chicago to California, in Los Angeles. She invited him to Hollywood , to build on her property at the idyllic Olive Hill a total of 45 buildings (16).This project, by the borders of Los Angeles would include not only her own residence, but a whole cultural center devoted to the Theatric Arts. It would act as a connecting node between the Town of Los Angeles and the community of Hollywood that had started to develop. But the project was never realized, as she was changing her mind a hundred times per day,and because Wright had to be in Japan for the next five years , travelling back and forth between 1919 and 1925, for the construction of the Imperial Hotel. I believe though, that the rather dim picture he painted of her in his autobiography, was mostly due to the antagonism of their personalities ; two persons that served different areas of Art , who were struggling for similar ideals, to change the world, outside the boundaries of accepted norms and laws, yet of different age group each, also vulnerable by the role of their talented friends, all of whom were much younger from the “anarchic” fortune heiress.
Kindergarten for Barnsdall- 1938 Only three out of the 45 buildings were built, and even those, through a process of incredible difficulties; almost all of them without supervision from the architect, through telegrams to the contractor and minimal number of visits from Wright during his sporadic visits from Japan to the USA. Barnsdall, according the FBI always anarchic, but as “filthy rich” being at the same time untouchable, never lived the house built for her, the renown Hollyhock. Her studio was never built anyhow, and she probably never sent her daughter to the day care center whichWright had so beautifully designed ; this was one of the tree buildings actually built and was intended for the daughter she had acquired from her relationship with Richard Ordynski. She donated all these buildings to the City of Los Angeles , so that everyone could enjoy. Throughout this period, her friends, besides Emma Goldman, were young artists, actors, architects, and industrial designers; John Lloyd Wright, the eldest son of Frank, had been married to an actress friend of hers . Top in her circle was Norman Bell Geddes, a set designer at that time, extremely talented with futuristic visions, who subsequently distinguished himself as industrial Designer for General Motors, and came to be regarded today, as the founder of Industrial Design. His role was decisive for the negative climate that was developed between Barnsdall and Wright; he believed that Wright didn’t know anything at theatre architecture, and that the designs he had done for her, had many problems(17). There were direct talks between the 23 year old Geddes, and the already famous Frank Lloyd Wright, in his early fifties at the time (18). Years later, Geddes referred to these discussions in his memoirs , but if we judge from his own designs , particularly his designs for his “visionary residences and factories”, which he published in his book “Horizons” in 1932, he was obviously influence by the modernist morphology, the international style and the Bauhaus, while the morphological expression of Wright, authentically his own, was representative of an earlier generation. Another younger fellow, during the same period, who definitely had influence on Barnsdall, was Ordynski, married initially to a friend of hers, subsequently stolen by her and bearing his child daughter.Thus, Barnsdall’s life , with the “young” of the decade of 20’s , along with her “liberal and relaxed life”, was of Wright’s approval, as everything was apparently in line, with his own life and beliefs regarding moral and personal life issues. They were in all that, what we could understand as “boddies”! Furthermore, even though I have never found it written elsewhere, I don’t exclude the possibility that she may have had some “personal ideas” , regarding the famous older architect , beyond his architecture. This, would justify , I believe, the venomous contempt and overall behaviour of the younger friends of the famous millionaire, especially of Geddes. One doesn’t have but to read the letters Geddes wrote to Barnsdall. Yet , despite the obvious hate, Wright seems to have benefited from the Geddes futuristic designs, despite his charge that they were but “soulless dreams”(19); particularly by the Geddes proposed airplanes, Helicopters and small cars; it is clear he was inspired by him regarding the means of land and air communication he adopted in his Broadacre City. But the thing that influenced Wright the most, even though he never referred to it himself, was, I believe, the broader “aura” of the “Capitalist-anarchist” Barnsdall, which, despite her unpredictability, and idiosyncratic individually, was communally liberal and unique, generous and non-self serving , as she proved repeatedly with her acts, an “aristocrat of the old school” ,extensively travelled with worldwide connections with the elite of her time and with highly advanced for her time moral and traditional standards; a believer in free-maternity exactly as her friend Emma Goldman. She was peculiar indeed, but she had a soul, and knew what her head desired : “ I do not want the color of my house to be green, but to give the sensation of green”(20). I don’t know, but I felt a strange Klick in my heart the first time I saw a Wright Red bathed perspective of the Guggenheim in New York, an image I can not reproduce here unfortunately. It was one of my earlier triggering points of my current investigation on Wright from the current perspective. I can not believe that Mamah never talked substantially with Wright on Goldman, in the two years of their trip to Europe, yet furthermore, I can not believe that Barnsdall had never talked to him about Goldman a decade or so later, or that they had never talked about the Prince Kropotkin, whom Wright said he had read, while I can not believe, that Wright , who , even though recognized many of her positive points , having devoted to her in his autobiography several pages of great praise and yet occasional contempt (21), not forgetting to mention that some referred to her as “a parlor Bolshevik”, was it possible not to know more about the real essence of her political and anarchic beliefs, about her heroin and her Russian heroes , particularly the ways of life proposed by Piotr Kropotkin, which she actually finally followed in her own life, up to the point of ‘stupidity” I should say, helping everybody and donating everything she had created in Olive hill, buildings and people, even her Japanese cook George, as Wright doesn’t forget to reminds us.
The Interior of Hollyhock converted to an Art Exhibition Space – photo by the Author –Summer 1966. With all this , I want to say that Wright, the lover of freedom, individuality and Democracy, (and I do not exclude that on these subjects he might have read the anarchic magazine “Freedom” that circulated in England since 1887) should know very well the happenings around him, not only through what I am sure he used to hear through his "Beloved master" , not only in the Barnsdall circles, but more significantly all the significant events pertaining to Russia and the revolution , not only Tolstoy, Turgenev, Dostogevsky, Puskin and Gogol, men whose work he said he knew from his Japan years, but also from the anarchic movement in the USA of the post-revolutionary years (as well as such literature from England and even Holland, where it all started). We should not forget also, that he was cousin, or at least he considered him as such, of the great American poet Carl Sandburg and they talked frequently. The poet of the People and admirer of Lincoln, actively and professionally engaged into the Socialist affairs of Chicago as a secretary of a Socialist Senator, had participates as key note speaker in public events where Goldman was also one of the speakers(22), and was also regular collaborator to the magazine “The Masses”, founded in 1911 by the eccentric socialist Dutch immigrant Piet Vlag and subsequent editor writer Max Eastman (23); This magazine was the intellectual-socialist-artistic version of the “Mother Earth” , the “social science and literature” devoted magazine which was edited by Emma Goldman (1907-1915). With the help of the “Espionage Act” , both magazines were closed in 1917 by the “Witch hunters” and their editors imprisoned, on the grounds that they “obstructed enlistment”, as through a series of editorials they feveresly opposed America’a intervention in the war (SEE: “ The Masses” and “Mother Earth”-Wikipedia) . In the editorial of its first issue the “Mother Earth” clearly had stated its intented mission:
Even if Wright had not read the above by Goldman, from her first issue of the “Mother Earth”, he ought definitely to have heard about Goldman from Mamah, Barnsdall and Sandburg. I believe he knew it all, only keeping whatever suited him , without ever daring to give credit for his ideas to Socialist-anarchist intellectuals , as was the case with Alvar Aalto, who as Göran Schildt has written was greately influenced by the writings of Kropotkin, especially by his book “Memories of a revolutionary”, edition of 1901, which he had inherited from his gradfather, read by his mother and by himself later. (25) ……………
Εισαγωγική σημείωση : Το πάρα κάτω άρθρο ειναι εμπλουτισμένη μετάφραση στα Αγγλικά, του κεφαλαίου Ανατομία της σχέσης Barnsdall, Goldman του βιβλίου μου "Από τον Frank Lloyd Wright στον Μετα-καπιταλσοσιαλιστικό περιβαλλοντικό σχεδιασμό" (Ελεύθερος Τύπος/Βαλτετσίου 53, Αθήνα 2010, σ. 201). Στο παρόν (που για λόγους χρόνου , δεν περιλαμβάνει ακόμη, ενσωματωμένη μετάφραση του κομματιού "The seeds" ανωτέρω),και το οποίο προορίζεται για τυχόν μελλοντική έκδοση του βιβλίου μου στα Αγγλικά, υιοθετώ ενα πιό ξεκάθαρο τίτλο και συμπεριλαμβάνω λεπτομέρειακότερες αναφορές σε πολύ πρόσφατη βιβλιογραφία που δεν είχα υπ'οψη μου οταν ολοκλήρωνα την Ελληνική έκδοση, οπως π.χ τη μυθιστορηματική απόδοση της σχέσης του Wright με τη σύντροφό του Mamah Brothwick Cheney (βλ. π.χ Horan "Loving Frank" , Ballantine Books , New York 2007, και το βιβλίο του Drennan, "Death in a Prairie House: Frank Lloyd Wright and the Taliesin murders",Terrace Books, University of Wisconsin 2007) . Επίσης δίνω περισσότερες και πιό συγκεκριμένες αναφορές στον ιστορικό Siry, που μέσω του Chicago Auditorium του Louis Sullivan , για τον σχεδιασμό των εσωτερικών του οποίου δούλεψε και ο νεαρός τότε Wright, απαντώνται και οι μοναδικές αναφορές της αρχιτεκτονικής βιβλιογραφίας των καθαρά ιστορικών της αρχιτεκτονικής, γύρω απο ορους οπως Αναρχισμός, Αναρχικό, χωρίς βέβαια , ακόμη και ο συγκεκριμένος Αμερικανος ιστορικός να κάνει διασυνδέσεις και υποθέσεις της συγκεκριμένης ιδεολογίας με τον Φράνκ Λλόυντ Ραιτ. Αναφέρεται ομως επανειλημμένα στους ακολούθους του Αναρχικου κινήματος στο Σικάγο και στον Albert Parsons, εμπνευστή του όρου Μετα-καπιταλισμός, που έγινε γνωστος ως "Ιδέα του Σικάγου", που δεν ήταν τίποτ’άλλο παρά μια ιδεατή «μετα-καπιταλιστική» κοινωνία. Δεν γνώριζα τα περί «μετα-καπιταλισμού» και τα περί «Ιδέας του Σικάγου» όταν δούλευα γύρω από τις δικές μου σκέψεις για την πρώτη έκδοση του βιβλίου μου, μου επισημάνθηκαν απο φίλο μου κοσμήτορα σε μεγάλο πανεπιστήμιο της Αμερικής στον οποίο έστειλα για την προσωπική του βιβλιοθήκη το Ελληνικό μου βιβλίο, με περίληψη στα Αγγλικά, ιδίως των επιμάχων πρωτοποριακών κατα τη γνώμη μου κεφαλαίων.. Καθώς είναι πάνω από σίγουρο ότι κι’ο απαγχονισθείς μαζί με τους άλλους Albert Parsons δεν πρόκειται ποτέ να ακούσει τα περί «Μετα-καπιταλσοσιαλισμού» , τα δικάμου, που πιστεύω ότι όλα πρέπει να πάνε, όχι μόνο πέρα από τον καπιταλισμό, αλλά ακόμη και πέρα από τον Σοσιαλισμό, δηλαδή, πέρα από τον Μετα-καπιταλσοσιαλισμό, ιδέα στην οποία επιμένω, δεν αισθάνομαι «σχολαστικό-ερευνητικές τύψεις», αλλά νομίζω οτι η βελτίωση του έργου στα Αγγλικά, επιβάλλεται . Το πάρα κάτω μελέτημα, θα μπορούσε κάλλιστα να εκληφθεί και ως η "βελτίωση" του σχετικού κεφαλαίου για μια τυχόν επόμενη Ελληνική έκδοση, σε οσους δε εχει τύχει να εχουν διαβάσει ήδη το μέχρι στιγμής βιβλίο μου για τον Wright στα Ελληνικά ,με χαρά τους το αφιερώνω…και Καλά Χριστούγεννα σ'ολους !Αντώνης Κ.Αντωνιάδης Δεκ. 2010 2. Λανθάν ων «αναρχισμός» του Frank Lloyd Wright : Ανατομία επιρροών του απο Mamah Borthwich Cheney, Aline Barnsdall , Carl Sandburg και η περί Emma Goldman υπόθεση.Στο Σικάγο, οπως και αλλού, υπήρχαν γόνοι πλουσίων αλλα και διανοούμενοι που ορισμένοι κάλλιστα θα μπορουσαν να χαρακτηριστούν “παρασκηνιακοί ή επι το εποικοδομητικό και χωρίς βία ενεργουντες αναρχικοί”, οπως ήταν π.χ ο επιχειρηματίας Ferdinand Peck που ανέθεσε στον Louis Sullivan το Chicago Auditorium, με στόχο την πολιτισμική αναβάθμιση των λαϊικών στρωμάτων. Το έργο εχει συζητηθεί εκτενώς απο τον ιστορικό Joseph Siry στο περιοδικό των Ιστορικών της Αρχιτεκτονικής των ΗΠΑ, υπο τον τίτλο “Οπερα ή Αναρχισμός”, ενώ σε δεύτερο αρθρο του το αποκαλεί “...Τολστοϊκό έπος”. Και οι δυό χαρακτηρισμοί του κτηρίου αυτού, παραπέμπουν σε οτι προοδευτικότερο ειχε να επιδείξει η ριζοσπαστική Αμερικανική διανοηση της εποχής εκεινης. Ο νεαρός Wright ειχε δουλέψει για τon Sullivan και μάλιστα το 1901 βοήθησε για τον σχεδιασμό των εσωτερικών της αίθουσας του θεάτρου. Το συγκεκριμένο έργο, ειναι πέραν της ορατής αρχιτεκτονικής του υπόστασης και ενα μνημείο συλυπτικών και υλοποιητικων διαστάσεων, καθως ειναι αποτέλεσμα προοδευτικής “καπιταλιστικής σκέψης και στόχων”, μέσα απο “πολιτισμικούς στόχους” , δηλαδή κατευνασμου της αστικής εργατικής τάξης μέσω διεξόδων “πολιτισμικής αναβάθμισης” , αλλά και σκληρών αγώνων υλοποίησης, μέσα από διευθετικές διαδικασίες σε ενα μεγάλο περιβάλλον απεργιών, ευρύτερων συγκρούσεων των εργατικών τάξεων που ειχαν επίσημα οργανωθεί απο το 1880 στο πρώτο κοινωνικό επαναστατικό συνέδριο του Πίτσμπουργκ και ξεσηκώθηκαν ενεργά στο Σικάγο με απεργίες και διαμαρτυρίες ενάντια στην καπιταλιστική εργοδοσία και το σύστημα, με κατάληξη τα τραγικά επισόδεια της πλατείας Haymarket στο Σικάγο. Ο Wright, αν και αφοσιωμένος στον δικό του δημιουργκο κόσμο, γνώριζε οπωσδήποτε ολους τους αγώνες που γινόνταν γύρω του, καθως μάλιστα δούλευε για οτι σημαντικότερο αρχιτεκτονικά παρήγετο την εποχή εκείνη ως κτήριο “ειρηνικής συμφιλίωσης”, ενα έργο με καπιτάλ-αναρχικά δεδομένα και στοχο τον μετά-καπιταλισμό (post-capitalism), ενα κόσμο οπως τον ειχε συλλάβει ο Parsons, και έγινε γνωστός ως “Chicago Idea” (“Η Ιδέα του Σικάγο”),μιά εξέληξη του καπιταλισμού σε μια μετα-καπιταλιστική “Αναρχική κοινωνία βασισμένη στην ελευθερία, την ισότητα και την αδελφοσύνη”(βλ. Siry p.86). Τα ιδεολογικο-αγωνιστικά πράγματα ήταν πολύ ξεκάθαρα και προχωρημένα την εποχή εκείνη, κι’ο νεαρός Wright, υπο την καθοδήγηση και έμπνευση του Sullivan επλάθετο, οχι μόνο στα καθαρά τεχνικά και συνθετικά θέματα,αλλα, και χάριν του Auditorium σε πολιτικο-ιδεολογικά συγκεκριμένα τα καπιτάλ-σοσιαλ-αναρχικά. Γνώριζε ολους τους νέους βλαστούς πλουσιών οικογενειών, μερικοί να έχουν διακόψει τις σπουδές τους, σαν κι’αυτόν, νά εχουν προχωρημένες σχέσεις με τις εξ’ισου “χειραφετημένες” φιλενάδες τους, με κοινωνικούς προβληματισμούς και βλέμα στο μέλλον. Ελεγε π.χ για τονFrederick C. Robie οτι ήταν “της ιδίας κοινωνίας ιδεων” με αυτόν. Τέτοιους πελάτες αναζητούσε, “Αμερικανούς επιχειρηματίες με αδιάφθορα ένστικτα και ασπιλα ιδεώδη.” Οπως αυτοί, αγαπούσε κι’αυτός το θέατρο και πήγαινε συχνά. Είχε κοινούς γνωστούς με την αφρόκρεμα της νεολαίας της κοινωνίας του Σικάγο και προφανώς είχε επηρεαστεί απο ορισμένους απ’αυτούς και τους φίλους τους . Η μοναδική του αγάπη και οι σχέσεις του με τις γυναίκες, ιδίως με πέντε συγκεκριμένες, ανάμεσά στις οποίες πρώτη η μητέρα του, επαιξαν αποφασιστικό ρόλο και αναντίρητα τον επηρέασαν στην διαχρονική εξέλιξή του. Από την Mamah Borthwick Cheney,την τραγική σύντροφό του απο τα 1907 μέχρι τα 1914, με την οποία ταξείδεψε στην Ευρώπη, γνώρισε την Σουηδέζα φεμινίστρια Ellen Key και προφανως γνώρισε και επηρεάσθηκε απο τις ιδέες της για τα θέματα των γυναικών και τον σοσιαλισμό. Η Mamah επίσης θαύμαζε και κρατούσε σημειώσεις στο ημερολόγιό της για την άλλη και πιο ριζοσπαστική φεμινίστρια και αναρχική Emma Goldman η οποία ήταν είδωλο της και την είχε εμπνεύσει, προφανώς μαζύ με την Key, να πάρει ριζοσπαστικές αποφάσεις για τη δική της ζωή και τον ρόλο των γυναικών και τα δικαιώματα τους στην κοινωνία ( βλ.Horan p.32-33, 129) . Ο Wright, γνώρισε επίσης την Aline Barnsdall, που επαιξε σημαντικό ρόλο γι’αυτόν σε δυο περιόδους της ζωής καριέρας του, η οποία γνωριζε προσωπικά την Emma Goldman , και την ειχε βοηθήσει ουσιαστικά σε περιόδους ανάγκης. Ο ακρως ατομικιστής και απο τη φύση του αντι-κονφορμιστής Wright, δεν μας λέει ποτέ κουβέντα για τις πιθανές επιρροές που αφησε η συγκεκριμένη αναρχική ακτιβίστρια επάνω του , ή αν την γνώρισε ποτέ προσωπικά και πως. Παρά το γεγονός οτι δεν υπάρχει ούτε μιά γραμμή γύρω απο αυτήν και αυτό το θέμα σε ολη την αρχιτεκτονική βιβλιογραφία των ιστορικών που ήταν ευθυγραμμισμένοι με το κατεσημένο και με στόχο να προοθήσουν τους εκατομμυριούχους γονείς των προοδευτικών βλαστων τους στο Σικάγο, επιμένω, οτι εχουμε υπάρχει ενα “σκοτεινό” και παραμελημένο σημείο . Εξ’ισου με τους ιστορικούς, “μουγκοί” υπήρξαν στο θέμα αυτό και οι αρχιτέκτονες των μεγαλοαναθετών και του κατεστημένου43 . Η Emma Goldman δεν αναφέρεται πουθενά σε σχέση με τον Wright, με μοναδική εξαίρεση το μυθιστόρημα “Loving Frank” της Horan Lancy το οποίο αναφέρεται στη σχέση του με την Mamah Borthwick Cheney , ειναι καλά διερευνημένο, και κάνει αρκετές αναφορές στο περιοδικό της Emma Goldman που ηταν απο τα αγαπημένα της στη βιβλιοθήκη της στο Taliesin στο Spring Green.(see Horan 2007, p. 260), και κάνει συγκρίσεις της Goldman με την Ellen Key (Horan pp. 129)Παρά το οτι η αναφορά στα περιοδικά της Goldman δεν αποτελούν σκληρό τεκμήριο, καθως ολα τα βιβλία πιθανότατα κάηκαν στο τραγικό περιστατικό της σφαγής κατα την πρώτη φωτιά του κτηρίου που θα δούμε πάρα κάτω , προτείνω και δεν εχω αμφιβολία, οτι πέρα απο την Mamah, με την οποία ο Wright ειχε τον δυνατότερο πνευματικό δεσμό της εποχής εκείνης και συζητούσε τα πάντα για τους ήρωες και τις ηρωϊδες της, θα πρέπει σίγουρα να γνώριζε το κάθε τι γύρω Goldman, τόσο απο αυτην, οσο και απο άλλους στο περιβάλλον του της αρχής του εικοστού αιώνα. Πρώτα απ’ολα απο την Barnsdall, ακόμη κι’αν δεν λέει πουθενά κουβέντα για τα γεγονότα της πλατείας Haymarket, που έλαβαν χώρα μερικά τετράγωνα απο την λεωφόρο Madison , που ειχε το γραφείο του στον δέκατο όροφο του κτηρίου οπου το Θέατρο “Οπερα” της Barnsdall. Επι πλέον, δεν αποκλείω την πιθανότητα να ειχε συναντήσει και την ιδια την Goldman, στην πρώτη περίοδο του Σικάγο ή και αργότερα , της εποχή πού έκανε τα κτήρια της Barnsdall στο Λός Αντζελες. Οπως και νάχει το πράγμα, η Emma Goldman, σαν κοινωνική επαναστάτισα την εποχή εκείνη, πιθανότατα πιο γνωστή απ’αυτόν στις πλατειές μάζες την εποχή εκεινη44, σίγουρα θα πρέπει να του ειχε κινήσει την προσοχή και θα γνώριζε τα πάντα γύρω απο τα πιστεύω, τον ακτιβισμό και την προσωπικότητά και τις δραστηριότητες της.Σε περαιτέρω στήριξή της υπόθεσής μου, ότι ειχε επηρεαστεί απο την Goldman,προτείνω την ομοιότητα των πιστεύω και τακτικών τους απέναντι στην “επιστράτευση”. Η Emma Goldman φυλακίστηκε για κατασκοπία την παραμονή του πρώτου παγκοσμιού πολέμου, γιατι κατηγορήθηκε οτι παρότρυνε τους αναγνώστες του περιοδικού της να μη καταταγούν στον στρατό (Emma Goldman : p.7), ακριβώς το ίδιο που έκανε και ο Wright μερικά χρόνια αργότερα με τους μαθητές του στο Taliesin West . Ηταν αραγε η σταση του ενάντια στην κατάταξη στο στρατό μόνο μιά σύμπτωση; Μπορει και να ήταν ! Αλλα αμφιβάλλω οτι δεν ειχε ακούσει ποτέ του οτι κι’η Emma Goldman ειχε προσπαθήσει να εμπνεύσει ανάλογα την νεολαία, και μάλιστα σε εθνικό επίπεδο. Εν πάσει περιπτώσει, οποια και να ειναιη πραγματική αλήθεια γύρω απο τη σχέση Goldman /Wright , προτείναω, και ειναι η δική μου πίστη, με βάση οσα εχω ψάξει και διαβάσει απο τους σοβαρούς Αρχιτέκτονες μελετητές του Wright οπως τον Anthony Alofsin, τους βιογράφους τους και ορισμένους κατοπινούς , αρκετά πρόσφατους διηγηματογράφους εμπνευσμένους απ’τη ζωή του , ιδίως την Horan , και αφήνοντας το σαν “υπόθεση” για περαιτέρω έρευνα σε άλλους, ιδίως σε μελετητές που θα έχουν προσβαση σε ολη την αλληλογραφία του, ιδίως αυτή που εχει να κάνει με το ταξείδι του στη Ρωσία αλλά και με την αλληλογραφία του με εκδότες και επιμελητές κατα την εξέλιξη της αυτοβιογραφίας του. Και μ’αυτό να επαναλάβω, οτι εγώ, δεν εχω βρεί πουθενά τίποτε περισσότερο γραμμάνο, εκτος απο τις τρεις αναφορές του ονόματος της Goldman στο βιβλίο της Horan, κι’αυτές τέτοιες που να επιτρέπουν μόνο μια “πλαγιοκοπική υποστήριξη” της υπόθεσης μου, δηλαδή, μιας απ’ευθείας επιρροής του αρχιτέκτονα απο την σύγχρονη αναρχική της εποχής του. Αλλά θα επανέλθω στο θέμα αργότερα, στο βιβλίο. Εν’τω μεταξύ τα κοινωνικά και προσωπικά θέματα του Wright, πριν το 1930, συνιστούν ενα πιό αξιόπιστο πλαίσιο επιρροών στην διαμορφωση των , κοινωνικών και ευρύτερα ιδεολογικο/πολιτικών θέσεων και διασυνδέσεών του. . Στο Σικάγο λοιπόν, είχε κοινούς γνωστούς με όλους και γνώριζε την Barnsdall η οποία γνώριζε την Ema Goldman Κι’οταν εφτασε μερικές δεκαετίες αργότερα η Ρωσσική επανάσταση, και μέχρι το τέλος της δεκαετίας του ‘20, ηταν ολοι τους ακόμη στο Σικάγο, αυτος κι’ Barnsdall, οπως κι’ολοι οι νεαροι προοδευτικο-ριζοσπαστικοί φίλοι του. Αυτή μάλιστα του ειχε ήδη προτείνει μεγαλεπίβολες αναθέσεις και ήταν η πρώτη που μετακινήθηκε απ’το Σικάγο στην Καλιφόρνια, στο Λός Αντζελες.Τον κάλεσε στο Χόλλυγουντ, να της χτίσει ενα συγκρότημα 45 κτηρίων, στο Olive Hill, ενα ειδιλιακότατο λόφο με πράσινο που ειχε αγοράσει. Το συγκρότημα στις παρυφές της πόλης του Λος Αντζελες, θα συμπεριλάμβανε, οχι μονο το σπίτι της, το Hollyhock, αλλα και ενα ολόκληρο πολιτισμικό κέντρο αφιερωμένο κυρίως στις θεατρικές Τέχνες, που θα το έκανε συνδετικό κρίκο με την κοινότητα του Hollywood, που μόλις ειχε αρχίσει να αναπτύσσεται. Κεντρικός πυρήνας του συγκροτήματος θα ηταν ενα θέατρο. Το σύνολο ομως δεν έγινε ποτέ, καθως αυτή άλλαζε γνώμη εκατο φορές την ημέρα, και επειδή ο Ράιτ, επρεπε τα επόμενα πέντε χρόνια, απο το 1919 μεχρι το 1925 να ταξειδεύει συνέχεια στην Ιαπωνία, για το Αυτοκρατόρικό ξενοδοχείο. Πάντως εγώ πιστεύω, οτι στο “θόλωμα” της ολης εικονας στην αυτοβιογραφία του, βοήθησε περισσότερο ο συνεχής ανταγωνισμός των προσωπικοτήτων τους, δυό άτομα άλλων τομέων, που αγωνίζονταν για τα ιδια ιδανικά, να αλλάξουν τον κόσμο, εξω απο τα μοντέλα των καθιερωμένων και των νόμων, αλλά πιθανότατα και η διαφορά των γενεών, οπου σημαντικο ρόλο έπαιξαν οι επίσης ταλαντούχοι αλλα κατα πολύ νεαρώτεροι φίλοι της «αναρχικής» μεγαλοκληρονόμου. Από τα 45 κτήρια σχεδίασε και υλοποιήθηκαν μονο τα τρία45 , με φοβερές μάλιστα δυσκολίες· ολα σχεδόν χωρίς επίβλεψη απ’τον αρχιτέκτονα, με τηλεγραφήματα στον εργολάβο, και ελάχιστες επισκέψεις απο μέρους του, οταν επέστρεφε σποραδικά απ’την Ιαπωνία στις ΗΠΑ. Η Barnsdall, πάντα κατα το FBI αναρχική, αλλα πάμπλουτη που δεν τολμουσαν να αγκίξουν, δεν κατοίκησε σχεδόν ούτε μιά μέρα στο τεράστειο σπίτι που της έχτισε, το στουντιο ετσι κι’αλλιώς δεν χτίστηκε ποτέ, κι’ούτε μάλλον εστειλε την κορη πούχε αποκτησει απο την ελεύθερη σχέση της με τον καλλιτεχνικό διευθυντή Richard Ordynski στο νηπιαγωγείο, ενα απ’τα κτήρια που χτίστηκαν. Τα έκανε ολα δωρεά στην πόλη του Λος Αντζελες, να τα απολαμβάνει ο κόσμος κι’οι καλλιτέχνες. Σ’ολο αυτό το διάστημα, πέρα απο την Emma Goldman, εκανε παρέα με νεαρώτερους καλλιτέχνες, ηθοποιούς, αρχιτέκτονες και βιομηχανικούς σχεδιαστές, οπως τον John Lloyd Wright, γυιο του Φρανκ, που ειχε παντρευτεί μιάν ηθοποιό φίλη της. Στον κύκλο της ειχε επίσης τον Norman Bell Geddes- σχεδιαστή κινηματογραφικων σετς που αργότερα εξελίχηκε σε βιομηχανικό σχεδιαστη για την General Motors, ο οποίος πιστεύω υπήρξε αποφασιστικός στο αρνητικό κλίμα που δημιουργήθηκε και κράτησε για αρκετα χρόνια, μαυρίζοντας τις σχέσεις του Wright με την Barnsdall. Υποστήριζε οτι ο Wright δεν γνώριζε τίποτε για την αρχιτεκτονική του θεάτρου46, και οτι τα σχέδια που της ειχε κάνει ειχαν μεγάλα προβλήματα. Υπήρξαν απ’ευθείας συζητήσεις ανάμεσα στον νεαρό τότε Geddes, στα 23 του τότε, και στον ήδη διάσημο αλλα πενηντάρη την εποχή εκείνη Frank Lloyd Wright.47 Στα περιστατικά αυτά αναφέρθηκε χρόνια αργότερα ο Geddes στην αυτοβιογραφία του, αλλα αν κρίνουμε απο τα σχέδια του αργότερα, καθως ο ιδιος εξελιχτηκε στον πιο διάσημο βιομηχανικό σχεδιαστή του εικοστου αιώνα, τα σχέδια του ήταν της μορφολογίας του μοντερνισμού του διεθνούς στύλ και του Bauhaus, ενω ή μορφολογική έκφραση του Wright, ιδιοσυνγκρατικά δική του , προέρχονταν απο την προηγούμενη γενιά. Ενας αλλος νεαρός με επιρροή στην Barnsdall, την εποχή των αναθέσεών της στον Wright ήταν ο Ordynski, παντρεμένος με μιά φίλη της που τελικά της τον έκλεψε.48 Η ζωή της λοιπόν, με τους «νέους» της δεκαετίας του 20 αλλα και η «φιλελεύθερη» και ξέγνοιαστη ζωη της, ήταν σίγουρα ενθαρρυντική για οσα ο ίδιος ο Wright πρέσβευε για την «ελευθερία» και οσα ήδη εξασκούσε στην δική του προσωπική ζωή. Δεν τόχω βρεί γραμμένο πουθενά, αλλά δεν αποκλεί, μικρότερη μέν αλλά «πρωτοπόρα», νάχε και τίποτε «ιδέες προσωπικές» για τον διάσημο αρχιτέκτονα πέρα απ’την αρχιτεκτονική του. Γιατί εξ’αλλου τόση αντιπάθεια απέναντι στον Wright απ’τους νεαρούς φίλους της , ιδίως απ’τον Geddes. Δεν έχει κανείς παρά να διαβάσει τα οσα ενάντια στον Wright της έγραφε στα γράμματά του. Ο Norman Bell Geddes, σχεδίαζε αεροπλανα, ελικοπτερα, μέσα κυκλοφορίας του μελλοντος. Μπορεί αυτος να μη τον χώνευε, αλλα πιστεύω οτι ο Wright εμπνεύστηκε απ’αυτον, σε οτι αφορά τουλάχιστον τα μέσα εναέριας κυκλοφορίας και τα ηλεκτροκίνητα αυτοκίνητα. Αλλα εκείνο που πιστεύω ειδε κι’εζησε, οσο κι’αν δεν το ανέφερε ο ιδιος ποτέ, ηταν τον ευρύτερο «αέρα» της «καπιτάλ-αναρχικής» Barnsdall, που οσο κι’αν αλλοπράσαλλη, ήταν οπωσδήποτε κοινωνικά , κοινοβιακά και φιλελεύθερα μοναδική, ανοιχτοχέρα και ανιδιοτελής, οπως επανειλημμένα απέδειξε, μια «αριστοκράτισα της παλιάς σχολής», πολυταξειδεμένη και γνώστης του κόσμου και της εποχής της, που πίστευε στην ελεύθερη μητρότητα οπως και η φίλη της Emma Goldman. Ηταν οντως περίεργη, αλλα ειχε ψυχή, και γνώριζε τι ήθελε η καρδιά της. «Το χρώμα του σπιτιού δεν το θέλω πράσινο, αλλα να δινει την αισθηση του πράσινου».49 Δεν ξέρω, αλλά έκανε ενα περίεργο κλίκ μέσα μου την πρώτη φορά που είδα περιλουσμένο με κόκκινο προοπτικό του Guggenheim στην καρδιά της Νέας Υόρκης, που δυστυχως δεν μπορώ να αναπαράξω εδώ. Αλλοπρόσαλλη ναι, αλλά επανέρχομαι, οπως δεν μπορώ να διανοηθώ οτι η Mamah δεν είχε μιλήσει ποτέ για τη Goldman τα δυο χρόνια που ταξείδεψαν στην Ευρώπη, αλλο τόσο και ακόμη περισσότερο, δεν μπορώ να διανοηθώ οτι η Barnsdall δεν ειχε κουβεντιάσει με τον Wright για την Goldman, οτι δεν ειχε κουβεντίασει μαζι του για τον πρίγκηπα Κροπότκιν, και δεν μπορω να διανοηθώ οτι ο Wright, που τόσο «απαξιωτικά» την ανεφερε στην αυτοβιογραφία του ως «Μπολσεβίκα»(«…Bolshevik… “a parlor Bolshevik”…50) ,αν και της αναγνώριζε πολλα καλά, δεν γνώριζε περισσότερα γιά την αναρχική της διάσταση, την «ουσία» των πιστεύω της, την ηρωίδα και τους ηρωες της, δηλ. οσα γνώριζε για τους τρόπους ζωής που πρότεινε ο Κροπότκιν και που τελικά εφάρμοσε «μέχρι βλακείας» θα έλεγα στη δική της ζωή, βοηθώντας τους πάντες και χαρίζοντας τα πάντα, ολα οσα ειχε δημιουργήσει στο she had created in Olive hill, κτήρια κι’ανθρώπους, ακόμη και τον Γιαπωνέζο μάγειρά της George, τον οποίο δεν ξεχνάει να μας τον θυμίσει Θέλω λοιπον να πώ με ολα αυτά, οτι ο λάτρης της ελευθερίας, της ατομικοτητας και της Δημοκρατίας Wright, πρέπει να γνώριζε αρκετά καλά οσα συμβαίναν γύρω του, στη Ρωσσία της επανάστασης, και οχι μόνο τoυς Tolstoy, Turgenev, Dostogevsky, Puskin kai Gogol, που έλεγε πως γνώριζε το έργο τους απο την εποχή του στην Ιαπωνία 51 αλλα και στο αναρχικό κίνημα των ΗΠΑ των προ και μετα-επαναστατικών χρόνων. Δεν πρέπει να ξεχνάμε επίσης οτι ήταν ξάδελφος του μεγάλου Αμερικανού ποιητή Carl Sandburg και τα λέγανε συχνά. Ο ποητής του λαού και λάτρης του Lincoln, που ασχολείτο ενεργά και βιοποριστικά με τα Σοδιαλιστικά θέματα στο Σικάγο ως γραμματέας ενος Σοσιαλιστή Γερουσιαστή, εγραφε συστηματικά ως συνεργάτης στο περιοδικό “The Masses”(“Οι μάζες”), που ειχε ιδρυθει το 1911 απο τον εκκεντρικό Ολανδό Σοσιαλιστή μετανάστη Piet Vlag και ειχε γενικό επιμελητή έκδοσης τον συγγραφέα Max Eastman, ενθερμο οπαδό του Σοσιαλισμού που στα τελευτάια του “αλλαξοπίστησε”. Το περιοδικο αυτο ήταν η διανοουμενίστικο-καλλιτεχνική σοσιαλιστική εκδοχή του ποεριοδικού “Mother Earth” (“Μητέρα γή”) που ειχε “κοινωνιολογικο-λογοτεχνική” κατεύθυνση και το εξέδιδε η , Emma Goldman (1907-1915). Και τα δυό περιοδικά έκλεισαν , θύματα του “κυνηγιού μαγισσών της κυβέρνησης”. Με τη βοήθεια του νόμου περί κατασκοπείας του 1917 ( “Espionage Act” 1917) οι δυο εκδότες φυλακίστηκαν με την κατηγορία οτι “παρεμπόδιζαν την επιστράτευση” καθως με σειρά κυρίων άρθρων αντιτίθεντο πυρετωδώς στην εμπλοκή των ΗΠΑ στον πόλεμο (SEE: “ The Masses” and “Mother Earth”-Wikipedia) . Ο Wright πρέπει σίγουρα να είχε ακούσει για την Goldman ,από την Mamah, την Barnsdall και τον Sandburg .Σίγουρα πιστεύω από τον τελευταίο, καθως ο ποιητής ειχε λάβει μέρος σε δημόσιο διάλογο οπου και η Goldman ηταν ομιλίτρια. Επίσης πιστεύω οτι είξερε τα πάντα ,μόνο που κράτησε οτι τον βόλευε, χωρίς να τολμήσει να δώσει πίστωση για τις πηγές των ιδεών του σε αναρχικούς διανοούμενους, οπως προφανώς εκανε ο Αλβάρ Ααλτο, που οπως μας εχει αποδείξει ο Gφran Schildt, ήταν τα μέγιστα επηρεασμένος απο τα γραπτα του Κροπότκιν, ιδίως του «Αναμνήσεις ενός επαναστάτη» , έκδοση του 1901, που το ειχε κληρονομισει απ’τον παπού του, του το διάβαζε η μητέρα του52 και ο ιδιος αργότερα.53
Footnotes/ Bibliography Note: The section "The seeds" , was inserted following the initial downloading and brings to surface the Sullivan/Edelmann connection through evidence that came to the author's attention from reader friends in the USA . Because of this References have been inserted directly in the text ; This material ,further enhance the author's initial hypotheses and positions. It ought to be underlined that the basic reference on the Sullivan/Edelmann cross-fertilization , is Sullivans "the Autoiography of an Idea", Dover publications, New York (unabridged edition of 1924), pp.206-257, and Christopher Gray, “Streetscapes / 33 Union Square West; Inslamic/Venetian Sliver, with Minaret”, The New York Times, Dec. 18, 1994. "The seeds" is not included in the Greek text above, but it will be translated and re-edited to become part of it as the time permits. 1. See: Siry, Joseph M., “Chicago’s Auditorium Building: opera or Anarchism”, Journal of the Society of Architectural Historian s, vo.57, no.2 Jan1st.1998. Siry is the only one among the American architectural historians I am aware off who has dared address issues and words such as anarchy and anarchism in order to inclusively support his analysis of a building (i.e the Chicago Auditorium ) . Siry , in his subsequent and most fascinating book “The Chicago Auditorium Building:Adler and Sullivan's Architecture and the city”, University of Chcago Press, Chicago 2002, gives a detailed analysis of the Chicago German community, the socialist-anarchist movement basically originating from German immigrant working class, their meeting places and their early struggles and confrontation with the capitalist and police establishment during 1877, and the subsequent class-conflict and deadly struggles in Chicago between 1880-1886, as well as the role of Architecture, of the Auditorium in particular, as a mediating and pacifying agent. For all this see: Siry, Joseph M., “The Chicago Auditorium Building”, University of Chicago Press,Chicago2002,pp.64,85, 86, 312, 338. The other most daring among authors in Architecture and very significant in this respect, worldwide, has been Göran Schildt,with his great essay on Alvar Aalto “The Anarchism of Alvar Aalto as an architectural principle”; see: Schildt , Göran. , “Alvar Aalto in his own words”, Rizzoli, New York, 1997,p.12, also see, also translated in Greek by the A.C.Antoniades as: “ Ο Αναρχισμός του Αλβάρ Ααλτο ως αρχιτεκτονική αρχή»,in the Magazine «Α+Τ», (Architecture+Technology), Papasoteriou Editions, issue.1, Athens 2003 . 2. Beyond the numerous statements by Wright himself on religion and the religious issues and cross references with the atheistic beliefs of others, a unique reference on this subject of “religious ideology” from a strictly “architectural perspective” , is also Siry’s, the following: “Unity Temple: Frank Lloyd Wright and architecture for liberal religion” 3.At this point we should note that Gebhard in his monograph on Schindler (see Gebhard, “Schindler”The Viking Press, New York, 1971)lets us understand that some of the buildings were designed by Schindler who was working for Wright at that period and that Wright’s son, John Lloyd Wright played significant role during the construction face. The subject of the “paternity” of the design and everything regarding the Hollyhock, the house which Barnsdall abandoned in 1927 , for something less “monumental” is clear, and this is the reason , I believe , that Wright himself is not 100%clear in his autobiography in the sections he talks about her, the “Bolshevick” as he calls her (see Wright Autobiography p.232) , while he silences many details regarding her live, particularly her friendship with Emma Goldman and his days in Chicago.For more on that see i.e Gebhard, p.39 4. i.e no mention of her by name anywhere …he just writes there was none in the Taliesin, ‘…not even she…” (i.e Autobiography, p.186,and pp.186-188)5. See Horan 2007, pp.32-33, 129) 6. See E. Goldman and M.Baginski, “Mother Earth”in “Mother Earth”, vol.1,p.1, March 1906 7 |
